پشت پرده ورود قطر به مذاکرات تهران - واشنگتن
با توجه به این که قطر از جمله متحدان منطقهای آمریکا بود که در جریان جنگ ۴۰ روزه مورد حملات موشکی و پهپادی قرار گرفت، سفر هیئت قطری به تهران مورد توجه قرار گرفت. پیش از آن که سفر این هیئت توسط سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی تائید شود، رویترز به نقل از یک منفع آگاه گزارش داده بود که این هیئت «با هماهنگی ایالات متحده وارد تهران شد تا به دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ با ایران و حل مسائل باقیمانده کمک کند.»
فرارو- در میان تمام اخبار دیپلماتیکی که آخر هفته گذشته منتشر شد، خبر ورود یک هیئت قطری به تهران و ملاقات آنها با وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، متفاوتتر از دیگر اخبار بود. البته این اخبار رسمی، یک روی دیگر هم داشت، چون مشخص نشد کدام مقام قطری به ایران سفر کرد و علی هاشم، خبرنگار الجزیره مدعی شد: «یک چهره بسیار برجسته منطقهای، بیسروصدا از تهران بازدید کرد تا آنچه را که بسیاری اکنون شکافهای غیرقابل عبور مینامند، پر کند.»
به گزارش فرارو، جایگاه قطر در پرونده بحران ایران – آمریکا، اندکی با دیگر کشورهای عربی جنوب خلیج فارس متفاوت است. قطر یکی از کشورهای این منطقه است که روابط خوبی با تهران دارد و در عین حال، متحد غیرعضو ناتوی آمریکا، محل قرار گرفتن مرکز فرماندهی سنتکام در منطقه و میزبان بزرگترین پایگاه هوایی ایالات متحده (پایگاه العدید) است.
اهمیت ورود دوحه
با توجه به این که قطر از جمله متحدان منطقهای آمریکا بود که در جریان جنگ ۴۰ روزه مورد حملات موشکی و پهپادی قرار گرفت، سفر هیئت قطری به تهران مورد توجه قرار گرفت. پیش از آن که سفر این هیئت توسط سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی تائید شود، رویترز به نقل از یک منفع آگاه گزارش داده بود که این هیئت «با هماهنگی ایالات متحده وارد تهران شد تا به دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ با ایران و حل مسائل باقیمانده کمک کند.»
تایمز اسرائیل در مورد اهمیت سفر این هیئت دیپلماتیک نوشت: «دوحه که به عنوان میانجی در جنگ غزه و سایر مناطق تنشزای بینالمللی فعالیت کرده است، تاکنون پس از حمله موشکها و پهپادهای ایرانی در جریان آخرین درگیری، از ایفای نقش میانجی در جنگ ایران فاصله گرفته بود.»
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: «در حالی که پاکستان از زمان شروع درگیریها به عنوان میانجی رسمی عمل کرده است، تعامل مجدد قطر نشان دهنده نقش دیرینه این کشور به عنوان متحد ایالات متحده در منطقه و یک کانال ارتباطی قابل اعتماد بین واشنگتن و تهران است.»
یک منبع ایرانی نیز در گفتگو با الجزیره، گفت: «حمایت قطر از ژنرال عاصم منیر، میانجی پاکستانی، حیاتی و اساسی است.» و منبع مشابهی نیز در گفتگویی دیگر با برشمردن موارد درج شده در پاسخ ایران به پیشنهادات آمریکا، بر این موضوع تاکید کرد که «قطر نقش کلیدی در تهیه تفاهمنامه داشته و میان میانجیها و واشنگتن ارتباط وجود داشت.» امیر قطر نیز روز شنبه با ترامپ به صورت تلفنی گفتگو کرد.
بحران قطری
نیویورکتایمز چند روز قبل در گزارشی به این موضوع اشاره کرد که جنگ با ایران اقتصاد قطر را فلج کرده است. شاید بتوان گفت از برخی زوایا، شرایط حاکم بر منطقه به خصوص وضعیت خلیج فارس تاثیرات به خصوصی بر اقتصاد قطر میگذارد. به رغم این که از لحاظ کمّی و بر اساس آمارهای غیررسمی موجود، قطر کمتر از امارات، بحرین، کویت و عربستان مورد حمله قرار گرفت، اما یکی از این حملات خسارات زیادی به قطب گازی این کشور وارد کرد. بر اساس آمارهای موجود، رشد اقتصادی قطر که در ابتدای سال ۲۰۲۶ حدود ۶.۴٪ پیشبینی میشد، اکنون به منفی ۱۷.۴٪ سقوط کرده است. منابع مختلف میگویند که در حال حاضر قطر حداقل با ۳ مشکل بزرگ مواجه است:
۱. کاهش ظرفیت تولید LNG: گاز مایع، اصلیترین محصول صادرات قطر است. بر اساس آماری که مدیرعامل شرکت قطر انرژی اعلام کرد، در حملات اسفندماه ایران به تاسیسات گازی رأس لفان، ۱۷ درصد از ظرفیت تولید LNG قطر از بین رفت. خساراتی که تقریبا ۱۲.۸ میلیون تن LNG را طی دوره تعمیراتی ۳ تا ۵ ساله، از دسترس خارج کرده است. این اختلالات سالانه ۲۰ میلیارد دلار زیان درآمد برای قطر به دنبال دارد. پس از حملات به این تاسیسات بود که دوحه بعضی دیپلماتهای ایرانی را عنصر نامطلوب اعلام و از خاک خود اخراج کرد.
۲. قطع جریان صادرات گاز: تنگه هرمز، تنها مسیر صادرات گاز قطر محسوب میشود. این کشور در سال ۲۰۲۵، با صادرات ۸۴.۷ میلیون تن LNG، جایگاه دوم بازار را در اختیار داشت. قطر بر خلاف عربستان یا امارات، خط لوله صادرات ندارد و مسیر صادرات آن کاملاً به تنگه هرمز وابستگی دارد. در طول بیش از ۸۰ روز گذشته و مسدود بودن تنگه هرمز، صرفاً خبر عبور دو کشتی حامل گاز قطر از این آبراه در اردیبهشتماه , یک کشتی در خردادماه منتشر شده است. به رغم این که قطر تلاش کرده است با استفاده از درآمد فروش گاز و کشتیرانی، حوزههای اقتصادی دیگر را هم توسعه دهد، اما همچنان صادرات LNG اولین منبع درآمدی آن محسوب میشود. قطر مانند امارات، در حوزه گردشگری هم آسیب دید.
۳. واردات مواد غذایی و کالا: قطر به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، محدودیتهای خاصی برای تامین کالا دارد. بندرهای امارات، بحرین، عربستان و مرز زمینی قطر – عربستان، مسیر اصلی واردات عمده مواد غذایی، مصالح ساختمانی و کالاهای اساسی هستند. طبیعتاً بنادر و ترانزیت دریایی، نقش اصلی در تامین کالا را ایفا میکنند. قطر یک بار در جریان بروز اختلافات جدی میان کشورهای عربی جنوب خلیج فارس به دنبال وقایع پس از بهار عربی و رقابتهای منطقهای (۲۰۱۷ - ۲۰۱۸) با بسته شدن حریم هوایی، بنادر و مرز زمینی خود با عربستان، تحت محاصره قرار گرفت. محاصرهای که با کمک ایران و ترکیه شکسته شد. اختلال در مسیر دریایی تنگه هرمز، تاثیر زیادی بر قطر میگذارد.
