اختراع فراموششده اینشتین فیزیکدان نظری دوباره مورد توجه قرار گرفت
اینشتین و زیلارد در دهه ۱۹۲۰ یخچال جذبی بدون موتور و بدون قطعات متحرک را برای افزایش ایمنی طراحی کردند، اما با ورود فریون و توسعه یخچالهای برقی، این اختراع به تولید انبوه نرسید. امروز با نگرانیهای زیستمحیطی، این ایده دوباره بهعنوان یک فناوری مورد توجه قرار گرفته است.
در دهه ۱۹۲۰ میلادی، آلبرت اینشتین به همراه فیزیکدان مجارستانی لئو زیلارد ایدهای انقلابی در صنعت سرمایش ارائه دادند؛ ایدهای که بعدها به نام «یخچال جذبی اینشتین–زیلارد» شناخته شد.
در آن دوران، یخچالهای خانگی هنوز بسیار خطرناک بودند. بسیاری از آنها از گازهای سمی و قابلنشت مانند دیاکسید گوگرد و متیلکلراید استفاده میکردند. گزارشهایی از مسمومیت و حتی مرگ خانوادهها در اثر نشت این گازها وجود داشت و همین نگرانیها، زمینهساز طراحی یک سیستم کاملاً ایمن شد.
شاهکار مهندسی: یخچالی بدون موتور و بدون قطعات متحرک
هدف اصلی این پروژه، حذف کامل قطعات متحرک بود؛ زیرا کمپرسورها و پمپهای مکانیکی در یخچالهای اولیه، بیشترین عامل خرابی و نشت گاز محسوب میشدند.
نتیجه، طراحی یک یخچال جذبی کاملاً متفاوت بود که در آن هیچ موتور یا بخش متحرکی وجود نداشت. این سیستم با استفاده از ترکیب سه ماده شامل آمونیاک، آب و یک گاز کمکی (مانند بوتان) کار میکرد.
نکته شگفتانگیز این طراحی این بود که برای کار کردن، به برق نیاز نداشت و تنها با یک منبع حرارتی ساده مثل شعله گاز فعال میشد. همین ویژگی باعث میشد احتمال خرابی مکانیکی و نشت گاز به حداقل برسد و ایمنی آن نسبت به یخچالهای آن زمان بسیار بالاتر باشد.
چرا این اختراع فراگیر نشد؟
با وجود ثبت اختراع و حتی همکاری صنعتی (از جمله ارتباط با شرکت الکترولوکس)، این طراحی هیچگاه به تولید گسترده نرسید.
دلیل اصلی این بود که در اواخر دهه ۱۹۲۰، گاز «فریون» وارد بازار شد؛ گازی که در آن زمان بیخطر و بسیار پایدار تلقی میشد. این کشف باعث شد صنعت یخچالسازی به سمت سیستمهای تراکمی برقی برود، چون هم ارزانتر بودند و هم بازده انرژی بالاتری داشتند.
در نتیجه، یخچال جذبی اینشتین–زیلارد به حاشیه رفت و تنها بهعنوان یک اختراع جالب اما غیرتجاری در تاریخ باقی ماند.
بازگشت دوباره یک ایده قدیمی
امروزه با آشکار شدن اثرات مخرب گازهای مبرد بر لایه اوزون و بحران گرمایش زمین، نگاهها دوباره به سمت فناوریهای بدون گازهای گلخانهای برگشته است.
یخچالهای جذبی، بهویژه نسخههای مدرنشده آن، دوباره مورد توجه قرار گرفتهاند؛ زیرا بدون نیاز به برق پرقدرت و بدون استفاده از گازهای مخرب، میتوانند در مناطق دورافتاده برای نگهداری دارو و مواد غذایی بسیار کاربردی باشند.
ایدهای که بیش از یک قرن پیش توسط اینشتین و زیلارد شکل گرفت، امروز دوباره بهعنوان یک راهحل احتمالی برای آیندهای پایدار مطرح شده است.
