سریال تکراری حریق میقان/ نبرد ۱۵ساعته با آتش در دل گلولای تالاب
آتش میقان فراتر از سوختن صدها هکتار نیزار، روایتگر تقابل طبیعتی خسته با بیتوجهی مزمن به الزامات حفاظت از محیطزیست است؛ تالابی که پیش از این نیز دو بار حریق را تجربه کرده و هر بار شعلهور شدن آن، هشداری دوباره برای آینده شکننده اکوسیستمهای ایران محسوب میشود.
در میانه دشتهای خاموش اراک، جایی که تالاب میقان سالهاست ضربههای سنگین توسعه نامتوازن، پسابهای آلوده و خشکسالیهای پیدرپی را تحمل میکند، شعلههای آتش، بار دیگر از دل نیزارهای انبوه سر برآورد و بخش بزرگی از یکی از مهمترین زیستبومهای مرکزی ایران را در خود فرو برد.
به گزارش ایسنا، حریقی گسترده که تنها یک حادثه طبیعی یا اتفاقی مقطعی نیست، بلکه زخمی عمیق بر پیکر تالابی است که سالهاست زیر بار هشدارهای نادیده گرفته شده و زیر کمبود تجهیزات تخصصی و انباشت بحرانهای محیطزیستی تاب میآورد.
اکنون آتش میقان، فراتر از سوختن صدها هکتار نیزار، روایتگر تقابل طبیعتی خسته با بیتوجهی مزمن به الزامات حفاظت از محیطزیست است؛ تالابی که پیش از این نیز دو بار حریق را تجربه کرده و هر بار شعلهور شدن آن، هشداری دوباره برای آینده شکننده اکوسیستمهای ایران محسوب میشود.
آتشسوزی گسترده در تالاب میقان اراک که از عصر سهشنبه ۱۵ اردیبهشت ماه آغاز شد و تا بامداد چهارشنبه ادامه داشت، ۳۶۰ هکتار از نیزارهای این زیستبوم ارزشمند را در کام حریق فرو برد؛ حادثهای که اگرچه تلفات گستردهای برای پرندگان مهاجر بهدنبال نداشت، اما بار دیگر بحران انباشت نیزارها، ورود پسابهای غیراستاندارد و کمبود تجهیزات تخصصی مهار حریق در تالابها را به صدر نگرانیهای زیستمحیطی استان مرکزی بازگرداند.
امیر انصاری، مدیرکل حفاظت محیطزیست استان مرکزی، با تشریح جزئیات این حادثه اظهار کرد: آتشسوزی از حوالی ساعت ۲ بعدازظهر روز سهشنبه ۱۵ اردیبهشت آغاز شد و عملیات مهار آن تا حدود ساعت ۵ بامداد روز چهارشنبه ادامه یافت؛ عملیاتی نفسگیر که بیش از ۱۵ ساعت به طول انجامید و با حضور گسترده نیروهای امدادی، آتشنشانی، مدیریت بحران و مجموعه دستگاههای اجرایی همراه بود.
وی افزود: برآوردهای اولیه نشان میدهد حدود ۳۶۰ هکتار از نیزارهای تالاب دچار حریق شده و خسارتهای اولیه نیز حدود ۱۵ میلیارد ریال تخمین زده میشود؛ هرچند بررسیهای نهایی همچنان ادامه دارد و گزارش جامع کارشناسی به ستاد مدیریت بحران و استانداری ارائه خواهد شد.
خوشبختانه پرندگان جان بدر بردند
انصاری با اشاره به شرایط اکولوژیک تالاب میقان در زمان وقوع حادثه گفت: خوشبختانه این آتشسوزی همزمان با پایان فصل مهاجرت پرندگان رخ داد و تراکم گونههای پروازی در منطقه بسیار پایین بود. همچنین فصل جوجهآوری و تخمگذاری نیز هنوز آغاز نشده بود؛ به همین دلیل تلفات پرندگان بسیار محدود و ناچیز گزارش شده است.
