عمان در مقابل تهدیدهای ترامپ چه کرد؟
مقامهای عمانی تهدیدهای اخیر دونالد ترامپ، برای حمله به عمان به دلیل ارتباطات این کشور با ایران را جدی نگرفتند.
یک منبع آگاه در مسقط به المانیتور گفت: «ما متحیریم... [ترامپ] تلاش میکند برای شکست در جنگ یک قربانی پیدا کند. صادقانه بگویم، ما این موضوع را جدی نمیگیریم.»
به گزارش فرارو به نقل از المانیتور، مقامهای عمانی تهدیدهای اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، برای حمله به عمان را با بیاعتنایی کنار گذاشتهاند؛ تهدیدهایی که همزمان با مذاکرات مسقط و تهران درباره نحوه تردد کشتیها در تنگه هرمز مطرح شده است.
به نوشته این رسانه، زمانی که ترامپ برای نخستین بار عمان را به بمباران تهدید کرد، مقامهای این کشور شوکه شدند و حتی ابتدا احتمال دادند که رئیسجمهور آمریکا در بیان سخنانش دچار اشتباه شده باشد. اما تهدید دوباره ترامپ در این هفته، در کشوری که سالها خود را بهعنوان یک میانجی بیطرف در خاورمیانه مطرح کرده، بیشتر با واکنشهایی از سر کلافگی مواجه شد.
ترامپ روز دوشنبه در گفتوگویی تلفنی با «تری یینگست»، خبرنگار فاکسنیوز، گفت اگر عمان «سر راه قرار بگیرد»، آمریکا این کشور را بهشدت بمباران خواهد کرد. او ساعاتی بعد نیز در گفتوگو با خبرنگاران مدعی شد که عمان «رفتار خوبی نداشته» و آمریکا میتواند بهراحتی با این کشور برخورد کند.
المانیتور مینویسد به نظر میرسد تهدید ترامپ به مذاکرات موازی عمان و ایران درباره مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز مربوط باشد؛ آبراهی که پیش از تشدید بحران، حدود ۲۰ درصد محمولههای نفتی جهان از آن عبور میکرد.
ایران که به دنبال اعمال عوارض بر تردد کشتیهای تجاری از مسیر شمالی موردنظر خود است، به برخی کشتیهایی که از تنگه هرمز و از یک کریدور تحت حفاظت نیروی دریایی آمریکا در امتداد سواحل عمان استفاده کردهاند، حمله کرده است.
در همین حال، سخنگوی وزارت خارجه ایران اعلام کرده بود که تهران و مسقط درباره این آبراه به یک «تفاهم» دست یافتهاند و برای نهاییکردن یک بیانیه مشترک تلاش میکنند.
اختلاف آمریکا با توافق احتمالی ایران و عمان
به نوشته المانیتور، برخی مقامهای آمریکایی نگرانند توافق تهران و مسقط شامل دریافت «هزینه خدمات» از کشتیهای عبوری باشد؛ اقدامی که از نگاه واشنگتن میتواند نفوذ ایران بر تنگه هرمز را تثبیت کند.
عمان اما وجود برنامهای برای ایجاد نظام مشترک دریافت عوارض از کشتیها را رد کرده است.
پیش از این نیز، پس از انتشار گزارشهایی درباره مذاکرات ایران و عمان بر سر دریافت هزینه عبور کشتیها، ترامپ در ماه مه به مسقط هشدار داده بود که باید «رفتار مناسبی» داشته باشد، وگرنه آمریکا ممکن است علیه این کشور اقدام کند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز هشدار داده بود که همکاری عمان با ایران برای دریافت هزینه عبور میتواند به تحریم این کشور منجر شود.
«ما این موضوع را جدی نمیگیریم»
المانیتور به نقل از چند مقام کنونی و سابق عمانی که به شرط ناشناس ماندن با این رسانه گفتوگو کردهاند، گزارش داد که تهدید اخیر ترامپ در مسقط با واکنش جدی مواجه نشده است.
این مقامها ضمن ابراز تعجب از مواضع ترامپ، تأکید کردهاند که عمان دولت آمریکا را در جریان مذاکرات خود با ایران قرار داده بود.
یک منبع در مسقط که با دیدگاه مقامهای عمانی آشناست، گفت:
«ما متحیریم. ترامپ در تلاش است برای شکست جنگ یک قربانی پیدا کند. صادقانه بگویم، ما این موضوع را جدی نمیگیریم.»
یک دیپلمات سابق عمانی نیز گفت مسقط بهتدریج به شنیدن چنین تهدیدهایی عادت میکند.
روابط قدیمی واشنگتن و مسقط
المانیتور یادآوری میکند که روابط آمریکا و عمان به سال ۱۸۳۳ بازمیگردد؛ زمانی که آمریکا نخستین پیمان خود را با یکی از کشورهای عربی حوزه خلیج فارس امضا کرد.
دو کشور در سال ۲۰۰۹ توافق تجارت آزاد امضا کردند و از سال ۲۰۱۹، عمان دسترسی رسمی نیروی دریایی آمریکا به بنادر دُقم و صلاله را فراهم کرده است.
با این حال، روابط دفاعی و اقتصادی عمان با آمریکا در مقایسه با برخی دیگر از کشورهای منطقه محدودتر است.
