هفته ستیز و سازش؛ چه شد؟ / چه میشود؟
هفته گذشته برای خاورمیانه، هفته ضربالاجلها و میانجیگریها بود؛ از سفر ترامپ به پکن و مذاکرات درباره تنگه هرمز گرفته تا سفر دوم وزیر کشور پاکستان به تهران و تهدید تازه واشنگتن به حمله نظامی. اکنون همهچیز به چند روز آینده گره خورده است.
فرارو- پس از بیش از یک ماه آتشبس شکننده میان ایران، آمریکا و اسرائیل، تحولات هفته گذشته نشان میدهد بحران وارد حساسترین مرحله خود شده است؛ مرحلهای که در آن همزمان نشانههای دیپلماسی فشرده، آمادهباش نظامی، تحرکات منطقهای و تهدید بازگشت جنگ دیده میشود.
به گزارش فرارو، رفتوآمدهای مکرر مقامهای پاکستانی به تهران، ورود چین به پرونده تنگه هرمز، حملات پهپادی به زیرساختهای امارات و هشدارهای پیدرپی دونالد ترامپ، همگی نشان میدهد خاورمیانه اکنون در آستانه تصمیمی قرار گرفته که میتواند یا به توافقی موقت ختم شود یا منطقه را دوباره وارد جنگی گسترده کند.
تایملاین تحولات یک هفته گذشته
چه شد؟
چهارشنبه 23 اردیبهشت 1405؛ سفر ترامپ به چین و ورود پکن به بحران ایران
یکی از مهمترین رخدادهای هفته، سفر دونالد ترامپ به پکن و دیدار مستقیم او با شی جینپینگ بود؛ سفری که بخش مهمی از آن به جنگ ایران، بحران تنگه هرمز و امنیت انرژی جهان اختصاص داشت. واشنگتن تلاش کرد چین را برای اعمال فشار بیشتر بر تهران جهت بازگشایی کامل تنگه هرمز و کاهش تنشها متقاعد کند. در پایان این سفر، دو طرف بدون دستیابی به توافق عملی، تنها بر ضرورت باز ماندن مسیر انرژی و جلوگیری از اختلال در عبور نفتکشها تأکید کردند. رویترز گزارش داد ترامپ امیدوار بود چین به دلیل وابستگی شدید به نفت خلیج فارس، نقش فعالتری در مهار بحران ایفا کند، اما پکن از ورود مستقیم به فشار علیه تهران خودداری کرد.
شنبه 26 اردیبهشت 1405؛ نگرانی بازارها پس از شکست نسبی مذاکرات پکن
پس از پایان سفر ترامپ به چین، رسانههای اقتصادی جهان گزارش دادند که عدم دستیابی به پیشرفت واقعی درباره تنگه هرمز باعث افزایش نگرانی در بازار انرژی شده است. قیمت نفت دوباره جهش کرد و تحلیلگران هشدار دادند اگر مسیر صادرات انرژی خلیج فارس بهطور کامل باز نشود، اقتصاد جهانی وارد شوک جدیدی خواهد شد.
شنبه 26 اردیبهشت 1405؛ نخستین سفر وزیر کشور پاکستان به تهران
در ادامه فعال شدن میانجیگری منطقهای، محسن نقوی وزیر کشور پاکستان وارد تهران شد. منابع منطقهای گزارش دادند اسلامآباد اکنون به یکی از مهمترین کانالهای ارتباطی غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن تبدیل شده و تلاش میکند مانع بازگشت درگیری شود. این سفر در شرایطی انجام شد که آمریکا و اسرائیل همچنان بخشی از نیروهای خود را در وضعیت آمادهباش نگه داشته بودند.
یکشنبه 27 اردیبهشت 1405؛ انتقال پیشنهاد اصلاحشده ایران و افزایش تحرکات نظامی
رویترز گزارش داد پاکستان نسخه اصلاحشده پیشنهاد ایران را به آمریکا منتقل کرده است. اندکی بعد رسانههای غربی به نقل از مقامات آمریکایی این پیشنهاد اصلاح شده را «ناکافی» خواندند. همزمان رسانههای منطقهای از استقرار هزاران نیروی پاکستانی، اسکادران جنگنده و سامانههای دفاعی در عربستان سعودی خبر دادند. هرچند اسلامآباد این اقدام را بخشی از همکاری دفاعی معمول با ریاض توصیف کرد، اما بسیاری از تحلیلگران آن را نشانه نگرانی کشورهای عربی از احتمال فروپاشی آتشبس و بازگشت جنگ دانستند.
یکشنبه 27 اردیبهشت 1405؛ حمله پهپادی به نزدیکی نیروگاه هستهای براکه امارات
در یکی از خطرناکترین رخدادهای هفته، حمله پهپادی به محوطه بیرونی نیروگاه هستهای براکه در امارات باعث آتشسوزی در یک ژنراتور برق شد. مقامهای اماراتی اعلام کردند سامانههای ایمنی هستهای آسیب ندیده و نشتی رادیواکتیو رخ نداده است، اما آژانس بینالمللی انرژی اتمی نسبت به خطر هدف قرار گرفتن تأسیسات هستهای در جریان جنگ هشدار داد. برخی رسانههای غربی و عربی گزارش دادند پهپادها احتمالاً از خاک عراق و توسط گروههای نزدیک به ایران شلیک شدهاند. اندکی بعد نیز عربستان از مواجهه با چند پهپاد خبر داد. این حمله باعث شد نگرانیها درباره گسترش جنگ به کل زیرساختهای انرژی خلیج فارس بهشدت افزایش یابد.