وی افزود: در زمان نزدیک شدن شعلهها، تعداد معدودی از پرندگان حاضر در منطقه نیز پیش از رسیدن آتش پرواز کرده و از محدوده خطر خارج شدند؛ موضوعی که مانع از وقوع خسارت گسترده به حیاتوحش تالاب شد.
نبرد ۱۵ساعته با آتش در دل گلولای تالاب
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان مرکزی با توصیف دشواریهای عملیات مهار آتش اظهار کرد: خودروهای آتشنشانی در حاشیه تالاب و مرز مراتع مستقر شدند و تا بامداد بهصورت مداوم عملیات آبپاشی و مهار شعلهها را انجام دادند تا آتش به بخشهای بیرونی و مراتع اطراف سرایت نکند.
وی ادامه داد: نیروهای امدادی حتی از پودرهای خاموشکننده نیز برای کنترل آتش استفاده کردند، اما شرایط خاص تالاب، عملیات را بسیار پیچیده کرده بود؛ چراکه بخش عمده منطقه پوشیده از گل، آب، لجن و نیزارهای متراکم است و ماشینآلات سنگین عملاً امکان تحرک موثر در آن را ندارند.
انصاری توضیح داد: لودرها در گل فرو میرفتند و کارایی لازم را نداشتند. بیلهای مکانیکی نیز بهدلیل وجود چالههای عمیق و پوشیدهشده زیر نیزارها، بارها در تالاب گرفتار شدند و حتی خارج کردن خود ماشینآلات نیز با دشواری همراه بود. با وجود این شرایط، تلاش گستردهای صورت گرفت تا با ایجاد «خط آتشبُر» از پیشروی شعلهها جلوگیری شود.
هشدارهایی که جدی گرفته نشد
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان مرکزی در بخش دیگری از سخنان خود، ریشه اصلی بحران را ورود پسابهای غنی از مواد مغذی به تالاب دانست و تصریح کرد: در سالهای اخیر، پسابهایی که تصفیه کامل نمیشوند وارد تالاب میقان شدهاند و همین موضوع باعث رشد بیرویه نیزارها شده است.
وی افزود: زمانی که نیها بهصورت غیرطبیعی و متراکم رشد میکنند، محیط تالاب به بستری کاملا مستعد برای آتشسوزی تبدیل میشود؛ بهگونهای که کوچکترین جرقه، تهسیگار، شیشه، بطری رهاشده یا حتی صاعقه میتواند شعلهای گسترده ایجاد کند.
انصاری تأکید کرد: محیطزیست طی سال گذشته بارها نسبت به این وضعیت هشدار داده و در جلسات ستاد مدیریت بحران استان نیز موضوع بهصورت رسمی مطرح شده است.
به گفته او، به تمامی دستگاههایی که پساب آنها وارد تالاب میشود، از جمله شرکت آب و فاضلاب، شهرکهای صنعتی، صنایع اطراف تالاب و حتی برخی روستاها، ابلاغ شده بود که کیفیت پسابها باید به استانداردهای زیستمحیطی تالاب برسد.
وی تصریح کرد: اگر این پسابها مطابق استاندارد تصفیه شوند، رشد بیرویه نیها کنترل خواهد شد و خطر وقوع آتشسوزیهای گسترده نیز کاهش مییابد.
تجهیزات تخصصی نرسید؛ آتش گستردهتر شد
انصاری با اشاره به کمبود امکانات تخصصی برای مدیریت بحران در تالاب میقان گفت: سال گذشته جلسات متعددی برای پیشگیری از آتشسوزی برگزار و درخواست تأمین اعتبار برای خرید تراکتورهای ویژه تالابی مطرح شد؛ تجهیزاتی که قابلیت حرکت روی آب، گل و نیزار را دارند و میتوانند مسیرهای آتشبُر ایجاد کنند.
وی توضیح داد: برنامه این بود که پیش از فصل گرما، بخشهای مختلف تالاب بهصورت شطرنجی تفکیک و میان نیزارها مسیرهای چندمتری ایجاد شود تا در صورت وقوع آتش، حریق تنها در یک محدوده محدود باقی بماند و به کل تالاب سرایت نکند.
