اسپانیا: در هیچ اقدامی که تنش با ایران را افزایش دهد شرکت نمیکنیم
وزیر خارجه اسپانیا در پاسخ به این پرسش که آیا در صورت شکست مذاکرات احتمالی میان آمریکا و ایران، اسپانیا در مأموریت ناتو برای تأمین امنیت تنگه هرمز مشارکت خواهد کرد یا خیر، گفت: «ما در هیچ اقدامی که میتواند به معنای تشدید تنش باشد، شرکت نخواهیم کرد. و مهمتر از همه، ما فکر میکنیم که هیچ راه حل نظامی برای این بحران وجود ندارد.»
فرارو- خوزه مانوئل آلبارس، وزیر امور خارجه اسپانیا، در دفاع از مواضع اخیر مادرید در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تأکید کرد که کشورش صرفاً به اصول بینالمللی پایبند مانده است، در حالی که برخی دیگر این اصول را نادیده گرفتهاند.
به گزارش فرارو به نقل از آیریش تایمز، مواضع صریح اسپانیا در انتقاد از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، برای سیاست خارجی سنتاً محتاط و کمسروصدای این کشور، دستاوردی کمسابقه و در عین حال جنجالی به همراه داشته است. این رویکرد نه تنها خشم دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، را برانگیخته، بلکه موجب نارضایتی برخی متحدان اروپایی اسپانیا نیز شده است.
منتقدان پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، معتقدند او با برجستهسازی نقش خود در عرصه بینالمللی تلاش میکند توجه افکار عمومی را از مشکلات داخلی، از جمله پروندههای فساد و بنبست سیاسی در داخل کشور، منحرف کند. با این حال، آلبارس این انتقادات را رد کرده و میگوید سیاست خارجی اسپانیا بر مبنای اصول ثابت حقوق بینالملل بنا شده است.
وزیر امور خارجه اسپانیا در گفتوگو با روزنامه فایننشال تایمز، خشم کاخ سفید از انتقاد مادرید نسبت به ترامپ و همچنین مخالفت اسپانیا با استفاده آمریکا از پایگاههای نظامی این کشور برای حمله به ایران را کماهمیت دانست. او همچنین اعتراضهای مطرحشده در برخی پایتختهای اروپایی مبنی بر اینکه رویکرد مستقل اسپانیا میتواند به وحدت ناتو و تلاشها برای مدیریت روابط با ترامپ آسیب بزند، رد کرد.
آلبارس معتقد است شکاف اصلی در نظم جهانی امروز میان دو دیدگاه قرار دارد: از یک سو نظامی مبتنی بر حقوق بینالملل، حاکمیت دولتها و منشور سازمان ملل متحد، و از سوی دیگر آنچه او «قانون جنگل» مینامد؛ مفهومی که به گفته او به معنای «هرج و مرج، خشونت و جنگ به عنوان جایگزینی برای سیاست خارجی» است.
او در این باره گفت: «این انتخاب واقعی است.»
آلبارس همچنین ادعای منزوی شدن اسپانیا در سیاست خارجی اروپا را رد کرد و گفت کشورش اکنون به «صدای پیشرو» در دفاع از نظم بینالمللی مبتنی بر قانون تبدیل شده است.
اسپانیا به طور سنتی یکی از اعضای متعهد اتحادیه اروپا محسوب میشود، اما نفوذ آن عمدتاً به حوزه سنتی روابطش در آمریکای لاتین محدود بوده است. زمانی که سانچز در سال ۲۰۱۸ به قدرت رسید، اسپانیا همچنان در حال عبور از پیامدهای بحران بدهی منطقه یورو و آسیبهای سیاسی و اقتصادی ناشی از آن بود.
با این حال، طی سه سال گذشته اقتصاد این کشور تقویت شده و همزمان با انتقادات تند سانچز از عملیات نظامی اسرائیل در غزه، اسپانیا به یکی از فعالترین بازیگران اروپایی در عرصه بینالمللی تبدیل شده است؛ جایگاهی که به گفته ناظران در بیش از دو دهه گذشته برای این کشور بیسابقه بوده است.