آنا جیکوبز، پژوهشگر غیرمقیم مؤسسه کشورهای عربی خلیج فارس، به المانیتور گفت عمان «بین یک صخره و یک جای سخت» گرفتار شده است.
به گفته او، عمان همواره خواهان روابط خوب با آمریکا بوده و دههها در زمینه حمایت از میانجیگری با واشنگتن همکاری کرده است، اما مسقط نمیتواند «کورکورانه از خواستههای واشنگتن پیروی کند.»
«سوئیس خاورمیانه» میان ایران و آمریکا
این گزارش عمان را کشوری توصیف میکند که به دلیل موقعیت راهبردی و سیاست سنتی خود در دوری از مناقشات منطقهای، اغلب «سوئیس خاورمیانه» نامیده میشود.
مسقط در سالهای گذشته بارها میزبان مذاکرات پشتپرده میان ایران و آمریکا بوده و در موضوع یمن نیز نقش میانجی ایفا کرده است.
روابط رسمی عمان و ایران اندکی پس از به قدرت رسیدن سلطان قابوس در سال ۱۹۷۰ برقرار شد و پس از انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ نیز ادامه یافت.
عبدالله باعبود، استاد و پژوهشگر عمانی در دانشگاه واسدا ژاپن، درباره روابط مسقط و تهران گفت این روابط «یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است.»
او تأکید کرد که ایران همسایه عمان و کشوری مهم است و میتواند در تنگه هرمز «آشوب به پا کند.»
سیاست موازنه عمان تحت فشار قرار گرفته است
المانیتور مینویسد روابط دیرینه عمان با ایران نتوانسته این کشور را از پیامدهای جنگ کنونی مصون نگه دارد. مناطق صنعتی و بنادر عمان طی ماههای گذشته هدف حملات پهپادی و موشکی ایران قرار گرفتهاند؛ هرچند عمان در مقایسه با دیگر کشورهای عربی خلیج فارس کمتر هدف قرار گرفته و تا حد زیادی از مقصر دانستن مستقیم ایران خودداری کرده است.
از سوی دیگر، نارضایتی ترامپ از عمان مدتی است آشکار شده است. این موضوع پس از آن پررنگتر شد که ترامپ در یک سخنرانی تلویزیونی، از شش شریک آمریکا در خاورمیانه به دلیل حمایت از جنگ تشکر کرد، اما نام عمان را در میان آنها نیاورد.
این موضوع قابل توجه بود، زیرا عمان سالها یکی از کانالهای اصلی ارتباط ایران و آمریکا بوده است.
دولت باراک اوباما برای فراهمکردن زمینه مذاکرات هستهای ایران که در نهایت به توافق سال ۲۰۱۵ منجر شد، به کانال ارتباطی عمان با تهران متکی بود. دولت جو بایدن نیز در تلاش برای احیای آن توافق از همین کانال استفاده کرد.
یک مقام سابق آمریکایی که همکاری نزدیکی با عمان داشت، مقامهای عمانی را «پیامرسانانی قابل اعتماد» توصیف کرد؛ افرادی که در ماههای نخست دولت دوم ترامپ نیز با فراهمکردن زمینه دیدار میان مقامهای ایرانی و استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا در امور خاورمیانه، برای خود سرمایهای از حسننیت ایجاد کرده بودند.
عمان همچنین در ماه فوریه میزبان سه دور مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا بود؛ مذاکراتی که پیش از کنار گذاشتهشدن مسیر دیپلماتیک از سوی ترامپ انجام شد.
با این حال، به گفته همان مقام سابق آمریکایی، با طولانیشدن جنگ این احساس در واشنگتن شکل گرفت که عمان بیش از اندازه به مواضع ایران نزدیک شده است.
تلاش عمان برای حفظ نقش میانجی
ترامپ در ادامه، پاکستان و قطر را بهعنوان میانجیهای اصلی برای تلاش جهت دستیابی به یک تفاهم میان آمریکا و ایران انتخاب کرد؛ تفاهمی که دوره مذاکرات آن روز دوشنبه رسماً پایان یافت.
همزمان، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، تلاش کرد از طریق دیپلماسی از گسترش جنگ جلوگیری کند. او در گفتوگویی با شبکه CBS اعلام کرد که دستیابی به توافق هستهای همچنان امکانپذیر است، به شرط آنکه به دیپلماسی فرصت داده شود.
ترامپ روز بعد وارد جنگ شد.
البوسعیدی چند هفته بعد نیز در مقالهای برای اکونومیست نوشت که آمریکا «کنترل سیاست خارجی خود را از دست داده است.»
المانیتور در پایان مینویسد تهدیدهای اخیر ترامپ احتمالاً به گسست جدی در شراکت نزدیک به ۲۳۰ ساله واشنگتن و مسقط منجر نخواهد شد، اما این تهدیدها سیاست دشوار «موازنه» عمان را بیش از گذشته تحت فشار قرار داده است.
عبدالله باعبود در این باره گفت عمان برای رابطه بلندمدت خود با آمریکا ارزش قائل است، اما در شرایطی که رویکرد «یا با ما هستید یا علیه ما» حاکم شده، حفظ چنین موضعی برای مسقط بسیار دشوار است.
