کشف تصویری از یزدگرد سوم ساسانی
نتایج این کاوشها که با سرپرستی میثم لباف خانیکی، عضو هیات علمی گروه باستانشناسی دانشگاه تهران انجام شده است، در مقالهای با عنوان «آخرین تصویر از آخرین پادشاه» در مجله East and West مؤسسۀ IsMEO ایتالیا منتشر شده است.
پژوهشگران دانشگاه تهران در کاوش باستانشناسی تازهای، به شناسایی تصویری موفق شدند که بر اساس مستندات تاریخی و باستانشناختی، چهره یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی است.
به گزارش ایسنا، نتایج این کاوشها که با سرپرستی میثم لباف خانیکی، عضو هیات علمی گروه باستانشناسی دانشگاه تهران انجام شده است، در مقالهای با عنوان «آخرین تصویر از آخرین پادشاه» در مجله East and West مؤسسۀ IsMEO ایتالیا منتشر شده است.
میثم لباف خانیکی که سرپرستی این کاوش را برعهده داشته است، درباره اهمیت این کشف گفت: در کاوشهای اخیر آتشکده «بازه هور» در شمال شرق ایران، پانلی گچبری متعلق به اواخر دوره ساسانی کشف شد که تنها بخش پایینی آن باقی مانده است. این پانل که در اتاق ورودی آتشکده نصب بوده، تصویر چهار شخصیت را نشان میدهد؛ یک فرد نشسته در سمت راست و سه فرد ایستاده در مقابل او. ویژگیهای کفش، شلوار و تزئینات فرد نشسته، که با نشانههای پادشاهی ساسانی مطابقت دارد، او را از دیگران متمایز میکند.
این باستانشناس افزود: بر اساس شواهد باستانشناسی (کشف قطعاتی از گچبری تاج پادشاه ساسانی، ناتمام ماندن گچبری، پنهان شدن پانل در پشت دیوار خشتی) و منابع تاریخی (گزارش فتوحالبلدان از آخرین روزهای یزدگرد سوم در خراسان)، این پژوهش احتمال میدهد که شخصیت نشسته بر تخت، یزدگرد سوم، واپسین شاهنشاه ساسانی باشد که به این آتشکده (که احتمالاً همان آذر برزین مهر است) پناه آورده و روزهای پایانی عمر را در آن گذرانده است.
آتشکدۀ بازه هور، در ۷۰ کیلومتری جنوب مشهد و در مسیر یکی از مهمترین راههای باستانی ایران قرار دارد که خراسان را به سیستان و کرمان و بخشهای مرکزی فلات ایران مرتبط میکرد. کاوشهای باستانشناسی دانشگاه تهران که از سال ۱۳۹۲ به مدت ۸ فصل و به سرپرستی میثم لباف خانیکی در این محوطه باستانی دنبال شد، منجر به کشف آتشکدۀ بزرگی از دورۀ ساسانی شد که سراسر فضای داخلی آن به گچبریهای نفیس و نقاشیهای دیواری مزین بوده است.
نتایج مطالعات باستانشناسی در آتشکدۀ بازه هور نشان داد که این مجموعۀ معماری در اواخر دورۀ اشکانی تأسیس شده و تا قرون ابتدایی دوران اسلامی به حیات خود ادامه داده است. مضمون تعداد قابل توجهی از دیوارنوشتههای فارسی میانه، که از فضاهای داخلی این بنا یافت شده است، ناظر بر اهمیت تاریخی این آتشکده و مراجعه افراد متعددی به این مجموعۀ معماری است. به نظر میرسد وقوع زلزلهای سهمگین در اواخر قرن سوم ـ اوایل قرن چهارم هجری به ویرانی و ترک این آتشکدۀ مهم منجر شده است.
نتایج این کاوش با عنوان «The last image of the last king: A Sasanian scene from the Bāzeh Hūr Fire Temple» در شصت و پنجمین شمارۀ نشریه "East and West" منتشر شده است.
East and West مجلهای معتبر در حوزه مطالعات شرق و باستانشناسی آسیاست که در سال ۱۹۵۰ توسط «جوزپه توچی» بنیانگذاری شد. این نشریه پس از احیا در سال ۲۰۲۰ با ساختاری علمی و داوری همتا، بهویژه در مستندسازی کاوشهای مهم ایران، افغانستان و آسیای مرکزی نقش کلیدی دارد و یکی از معتبرترین مجلات برای چاپ مقاله در این حوزه محسوب میشود.
