راز تهدیدهای ترامپ: نظریه مرد دیوانه یا داستان چوپان دروغگو
در حالی که هیئت دیپلماتیک جمهوری اسلامی در سوئیس مشغول مذاکره بود، دونالد ترامپ در اظهاراتی ایران را به پیامدهای نظامی تهدید کرد. همزمانی این تهدیدها با روند مذاکرات، بار دیگر توجه تحلیلگران را به نظریهای قدیمی در سیاست خارجی آمریکا جلب کرده است: «مرد دیوانه.»
فرارو– هیئت دیپلماتیک جمهوری اسلامی در اقامتگاه بورگناشتاک بر فراز دریاچه لوسرن حضور داشت و مشغول گفتوگو بود که رئیسجمهور آمریکا در اظهاراتی دو بار ایران را تهدید کرد. او یک بار گفت اگر ایران تنگه هرمز را ببندد، «مذاکرهکنندگان ایرانی به کشورشان برنخواهند گشت» و در سپس تهدید کرد که اگر جمهوری اسلامی حزبالله را در لبنان کنترل نکند، بار دیگر ایران را سختتر از قبل بمباران خواهد کرد. تیم مذاکرهکننده ایران صبح روز دوشنبه به وقت تهران، سوئیس را ترک کرد.
به گزارش فرارو، نگاهی به رفتار و اظهارنظرهای ترامپ نشان میدهد که این اظهارات موضوعی جدید نیست و در ادامه تلاش او برای نمایش شخصیتی غیرقابل پیشبینی و نزدیک به آنچه در ادبیات سیاسی «نظریه مرد دیوانه» خوانده میشود، قابل بررسی است.
پژوهشگران میگویند ترامپ تلاش میکند با معتبر نشان دادن تهدیدهای خود، طرف مقابل را به پذیرش خواستههایش و تغییر رفتار وادار کند. در مقابل، گروهی دیگر نیز معتقدند برداشت نادرست از این نظریه میتواند به کاهش اعتبار تهدیدها و حتی نتیجه معکوس منجر شود.
نظریه مرد دیوانه چه میگوید؟
اصطلاح Madman Theory مربوط به دوران ریاستجمهوری ریچارد نیکسون است و از همان دوران وارد ادبیات سیاسی ایالات متحده شد. این نظریه که در فضای جنگ سرد، بازدارندگی و رقابت هستهای شکل گرفت، به طور خلاصه به دشمنان آمریکا میگوید: «آن اقدام را انجام نده، زیرا عواقب شدیدی در پی خواهد داشت.»
علاقه ترامپ به این موضوع نیز منحصر به دوران فعلی ریاستجمهوری او نیست. مقالهای که سال ۲۰۲۰ در مجله علمی Cambridge Review of International Affairs منتشر شد، بر این موضوع تأکید داشت که ترامپ در انتخابات ۲۰۱۶ نیز با وعدهها و مواضع خود تلاش میکرد مسیری مشابه ریچارد نیکسون در انتخابات سال ۱۹۶۸ را دنبال کند.
با وجود آنکه این نظریه در ادبیات روابط بینالملل جایگاه شناختهشدهای دارد، برخی متخصصان علوم سیاسی در آمریکا آن را نظریهای ناقص و کماثر میدانند و بر این باورند که استفاده بیش از حد و ناموفق از نظریه مرد دیوانه، نتایج داخلی معکوس برای روسای جمهور آمریکا دارد..
بنجامین گیلتنر، تحلیلگر اندیشکده آمریکایی CATO، در مقالهای که اردیبهشت امسال منتشر شد، درباره این نظریه نوشت: «برای موفقیت، دشمن باید باور داشته باشد که تهدید انجام خواهد شد. هرچه تهدیدها مکررتر یا عجیبتر باشند، اعتبار مرد دیوانه بیشتر از بین میرود. نمونههای موفق نظریه مرد دیوانه کم و نادر هستند. ریچارد نیکسون در سال ۱۹۶۹ اعلام کرد که از سلاحهای هستهای علیه ویتنام شمالی استفاده خواهد کرد تا آن کشور و اتحاد جماهیر شوروی را به میز مذاکره بکشاند. این طرح شکست خورد. باجگیری هستهای نیکیتا خروشچف برای خروج نیروهای ناتو از برلین غربی قانعکننده نبود. صدام حسین نیز با ایجاد ابهام درباره سلاحهای کشتار جمعی تلاش کرد مانع حمله ایران و ایالات متحده شود و این داستان نیز پایان خوشی برای او نداشت.»
این نویسنده در بخش دیگری از مقاله خود نیز بر کاهش اعتبار تهدیدهای ترامپ تأکید میکند: «استفاده مکرر ترامپ از لفاظیهای گزاف، این اعتبار را بیشتر از بین میبرد. او تهدیدهای گستردهای را در زمینههای مختلف مطرح کرده است؛ از «آتش و خشم» علیه کره شمالی گرفته تا تهدید به خروج از ناتو و همچنین تصرف گرینلند. با گذشت زمان، این روند اثری شبیه داستان پسر چوپان دروغگو ایجاد میکند و جدی گرفتن نگرانکنندهترین تهدیدهای او را دشوار میسازد.»
ترامپ پیش از این نیز بارها از این شیوه علیه ایران استفاده کرده است؛ از جمله در جریان جنگ ۴۰ روزه که تهدیدهای مختلفی از جمله نابودی زیرساختها، نابودی تمدن ایران و بازگرداندن این کشور به عصر حجر را مطرح کرد.
