تاریخچه آهنگهای تیمملی در جام جهانی؛ از داریوش تا پرواز همای!
جام جهانی، بهترین مکان برای همقدم شدن فوتبال و موسیقی بوده است؛ با این حال تیم ملی هیچگاه نتوانسته یک ترانه مرتبط و فراموشنشدنی را به صورت رسمی کنار خود داشته باشد.
موسیقی، یار جداییناپذیر فوتبال و خصوصا جام جهانی، طی دهههای اخیر بوده و هنرمندان بزرگ این صنعت به انواع مختلف در آن سهمی داشتهاند که شاخصترینهایشان پاواروتی، ریکی مارتین، مدونا، آندرهآ بوچلی، پیتبال، جنیفر لوپز، نیکی میناژ، شکیرا و... بودهاند. با این حال ایران از ابتدای حضورش در بزرگترین رویداد فوتبالی جهان و از زمانی که قرار شده هر کشور یک آهنگ در هر دورهای که شرکت میکند، به فیفا معرفی کند تا در ورزشگاهها پخش شود، عملکرد منفعلانهای داشته و یا توجه چندانی به ژانر ورزشی نداشته است؛ ولو اینکه نامهای بزرگ و سرشناسی طی 6 دوره قبلی به صورت رسمی و یا مستقل برای تیم ملی فوتبال ایران آثاری را منتشر کردهاند.
جام جهانی 1978
شایعه شده بود که جهانبخش پازوکی مدتی بر روی ساخت یک آهنگ برای تیم ملی کار کرده اما هیچوقت اثری از جانب او به انتشار نرسید. سیاوش قمیشی نیز دیگر هنرمندی بود که شنیده شد قرار است آهنگی به 2 زبان فارسی و انگلیسی منتشر کند ولی در عمل چنین اتفاقی رخ نداد. حتی اخباری پیرامون فائقه آتشین (گوگوش) دستبهدست شد، مبنی بر اینکه قرار است به آرژانتین برود تا خواننده رسمی ایران باشد اما نهایتا نه او و نه خواننده دیگری همراه کاروان تیم حشمت مهاجرانی نشدند. با این وجود در دل تورنمنت و توسط یکی از اعضای تدارکات، کاسِتی از آخرین آهنگ داریوش اقبالی با نام «سال 2000» به مسئولان برگزاری داده و این آهنگ به عنوان سرود رسمی ایران در ورزشگاهها پخش شد. تِرَکی که هیچ ارتباطی با فوتبال و ورزش نداشت و صرفا در آن روزها مورد اقبال عمومی قرار گرفته بود. اردلان سرفراز و منوچهر چشمآذر، به ترتیب ترانهسرا و آهنگساز این اثر بودند.
جام جهانی 1998
مسئولان فدراسیون فوتبال بازهم خیلی دیر به فکر ساخت یک آهنگ افتادند و نهایتا به یک گزینه غیرمنتظره رسیدند. آنها تصمیم گرفتند در یک رویداد فوتبالی از صدای شهرام ناظری استفاده کنند. آهنگ «گلافشان» که با نام سواران دشت نیز شناخته میشود با شعری از محمدعلی چاوشی و آهنگسازی هوشنگ کامکار به عنوان سرود رسمی ایران در جام جهانی فرانسه انتخاب شد. زمان این اثر حماسی و باکیفیت 6 دقیقه و 32 ثانیه بود و اهالی فوتبال با آن ارتباط چندانی برقرار نکردند و به هنگام برگزاری بازیها توسط مردم خوانده و شنیده نشد.
در همین اثنا و در خارج از کشور، تِرک «قهرمانان وطن» با صدای داریوش اقبالی، اندی مددیان و لیلا فروهر به انتشار رسید. آهنگی ریتمیک و باانرژی که به صورت مستقیم از تیم ملی فوتبال هم یاد کرده بود و در زمان خود، مورد اقبال قرار گرفت. شعر این ترانه از همایون هوشیارنژاد و تنظیم آن از شوبرت آواکیان بود.
جام جهانی 2006
ارتباط بین موسیقی و فوتبال در ایران با ورود به دهه 80 شدت گرفت و خوانندههای زیادی دوست داشتند ترانه رسمی تیم ملی برای جام جهانی را از آن خود کنند. در آن زمان اختلافات بین محمد دادکان (رئیس فدراسیون فوتبال) و محمد علیآبادی (رئیس سازمان تربیتبدنی) آنقدر شدید بود که بر سر انتخاب خواننده نیز بینشان درگیری به وجود آمد. نهایتا زور محمد دادکان و اسپانسر تیم ملی چربید و علیرضا عصار، به جای امیر تاجیک، خواننده سرود رسمی ایران برای جام جهانی آلمان شد.
نام اثر برگزیده شده «ای ایران (ایران من)» بود و همانند کار انتخاب شده برای جام جهانی 98، بیش از 6 دقیقه بود و زمینهای حماسیملی داشت. در ویدیوکلیپ به انتشار رسیده علیرضا عصار در زمین فوتبال حاضر شده بود و این تنها اشتراک کار با فضای فوتبال به حساب میآمد. البته سازندگان اثر همگی اشخاص شناختهشدهای بودند و نام شهرداد روحانی و شاهکار بینشپژوه در آن به چشم میخورد.
