یک اشتباه آماری درباره زنان ایرانی / ۸۷ درصد زنان چاقی مفرط دارند؟
عدد ۸۷ درصد که درباره چاقی مفرط زنان در صداوسیما مطرح شد، نگرانکننده به نظر میرسد. با این حال، مراجعه به پژوهش اصلی منتشرشده در مجله لنست نشان میدهد این عدد در واقع به مجموع افراد دارای اضافهوزن و چاقی در یک پیشبینی برای سال ۲۰۵۰ اشاره دارد.
فرارو- «۸۷ درصد زنان دچار چاقی مفرط هستند.» این جمله را حبیب ستودهنژاد، مدیرکل ورزش و جوانان استان تهران در یک برنامه تلویزیونی درحالی مطرح کرد که بررسیهای فرارو از یک اشتباه آماری-پژوهشی پرده برداشت. به نظر میرسد مبنای آماری که ستودهنژاد اعلام کرده، نه به موضوع «چاقی مفرط» مربوط است و نه ارتباطی به زمان حال دارد.
به گزارش فرارو، حبیب ستودهنژاد، مدیرکل ورزش و جوانان استان تهران در برنامه تهران 20 که از شبکه تهران صداوسیما پخش میشود، با اشاره به تغییر سبک زندگی و کاهش تحرک پس از همهگیری کرونا، از افزایش آمار چاقی سخن گفت و یک ادعای آماری مطرح کرد. ادعایی که احتمالا با خلط مبحث بیان شده است.
بررسیهای فرارو نشان میدهد این عدد از یک پژوهش بینالمللی منتشرشده در مجله علمی «لنست» استخراج شده اما در نقل آن، تفاوت میان «اضافهوزن و چاقی» با «چاقی مفرط» لحاظ نشده است.
در این مطالعه که در قالب پروژه جهانی بار بیماریها (GBD) انجام شده، پیشبینی کرده که تا سال ۲۰۵۰ حدود ۸۷.۸ درصد زنان و ۸۱.۸ درصد مردان ایرانی در گروه افراد دارای اضافهوزن یا چاقی قرار گیرند. این شاخص تمام افرادی را شامل میشود که شاخص توده بدنی (BMI) آنها بالاتر از ۲۵ است؛ از افراد دارای اضافهوزن گرفته تا افراد مبتلا به درجات مختلف چاقی.
به بیان دیگر، این پژوهش نگفته ۸۷ درصد زنان ایرانی به چاقی مفرط مبتلا خواهند شد، بلکه از مجموع افراد دارای اضافهوزن و چاقی صحبت کرده. موضوعی که کارشناسان را بر آن داشته تا بر ضرورت دقت بیشتر در بازنشر و تفسیر آمارهای حوزه سلامت تاکید کنند.
چاقی مفرط یا اضافهوزن؛ مسئله دقیقا چیست؟
چاقی مفرط یا چاقی مرضی به شدیدترین درجه از چاقی اطلاق شده و به افرادی گفته میشود که شاخص توده بدنی (BMI) آنها از ۴۰ فراتر رفته باشد. این وضعیت با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای مزمن از جمله دیابت، بیماریهای قلبی و مشکلات اسکلتی و مفصلی همراه است و به همین دلیل نمیتوان آن را با اضافهوزن یا حتی درجات خفیفتر چاقی یکسان دانست.
دکتر منصور رضایی، متخصص تغذیه و عضو هیئت علمی دانشکده علوم پزشکی دانشگاه شهید بهشتی در گفتگویی که با فرارو داشت، با اشاره به شاخص توده بدنی (BMI) توضیح میدهد محدوده ۲۰ تا ۲۵ به عنوان بازه طبیعی وزن شناخته میشود و افرادی که در این محدوده قرار دارند معمولا از وضعیت سلامت مطلوبتری برخوردارند.
به گفته او، BMI کمتر از ۲۰ نشاندهنده لاغری است، محدوده ۲۵ تا ۳۰ در گروه اضافهوزن قرار میگیرد، ۳۰ تا ۳۵ چاقی درجه یک، ۳۵ تا ۴۰ چاقی درجه دو و بالاتر از ۴۰ چاقی درجه سه یا چاقی مرضی محسوب میشود.
وی درباره آمارهای منتشرشده در حوزه چاقی نیز اظهار کرد: «گاهی برخی آمارها نیازمند بررسی دقیقتر هستند و ممکن است در انتقال یا تفسیر دادهها خطاهایی رخ داده باشد. بنابراین لازم است در مواجهه با آمارهای مربوط به شیوع چاقی، دقت و ارزیابی علمی بیشتری صورت گیرد.»
این متخصص تغذیه با تاکید بر اهمیت ترکیب بدنی نسبت به وزن صرف گفت: «وزن به تنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی سلامت نیست. آنچه اهمیت دارد، ترکیب بدن است. ممکن است فردی وزن بالاتری داشته باشد اما بخش عمده آن را عضلات و توده استخوانی تشکیل دهد و در مقابل، فردی با وزن کمتر دارای درصد بالایی از چربی بدن و تغذیه نامناسب باشد. بنابراین کیفیت ترکیب بدن از عدد وزن مهمتر است.»
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی همچنین خاطرنشان کرد: «کاهش وزن تنها زمانی ارزشمند است که از مسیر صحیح و علمی حاصل شود. کاهش وزنی که ناشی از مصرف سیگار، مواد مخدر یا روشهای ناسالم باشد، نهتنها سودمند نیست بلکه میتواند آسیبزا نیز باشد. کاهش وزن اصولی باید نتیجه اصلاح سبک زندگی باشد.»
وی افزود: «اصلاح سبک زندگی تنها به کاهش مصرف غذا محدود نمیشود. خواب کافی، آرامش روانی، فعالیت بدنی منظم و تغذیه سالم و متنوع، ارکان اصلی دستیابی به وزن مطلوب هستند. تغذیه باید بر پایه مواد غذایی تازه، متنوع و متعادل باشد و از مصرف مداوم غذاهای تکراری پرهیز شود.»
رضایی بهترین الگوی غذایی را مصرف وعدههای متعدد با حجم کمتر، همراه با فعالیت بدنی و آرامش روانی دانست و تصریح کرد: «رضایت از سبک زندگی نقش مهمی در سلامت انسان دارد. سلامت جسمی، روانی، عاطفی، اجتماعی و شغلی زمانی محقق میشود که فرد از فعالیتها، تغذیه و شیوه زندگی خود احساس رضایت داشته باشد.»
وی با اشاره به اهمیت تنوع غذایی گفت: «هر ماده غذایی دارای ویژگیها و فواید خاص خود است و یکی از اشتباهات رایج، مصرف مداوم غذاهای تکراری است. توصیه میشود افراد در قالب شش وعده غذایی، حداکثر تنوع و حداقل تکرار را در برنامه غذایی خود رعایت کنند.»
این متخصص تغذیه در پایان با انتقاد از رژیمهای غیراصولی و رایج در جامعه اظهار کرد: «رژیمهای کاهش وزن باید ابعاد تغذیهای، روانشناختی، ورزشی و آرامش روانی را به طور همزمان دربرگیرند. نوسانات مکرر وزن ناشی از رژیمهای غیراصولی، که به اصطلاح «رژیم یویویی» نامیده میشود، میتواند عوارضی همچون کبد چرب، مشکلات کیسه صفرا، ریزش مو و تحلیل عضلات را به دنبال داشته باشد.»
