کدام سرطان باعث چاقی می شود؟ بررسی کامل

مطابق بررسی‌های علمی، به‌طور کلی «افزایش وزن بی‌دلیل» نشانه‌ی معمول هیچ سرطانی نیست و در واقع اکثر سرطان‌ها با کاهش وزن و از دست دادن اشتها همراهند. اضافه‌وزن و چاقی بیشتر یک عامل خطر برای ابتلا به سرطان است نه پیامد آن. با این حال، تعداد محدودی از تومورهای هورمونی و ضایعات نادر مغزی می‌توانند با تغییراتی در متابولیسم و اشتها، منجر به افزایش وزن شوند. به‌طور خلاصه: چاقی خودبه‌خود نشانه سرطان نیست و در صورت بروز علائم هشداردهنده دیگر (مثلاً درد یا اختلال هورمونی)، نیاز به بررسی‌های پزشکی دارد.

چاقی و سرطان: ارتباط یا علت و معلول؟

اغلب اوقات افراد شنیده‌اند که «چاقی خطر ابتلا به چند نوع سرطان را بالا می‌برد». پژوهش‌ها نشان داده‌اند اضافه وزن به‌طور مشخص با حداقل ۱۳ نوع سرطان از جمله سرطان‌های پستان (به‌ویژه بعد از یائسگی)، دستگاه گوارش، کبد، تیروئید، لوزالمعده، کلیه، تخمدان و مغز مرتبط است. دانشمندان معتقدند چاقی بعد از سیگار کشیدن، دومین عامل قابل پیشگیری ابتلا به سرطان است. بدین معنا که افراد چاق نسبت به افراد لاغر یا دارای وزن طبیعی، احتمال بیشتری برای ابتلا به برخی سرطان‌ها دارند.

در مقابل، روند طبیعی سرطان‌های شایع معمولاً کاهش وزن است. بسیاری از سرطان‌های پیشرفته باعث کاهش اشتها، جذب ناقص مواد غذایی و در نتیجه کاهش وزن می‌شوند (برای مثال در سرطان پانکراس و کلیه کاهش وزن بی‌دلیل شایع است). بنابراین اگر کسی فقط با افزایش وزن مواجه باشد، به‌تنهایی این موضوع زنگ خطری برای وجود سرطان نیست. سبک زندگی کم‌تحرک، رژیم غذایی پرکالری و اختلالات هورمونی (مانند کم‌کاری تیروئید یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک) علل بسیار شایع‌تری برای چاقی هستند. 

کدام تومورها یا سرطان‌های نادر ممکن است افزایش وزن ایجاد کنند؟

گرچه چاقی معمولاً نشانه سرطان نیست، اما در موارد بسیار نادر چند نوع تومور یا تومورهای هورمونی می‌توانند منجر به تغییر متابولیسم و افزایش اشتها شوند:

• آدنوم هیپوفیز (بیماری کوشینگ): گاهی تومورهای غیرسرطانی غده هیپوفیز، هورمون ACTH را بیش از حد تولید می‌کنند که منجر به افزایش کورتیزول خون شده و چاقی مرکزی (بیشتر در ناحیه شکم و صورت) به همراه علائمی مانند صورت گرد (چهره ماه)، چربی در پشت گردن (کوه قوز)، خطوط ارغوانی روی پوست و ضعف عضلات ایجاد می‌کند. این مورد بسیار نادر است و اغلب نیاز به ارزیابی هورمونی دارد.

• تومور آدرنال (کورتیزول‌ساز): در برخی موارد تومور (اغلب خوش‌خیم) در غدد فوق کلیوی، کورتیزول بیش از حد تولید می‌کند که علائم مشابه بیماری کوشینگ ایجاد می‌شود. این هم بسیار نادر است، اما اگر کسی دچار افزایش وزن سریع همراه با فشارخون بالا و تغییرات پوستی شد، باید مورد بررسی پزشکی قرار گیرد.

• انسولینوم پانکراس: تومور پانکراس که هورمون انسولین آزاد می‌کند، باعث افت قند خون می‌شود و بیمار برای جبران افت قند دائماً احساس گرسنگی می‌کند. در نتیجه بیمار ممکن است به‌طور ناخواسته وزن اضافه کند. گرچه انسولینوم هم نادر است، اما در افرادی با افت قند مداوم همراه با افزایش وزن باید این احتمال در نظر گرفته شود.