در آن دوره ترانههای دیگری نیز به بازار عرضه شد که نگاههای زیادی را به سمت خود خیره کرد. یاسر بختیاری (یاس) که حدودا 24 ساله بود و جزو نسل اول رپ فارسی محسوب میشد، آهنگی برای تیم ملی در جام جهانی 2006 خواند که مورد اقبال طرفداران این ژانر قرار گرفت.
آرش لباف و دیجی علی گیتور نیز آهنگی با نام «ایران ایران» منتشر کردند که در فضای بینالمللی بسیار شنیده شد و به هنگام برگزاری مسابقات صدای این ترک بارها به گوش رسید و حتی خیلیها فکر میکردند ترانه رسمی ایران برای جام جهانی همین اثر است.
در ادامه باید به یک آهنگ سه نفره از سوی سه فوتبالیست قدیمی هم اشاره داشته باشیم. مهرداد میناوند فقید، نیما نکیسا و پژمان جمشیدی کاری را با نام «ستارگان پارسی» خواندند که ویدیوی آن توسط سامان مقدم کارگردانی شد. در این موزیکویدیو هنرمندان و ورزشکاران مطرحی چون کامبیز دیرباز، علی انصاریان، افشین پیروانی، هادی ساعی، فرهاد آییش، مهدی رحمتی، برزو ارجمند، هادی طباطبایی، پژمان بازغی، مسعود رایگان، حسن پورشیرازی، محمدرضا شریفینیا، داریوش فرهنگ، نیما شاهرخشاهی، علی قربانزاده، مهدی سلوکی، امیر جعفری، بهزاد محمدی و... حضور داشتند.
همچنین تلویزیون فارسیزبان طپش نیز که در نظر داشت جام جهانی را برای مخاطبانش به صورت رسمی پخش کند موزیکی را با خوانندگی عبدالحسن ستارپور (ستار)، اندی مددیان، داریوش اقبالی، شهرام شهبال (کاشانی)، علی هاتفی (هاتف)، فرشید امینطینت (فرشیدامین) و گروه فارِز به انتشار رساندند که برای جام ملتهای 2007 نیز ویدیوی آن مورد استفاده قرار گرفت. البته خروجی کار و استقبال از آن، خلاف اثر مربوط به جام 98 مورد استقبال قرار نگرفت.
جام جهانی 2014
این بار تغییراتی از سوی تصمیمگیرندگان صورت گرفت و آنها تلاش داشتند تا ترانهای بهروزتر و مرتبطتر با فضای فوتبال و جام جهانی تولید کنند. احسان خواجهامیری که در آن روزها جزو محبوبترین خوانندگان پاپ بود، شعری از روزبه بمانی و آهنگسازی بهروز صفاریان خواند که نامش «دروازههای دنیا» بود. با وجود اصلاحاتی که رخ داده بود این آهنگ آنگونه که انتظار میرفت شنیده نشد و در عین ناباوری صدا و سیما آن را پخش نکرد.
در آن دوره خوانندگانی چون سیروان خسروی و فرزاد فرزین آثاری مستقل عرضه کردند و محمد بحرانی نیز به همراه امیر سلطاناحمدی اثری ریتمیک را به انتشار رساندند که فضایی فان داشت.
جام جهانی 2018
در ادامه بیتوجهی به ذائقه مخاطب و همچنین جنس یک کار ورزشی در جام جهانی 2018 نیز ادامه یافت. فدراسیون فوتبال با بنیاد فرنگی هنری رودکی قرارداد بست و ساخت اثر را به آنها سپرد. این بنیاد نیز سالار عقیلی را به عنوان خواننده معرفی کرد و آهنگ «11 ستاره» را با ترانه احسان افشاری و بابک برزین منتشر کرد. علیرغم کیفیت مطلوب این آهنگ حماسی، فوتبالدوستان نتوانستند با آن در ورزشگاه همخوانی کنند.
در آن دوره علیرضا عصار با مشارکت یک اپراتور تلفن همراه، آهنگی مستقل را با نام «من ایرانیام» تولید کرد و محمد بحرانی نیز با بهره گرفتن از شخصیت جنابخان و البته با حضور دوباره سلطاناحمدی کاری برای تیم ملی، در همان اتمسفر ساخته قبلی روی آنتن برد.
جام جهانی 2022
قرار بود محمد معتمدی، یک خواننده سنتی دیگر، خواننده ترانه ایران برای جام جهانی 2022 باشد اما اتفاقات رخ داده در پاییز 1401 باعث شد تا تولید این اثر نیمهکاره رها شود و فدراسیون فوتبال از آهنگ دوره قبلی که سالار عقیلی خوانده بود، استفاده کند.
جام جهانی 2026
فدراسیون فوتبال و پرواز همای برای سرود رسمی تیم 2026 به توافق رسیدند. کاری که چند روز قبل با نام «عشق بیکران» منتشر شد. شعر، تنظیم و خوانش این کار با پرواز همای است و جنس آن کاملا شبیه به آثار قبلی به حساب میآید. باید دید فوتبالدوستان نسبت به این آهنگ چه واکنشی خواهند داشت و آیا در جریان بازیها هواداران با آن همخوانی میکنند یا خیر.