یکشنبه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ انتقال پیشنهاد اصلاحشده ایران و افزایش تحرکات نظامی
رویترز گزارش داد پاکستان نسخه اصلاحشده پیشنهاد ایران را به آمریکا منتقل کرده است. همزمان رسانههای منطقهای از استقرار هزاران نیروی پاکستانی، اسکادران جنگنده و سامانههای دفاعی در عربستان سعودی خبر دادند. هرچند اسلامآباد این اقدام را بخشی از همکاری دفاعی معمول با ریاض توصیف کرد، اما بسیاری از تحلیلگران آن را نشانه نگرانی کشورهای عربی از احتمال فروپاشی آتشبس و بازگشت جنگ دانستند.
دوشنبه 28 اردیبهشت 1405؛ ترامپ از تعلیق حمله علیه ایران خبر داد
دونالد ترامپ اعلام کرد حملهای که قرار بود روز سهشنبه علیه ایران انجام شود، به درخواست رهبران عربستان، قطر و امارات متوقف شده است. او گفت رهبران عربی معتقدند هنوز امکان دستیابی به توافق وجود دارد و از آمریکا خواستهاند زمان بیشتری به دیپلماسی داده شود. ترامپ همزمان هشدار داد اگر مذاکرات شکست بخورد، آمریکا آماده «حمله گسترده» خواهد بود.
سهشنبه 29 اردیبهشت 1405؛ ضربالاجل تازه ترامپ
تنها یک روز پس از اعلام تعویق حمله، ترامپ لحن شدیدتری اتخاذ کرد و گفت ایران «دو یا سه روز» فرصت دارد تا به توافق نزدیک شود. رسانههای اسرائیلی و آمریکایی گزارش دادند که تلآویو همچنان احتمال ازسرگیری عملیات نظامی را بالا میداند و نیروهای آمریکایی در منطقه نیز در آمادهباش کامل باقی ماندهاند.
چهارشنبه 30 اردیبهشت 1405؛ دومین سفر وزیر کشور پاکستان و آخرین تلاش دیپلماتیک
امروز چهارشنبه، محسن نقوی برای دومین بار طی کمتر از یک هفته وارد تهران شد؛ سفری که بسیاری از رسانهها آن را آخرین تلاش فشرده برای جلوگیری از شکست مذاکرات توصیف کردهاند. این سفر در شرایطی انجام میشود که هم آمریکا و هم اسرائیل تأکید کردهاند گزینه نظامی همچنان روی میز است، اما کشورهای عربی و پاکستان تلاش میکنند پنجره دیپلماسی را باز نگه دارند.
سناریوهای محتمل آینده مذاکرات
چه خواهد شد؟
سناریوی اول؛ توافق موقت و تمدید آتشبس
بسیاری از تحلیلگران رویترز، الجزیره و شورای روابط خارجی آمریکا معتقدند محتملترین مسیر، دستیابی به توافقی محدود و موقت است. در این سناریو، ایران برخی محدودیتهای موقتی درباره فعالیتهای هستهای و دریایی را میپذیرد و در مقابل بخشی از فشارهای اقتصادی و محدودیتهای نفتی کاهش پیدا میکند. هدف اصلی چنین توافقی، جلوگیری از بازگشت فوری جنگ و خرید زمان برای مذاکرات گستردهتر خواهد بود.
سناریوی دوم؛ آتشبس شکننده بدون توافق نهایی
برخی تحلیلگران آمریکایی و اسرائیلی معتقدند منطقه وارد مرحله «نه جنگ، نه صلح» شده است؛ وضعیتی که در آن مذاکرات ادامه پیدا میکند اما توافق نهایی حاصل نمیشود. در این شرایط، آمریکا فشار تحریمی و نظامی را حفظ میکند و ایران نیز اهرمهای منطقهای و کنترل محدود بر تنگه هرمز را کنار نمیگذارد. نتیجه چنین وضعیتی، ادامه بحران در سطحی کنترلشده اما ناپایدار خواهد بود.
سناریوی سوم؛ شکست مذاکرات و بازگشت جنگ
پس از هشدارهای اخیر ترامپ، این سناریو دوباره جدی شده است. رسانههای آمریکایی گزارش دادهاند که پنتاگون همچنان گزینه حمله مجدد را فعال نگه داشته و اسرائیل نیز خود را برای بازگشت درگیری آماده میکند. حمله پهپادی به نیروگاه براکه و افزایش تحرکات نظامی در خلیج فارس نیز نشان میدهد منطقه همچنان در وضعیت انفجاری قرار دارد و هر حادثهای میتواند آتش جنگ را دوباره شعلهور کند.
