چرخش تاریخی از خودرو به موشک

سقوط آزاد اقتصاد آلمان و ناکارآمدی سیاست‌های رفاهی و همچنین مماشات در قبال چین، برلین را به چرخشی تاریخی از تولید خودرو به تسلیحات نظامی وادار کرده است. با نابودی ماهانه 15 هزار شغل صنعتی و ریزش چشمگیر سود غول‌های خودروسازی آلمان، ژرمن‌ها اکنون برای فرار از طولانی‌ترین رکود پس از جنگ جهانی دوم به ساخت زرادخانه پناه برده‌اند.

به گزارش شرق، پس از دهه‌ها تکیه بر اقتصاد صادرات‌محور تحت مدیریت دولت‌های رفاه، طولانی‌ترین دوره رکود آلمان از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون، این کشور را در منجلاب رقابت مخرب با چین و سقوط شدید تقاضا گرفتار کرده است. پاسخ برلین به این بحران بی‌سابقه بسیار صریح و تأمل‌برانگیز است؛ بازسازی پایگاه صنعتی نابودشده خود به عنوان زرادخانه تسلیحاتی دموکراسی‌های غربی. داده‌های دولتی نشان می‌دهد هر ماه حدود 15 هزار شغل در بخش تولید آلمان از جمله در صنعت زمانی قدرتمند خودروسازی در حال ازدست‌رفتن است. مرسدس‌بنز از سقوط 49 درصدی سود خود در سال 2025 خبر داد و فولکس‌واگن به عنوان دومین خودروساز بزرگ جهان، با اعلام کاهش 44 درصدی سود در همین دوره، برنامه فاجعه‌بار اخراج 50 هزار کارگر را تا سال 2030 تأیید کرد.

حتی برندهای پرچم‌دار و نمادین مانند پورشه نیز با کاهش خیره‌کننده 98 درصدی سود عملیاتی خود نسبت به سال قبل، یکی از تاریک‌ترین سال‌های تاریخ مدرن خود را تجربه می‌کنند. بار اصلی اقتصاد آلمان اکنون بر دوش بخش خدمات است که 70 درصد تولید اقتصادی را تشکیل می‌دهد، درحالی‌که سهم تولید به 20 درصد سقوط کرده و یک‌پنجم همان خدمات نیز همچنان وابسته به شرکت‌های صنعتی بحران‌زده است.

اکنون درحالی‌که تضمین‌های امنیتی آمریکا در سایه تهدیدهای فزاینده محور شرق کمتر قطعی به نظر می‌رسد و قاره اروپا برای تسلیح مجدد تقلا می‌کند، برلین در تلاش است تا به ستون فقرات صنعت دفاعی قاره تبدیل شود. کلاوس روزنفلد، مدیرعامل شفلر که یکی از تأمین‌کنندگان پیشرو قطعات خودرو است، تأیید کرد صنعت خودرو به دلیل رکود جهانی، خطرات ژئوپلیتیک و رقابت مخرب پکن در حال له‌شدن است. این شرایط سخت، پیامد مستقیم سال‌ها سیاست‌گذاری چپ‌گرایانه در برلین است که استقلال صنعتی را فدای وابستگی به بازارهای غیرآزاد کرد.

تهدیدهای چین و روسیه

تغییرات اخیر نظارتی در آلمان و اتحادیه اروپا سرانجام مسیر مسدودشده دسترسی شرکت‌های دفاعی به بازارهای سرمایه را هموار کرد. قراردادهای کلان دولتی و طرح‌های تأمین مالی عمومی، بودجه‌ای نزدیک به یک تریلیون یورو معادل تقریبی 1.2 تریلیون دلار را برای بخش دفاعی آزاد کرده است. این چرخش مالی خیره‌کننده، مستقیم از هراس ناشی از توسعه‌طلبی کرملین و محیط به شدت متخاصم جهانی سرچشمه می‌گیرد که احزاب سیاسی آلمان سال‌ها آن را نادیده می‌گرفتند. به نوشته وال‌استریت‌ژورنال، روزنفلد می‌گوید اکنون مردم آلمان با عبور از تفکرات انزواگرایانه گذشته، مدام می‌پرسند چگونه می‌توان توانایی دفاع از خود را پس از سال‌ها غفلت بازیابی کرد.

شرکت شفلر اکنون در حال ساخت موتور پهپاد، سیستم‌های داخلی خودروهای زرهی و قطعات هوانوردی نظامی است. هدف بلندپروازانه شفلر این است که 10 درصد از گردش مالی 24 میلیارد یورویی آن مستقیم از بخش دفاعی تازه تأسیس تأمین شود. این بخش بر توان صدهزار کارمند و صد کارخانه در سراسر جهان از جمله هشت کارخانه در ایالات متحده تکیه دارد. مدیرعامل شفلر با انتقاد صریح از فضای یأس‌آلود داخلی تأکید کرد اگر همه فقط شکایت کنند هیچ چیزی درست نمی‌شود و باید آستین‌ها را بالا زد.