• تومورهای مغزی هیپوتالاموس (مثلاً کرانیوفارینژیوم): قسمتی از مغز به نام هیپوتالاموس، مرکز کنترل گرسنگی و سوخت‌وساز است. آسیب به این ناحیه به دلیل تومور یا درمان تومور (جراحی یا اشعه) می‌تواند باعث بروز «چاقی هیپوتالامیکی» بسیار مقاوم به رژیم شود. مطالعات نشان داده‌اند بیش از نیمی از بیماران جراحی‌شده برای کرانیوفارینژیوم (تومور خوش‌خیم مغزی) دچار چاقی غیرطبیعی پس از درمان می‌شوند. این حالت به‌ندرت در بزرگ‌سالان رخ می‌دهد و بیشتر در کودکان با تومورهای اطراف هیپوتالاموس گزارش شده است.

• سرطان‌های تخمدان پیشرفته: بعضی سرطان‌های تخمدان یا رحم در مراحل پیشرفته باعث تجمع مایع در شکم (آسیت) و نفخ مزمن می‌شوند. این تجمع مایع می‌تواند به ظاهری شبیه افزایش وزن منجر شود (شکم بادکرده). برای مثال در سرطان تخمدان، تجمع مایع در شکم موجب «برآمدگی شکم» و احساس سنگینی می‌شود. اگر زنی بدون علت مشخص احساس نفخ مداوم، سیری زودرس یا درد شکمی داشت، باید به متخصص زنان مراجعه کند.

جدول زیر انواع نادر تومورها و مکانیزم‌های احتمالی افزایش وزن را نشان می‌دهد:

علائم هشداردهنده و زمان مراجعه

همان‌طور که گفته شد، افزایش تدریجی وزن در بیشتر موارد نشانه‌ی سرطان نیست. اما هرگاه افزایش وزن ناگهانی و غیرقابل توضیح همراه با علائم جدیدی مثل درد غیرعادی، تورم یا توده‌ی جدید بدن، اختلالات هورمونی (مثلاً بلوغ زودرس در کودکان یا علائم کوشینگ) یا احساس نفخ مداوم رخ دهد، نباید آن را نادیده گرفت. در این موارد بهترین اقدام مراجعه به پزشک و انجام معاینات و آزمایش‌های لازم است. برای نمونه، اندازه‌گیری‌های هورمونی در افرادی که علائم فوق را دارند یا آزمایش حجم مایعات بدن در صورت نفخ شکم می‌تواند تشخیص را سرعت بخشد. برای اطمینان بیشتر از وضعیت سلامت و انجام بررسی‌های تخصصی، آزمایش‌های پزشکی در آزمایشگاه‌های معتبر (مثلاً در ازمایشگاه سعادت اباد) توصیه می‌شود.

نتیجه‌گیری و توصیه‌ها

در مجموع می‌توان گفت هیچ نوع سرطان شایعی وجود ندارد که به‌طور مستقیم باعث چاقی شود. آنچه در افکار عمومی گاهی مطرح می‌شود، بیشتر ناشی از این سوء تفاهم است که چاقی خود «عامل خطر» است نه پیامد سرطان. برعکس، بسیاری از سرطان‌های شایع با از دست دادن اشتها و وزن همراهند. در عین حال، تومورهای بسیار نادر غدد درون‌ریز یا آسیب به مغز می‌توانند به صورت یک استثناء موجب تغییرات متابولیک و چاقی مقاوم شوند. مهم‌ترین نکته این است که اگر چه افزایش وزن معمولاً جای نگرانی فوری از بابت سرطان ندارد، به‌روز ماندن معاینات پزشکی و توجه به علائم دیگر (درد، تورم، اختلال قاعدگی و...) می‌تواند باعث تشخیص به‌موقع مشکلات جدی‌تر شود.

با توجه به حساسیت بالای مطالب پزشکی، تلاش ما همواره بر این است که محتوایی دقیق، معتبر و قابل استناد در اختیار مخاطبان قرار گیرد. مطالب این مقاله بر پایه منابع علمی معتبر، مقالات منتشرشده در شناخته‌شده‌ترین وب‌سایت‌ها و نشریات بین‌المللی حوزه سلامت تهیه شده و پیش از انتشار توسط پزشکان متخصص مورد بررسی و اعتبارسنجی قرار می‌گیرد. با این حال، اطلاعات ارائه‌شده صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی و آموزشی دارد و نباید به‌عنوان جایگزین تشخیص، توصیه یا درمان توسط پزشک تلقی شود. بنابراین، مخاطبان نباید تصمیم‌های درمانی خود را تنها بر اساس این محتوا اتخاذ کنند و در صورت بروز هرگونه مشکل یا علائم نگران‌کننده، لازم است در اسرع وقت به پزشک، اورژانس یا مراکز درمانی مراجعه کنند.