به گفته مدیرکل محیطزیست استان مرکزی، نبود این تجهیزات باعث شد امکان کنترل سریع حریق فراهم نشود و آتش در سطح وسیعی گسترش پیدا کند.
او افزود: برای تأمین این ماشینآلات بارها مکاتبه و درخواست اعتبار انجام شده بود، اما بهدلیل محدودیت منابع مالی، این تجهیزات خریداری نشد. حتی تلاشهایی برای تأمین دستگاه از سایر استانها صورت گرفت، اما یا دستگاهها در اختیار نبودند یا دچار نقص فنی بودند.
آیا آتشسوزی عمدی بود؟
انصاری درباره احتمال عمدی بودن حادثه نیز گفت: بررسیها در این زمینه ادامه دارد و فردی در محدوده تالاب مشاهده شده که حضورش در آن شرایط غیرعادی بوده است. این فرد دچار سوختگیهایی نیز شده و اظهاراتی درباره حضور خود در محل مطرح کرده است.
وی افزود: نیروهای انتظامی و دستگاههای مسئول در حال بررسی ابعاد موضوع هستند و در صورت اثبات عمدی بودن آتشسوزی، فرد یا افراد مقصر باید پاسخگوی خسارتهای واردشده باشند.
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان مرکزی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ماهیت متفاوت آتشسوزی در تالابها نسبت به جنگلها و مراتع و اثرات زیستمحیطی این حادثه، خاطرنشان کرد: برخلاف آتشسوزی جنگلها که میتواند نابودی کامل پوشش گیاهی را بهدنبال داشته باشد، در تالابها شرایط متفاوت است، زیرا ریشه نیها در بستر مرطوب و زیر آب باقی میماند و پس از گذشت مدت کوتاهی دوباره جوانهزنی و رشد آغاز میشود.
وی گفت: در برخی موارد آتشسوزی در نیزارها حتی میتواند کارکردی مشابه «هرس طبیعی» داشته باشد؛ بهگونهای که بخشی از آفات، بیماریها و پوششهای فرسوده گیاهی از بین میرود و زمینه برای رویش مجدد و باکیفیتتر نیزارها فراهم میشود، هرچند این مسئله از نگرانیهای ناشی از آلودگی هوا و پیامدهای زیستمحیطی حریق نمیکاهد. در واقع انتشار دود و آلودگی هوا همچنان مهمترین پیامد منفی چنین حوادثی است؛ مسئلهای که نگرانی جدی ساکنان منطقه و مسئولان را بهدنبال داشته است.
انصاری در پایان تأکید کرد: جلوگیری از ورود پسابهای غیراستاندارد به تالاب و تجهیز محیطزیست به ماشینآلات تخصصی تالابی، دو اقدام فوری و ضروری برای پیشگیری از تکرار بحرانهای مشابه در میقان است؛ تالابی که این روزها بیش از هر زمان دیگری، میان کمبود امکانات و تهدیدهای زیستمحیطی گرفتار شده است.
آتشسوزی وسیع در تالاب میقان اراک، یکی از مهمترین زیستگاههای طبیعی استان و کشور، بار دیگر نگاهها را متوجه چالشهای انباشتهشده محیطزیستی در این تالاب کرد؛ تالابی که سالهاست زیر فشار ورود پسابهای غیراستاندارد، گسترش بیضابطه نیزارها، کمبود زیرساختهای حفاظتی و ضعف تجهیزات تخصصی مقابله با بحران قرار دارد.
هرچند این حادثه بهدلیل زمان وقوع، خسارت گستردهای به حیاتوحش وارد نکرد و نیزارها نیز بهمرور احیا خواهند شد، اما تکرار چنین رخدادهایی میتواند تبعات سنگینی برای کیفیت هوا، تنوع زیستی و پایداری اکولوژیک منطقه بههمراه داشته باشد.
اکنون میقان بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیمهای فوری، اجرای دقیق مصوبات زیستمحیطی و سرمایهگذاری جدی برای پیشگیری از بحرانهای مشابه است؛ چراکه حفاظت از تالابها، تنها صیانت از یک پهنه طبیعی نیست، بلکه دفاع از امنیت زیستی و آینده محیطزیست کشور به شمار میرود.