این تحول در حالی رخ داده که در سال ۲۰۰۳، خوزه ماریا آزنار، نخستوزیر محافظهکار وقت اسپانیا، برخلاف مواضع فرانسه و آلمان، از حمله آمریکا به عراق حمایت کرد و در کنار تونی بلر، نخستوزیر وقت بریتانیا، قرار گرفت.
در مقابل، سانچز در سال جاری نخستین رهبر اروپایی بود که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را «غیرقانونی» توصیف کرد. او این جنگ را با حمله آمریکا به عراق مقایسه کرد و هشدار داد که چنین اقداماتی تنها به گسترش تروریسم جهادی، تشدید بحران مهاجرت و افزایش هزینههای انرژی منجر میشود.
آلبارس در پاسخ به این پرسش که آیا در صورت شکست مذاکرات احتمالی میان آمریکا و ایران، اسپانیا در مأموریت ناتو برای تأمین امنیت تنگه هرمز مشارکت خواهد کرد یا خیر، گفت: «ما در هیچ اقدامی که میتواند به معنای تشدید تنش باشد، شرکت نخواهیم کرد. و مهمتر از همه، ما فکر میکنیم که هیچ راه حل نظامی برای این بحران وجود ندارد.»
موضع مادرید در قبال ایران بخشی از مجموعه اقداماتی است که دولت ترامپ را نسبت به اسپانیا خشمگین کرده است. در آغاز جنگ، دولت اسپانیا اجازه استفاده از دو پایگاه نظامی مشترک آمریکا و اسپانیا برای حمله به ایران را نداد؛ تصمیمی که به گفته منابع آگاه، برنامهریزی عملیاتی آمریکا، از جمله گزینههای سوختگیری هوایی، را پیچیدهتر کرد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، ماه گذشته در واکنش به این تصمیم گفت: «اسپانیا فجیع، وحشتناک بوده است.»
او افزود: «سوالات بسیار مشروعی در مورد ناتو وجود دارد که باید پرسیده شود. هدف از عضویت در اتحادی که منفعتش برای ما این حقوق پایگاهی است چیست، اگر در زمان درگیری مانند آنچه با ایران داشتیم، آنها میتوانند ما را از استفاده از این پایگاهها محروم کنند؟»
اختلافات میان مادرید و واشنگتن تنها به موضوع ایران محدود نمیشود. در نشست ناتو در ژوئن گذشته، سانچز با مخالفت با هدف پیشنهادی آمریکا برای افزایش هزینههای دفاعی اعضا به سطح ۵ درصد تولید ناخالص داخلی، به یکی از منتقدان اصلی واشنگتن تبدیل شد. ترامپ نیز در واکنش، اسپانیا را «وحشتناک» خواند و این کشور را به «مفتخوری» در ناتو متهم کرد.
این تنشها موجب گمانهزنیهایی درباره احتمال اقدام تلافیجویانه واشنگتن علیه مادرید شده است. با این حال، آلبارس احتمال کاهش حضور نظامی آمریکا در پایگاههای مشترک روتا و مورون را کماهمیت دانست و تهدیدهای قبلی ترامپ درباره اعمال نوعی تحریم تجاری علیه اسپانیا را نیز رد کرد.
او گفت: «رئیسجمهور ایالات متحده درباره کشورهای بسیار زیادی صحبت میکند و او شیوه صحبت کردن خود را دارد. اما وقتی شما سیاست خارجی را انجام میدهید، واقعیتها مطرح هستند. و واقعیتِ واقعیتها این است که در ناتو، وقتی صحبت از تجارت، روابط فرهنگی و سرمایهگذاری ما میشود، همه چیز به آرامی پیش میرود. این چیزی است که مهم است.»
آلبارس همچنین تأکید کرد که روابط اسپانیا و آمریکا همچنان «بسیار مثبت» است و با اشارهای طنزآمیز گفت که همیشه با مارکو روبیو، که والدینش از کوبا به آمریکا مهاجرت کردهاند، به زبان اسپانیایی صحبت میکند.
در داخل اسپانیا، مخالفان سیاسی سانچز این رویکرد را تلاشی برای ساختن یک برند شخصی در عرصه بینالمللی توصیف میکنند. یکی از اعضای حزب مردم اسپانیا مدعی شده است که نخستوزیر با نگاه به فرصتهای شغلی آینده پس از دوران زمامداری خود، در پی افزایش شهرت بینالمللی است. برخی دیگر نیز معتقدند او میخواهد توجه افکار عمومی را از اتهامات فساد علیه اعضای خانواده و نزدیکانش منحرف کند.
در سطح اروپا نیز برخی مقامات از رویکرد مستقل سانچز ابراز نارضایتی کردهاند و معتقدند او بیدلیل با ترامپ وارد تقابل میشود. با این حال، بسیاری از رهبران اروپایی در نهایت مواضعی نزدیک به اسپانیا درباره ایران و غزه اتخاذ کردند.
برای نمونه، فرانسه دستکم از عبور یک هواپیمای مرتبط با عملیات آمریکا و اسرائیل علیه ایران از حریم هوایی خود جلوگیری کرد. ایتالیا نیز حداقل در یک مورد مانع از توقف جنگندههای آمریکایی برای سوختگیری در یکی از پایگاههای خود در سیسیل شد.
ایگناسیو مولینا، پژوهشگر ارشد مؤسسه سلطنتی الکانو، در این باره گفت: «پاریس و برلین به رهبری یک کشور جنوبی عادت نداشتند.»
او در عین حال هشدار داد که خطر اصلی برای سانچز نه واکنش واشنگتن، بلکه «از دست دادن مرکزیت در بروکسل» است.
یکی دیگر از موضوعات بالقوه تنش میان مادرید و واشنگتن، کوبا است؛ در شرایطی که دولت ترامپ فشارهای خود بر هاوانا را افزایش داده است.
آلبارس در پاسخ به این سؤال که اگر آمریکا دست به مداخله نظامی در کوبا بزند، موضع اسپانیا چه خواهد بود، گفت: «ما مداخله نظامی در کشورهای آمریکای لاتین را نمیپذیریم. برای ما آمریکای لاتین فراتر از سیاست خارجی اسپانیا است. اینها کشورهایی هستند که ما با آنها روابط برادری داریم. ما آنها را به عنوان کشورهای خارجی نمیبینیم.»
همزمان، دولت سانچز روابط اقتصادی خود با چین را نیز گسترش داده است. نخستوزیر اسپانیا طی بیش از سه سال گذشته چهار بار به چین سفر کرده و به دنبال جذب سرمایهگذاریهای چینی و توسعه بازار صادراتی اسپانیا در این کشور بوده است.
هرچند دیگر رهبران اروپایی نیز با اهداف مشابه با شی جینپینگ دیدار کردهاند، برخی دیپلماتهای اروپایی معتقدند اسپانیا نسبت به مخاطرات امنیتی ناشی از نزدیکی اقتصادی به چین رویکردی بیش از حد خوشبینانه و حتی «سادهلوحانه» دارد.
یکی از دیپلماتهای اسپانیایی منتقد آلبارس در این باره گفت: «اتحادیه اروپا میخواهد چین را از خود دور نگه دارد و ایالات متحده را در جریان امور قرار دهد. سانچز تا حد امکان به چین نزدیک میشود و در تلاشهای اروپا برای مسلح شدن مجدد، چوب لای چرخ آنها میگذارد. اگر این یک مورد استثنایی نیست، پس چیست؟»
آلبارس این انتقادها را نیز رد کرد و تأکید نمود که فرانسه، آلمان و ایتالیا نیز گفتوگوهایی «کم و بیش مشابه» با چین داشتهاند.
او در پایان گفت: «اگر میخواهید یک سیاست خارجی جهانی داشته باشید، بدون گفتگو با چین، انجام این کار غیرممکن است. مثل این است که بگویید میخواهید یک سیاست خارجی جهانی داشته باشید، اما من با ایالات متحده صحبت نمیکنم. نمیدانم چگونه میتوانید این کار را انجام دهید.»