در سراسر کمربند صنعتی آلمان، خطوط کارخانه‌هایی که زمانی معجزه صادرات کشور را رقم می‌زدند، اکنون برای ماشین‌سازی تسلیحاتی اروپا سیم‌کشی مجدد می‌شوند. دولت برلین نیز چاره‌ای جز پذیرش شکست مدل قبلی ندارد؛ رویکرد آنها دیگر احیای اقتصاد قدیمی نیست، بلکه جایگزینی کامل آن است. طبقات خالی کارخانه‌ها و خیل عظیم کارگران ماهر اخراج‌شده، اکنون با ناامیدی به تنها بخشی هدایت می‌شوند که برخلاف سایر صنایع همچنان در حال توسعه است.

 تزریق سرمایه به خطوط تولید پدافند موشکی

شرکت فولکس‌واگن در چرخشی معنادار هم‌اکنون در حال مذاکره با شرکت‌های اسرائیلی است تا تولید قطعات سیستم دفاعی گنبد آهنین را تا سال 2027 آغاز کند. هم‌زمان گروه گسترده‌ای از شرکت‌های آلمانی شیفت‌های کاری سوم را برای تولید بی‌وقفه سلاح و مهمات برای جبهه نبرد اوکراین اضافه کرده‌اند. موشک‌های رهگیر پاتریوت که مدت‌ها یک محصول کاملا و صرفا آمریکایی بودند، به‌زودی برای تأمین تقاضای فزاینده نبردها، در داخل آلمان تولید خواهند شد. آمارهای دولتی به‌وضوح نشان می‌دهد نزدیک به 90 درصد از سرمایه‌های خطرپذیر اروپایی در حوزه فناوری دفاعی، اکنون به سمت شرکت‌های آلمانی سرازیر می‌شود. کاترینا رایشه، وزیر اقتصاد آلمان، با اعتراف به اشتباهات گذشته اذعان کرده که اروپا باید بتواند از خود دفاع کند و این نیازمند ساخت یک صنعت امنیتی و دفاعی قدرتمند و قابل اتکاست.

رایشه همراه دیگر اعضای کابینه آلمان از جمله وزیر دفاع، فشارهای بی‌سابقه‌ای را برای تبدیل شرکت‌های تولیدی در آستانه ورشکستگی به پیمانکاران دفاعی وارد کرده‌اند. او معتقد است تغییر کاربری سایت‌های تولیدی موجود می‌تواند موانع فلج‌کننده افزایش ظرفیت داخلی را به شدت کاهش دهد. وزارت اقتصاد اکنون یک پلتفرم ارتباطی را که توسط انجمن اصلی تجارت صنعت دفاعی ایجاد شده تأمین مالی می‌کند تا زنجیره‌های تأمین سنتی قطعات را فورا به شرکت‌های سایر بخش‌ها متصل کند. هانس کریستوف آتزپودین رئیس این انجمن تأکید کرد ورود شرکت‌های غیردفاعی به این بخش، فشار خردکننده بر زنجیره‌های تأمین سنتی را کاهش می‌دهد. این انعطاف‌پذیری صنعتی به‌روشنی نشان می‌دهد بازار آزاد چگونه می‌تواند حتی بحران‌های ناشی از مداخله و قانون‌گذاری‌های دولتی را ترمیم کند.

ناجیان زره‌پوش در قلب اقتصاد بحران‌زده

سباستین شولته، مدیرعامل دویتس که یک پیشگام 162 ساله در ساخت موتورهای احتراق داخلی است، تنها دو هفته پیش از تهاجم تمام‌عیار مسکو به اوکراین در سال 2022 سکان هدایت شرکت را در دست گرفت. این شرکت نیز مانند بسیاری از همتایان صنعتی خود از اقتصاد به‌شدت ضعیف آلمان آسیب دیده بود و شعله‌ورشدن جنگ، شرایط را برای آنها وخیم‌تر کرد. شولته می‌گوید تغییر و تحول بنیادین شرکت، به مأموریت اصلی و اجتناب‌ناپذیر او تبدیل شد. غریزه او که پیش‌تر در صنعت دفاع دریایی سابقه کار داشت، این بود که بحران تسریع‌شده توسط جنگ را به یک فرصت طلایی برای بقا تبدیل کند.

او معتقد است مزیت رقابتی بی‌نظیر آنها در زنجیره‌های تأمین پایدار نهفته است و آنچه برای موتورها و تجهیزات معدنی کارایی دارد، قطعا برای صنعت دفاعی نیز جواب خواهد داد. درحالی‌که شرکت‌های دفاعی سنتی چرخه‌های توسعه به‌شدت طولانی دارند و سال‌ها زمان نیاز است تا تولید خود را در برابر تهدیدات گسترش دهند، تولیدکنندگانی که در بازار بی‌رحم و رقابتی خودرو آب‌دیده شده‌اند به‌سرعت ظرفیت خود را بالا می‌برند.

شرکت دفاعی عظیم لاکهید مارتین آمریکا با وجود تقاضای هنگفت ناشی از جنگ‌های اوکراین و ایران، سالانه تنها حدود 620 موشک رهگیر پاتریوت تولید می‌کند. در مقابل، شرکت چابک دویتس که به تغییرات سریع خریداران خودرو عادت دارد چنان سریع وارد عمل شد که اکنون موتورهای تولید برق سیستم‌های پاتریوت عربستان سعودی، وسایل نقلیه زرهی و سیستم‌های بدون سرنشین را تأمین می‌کند. این شرکت استارتاپ‌های دفاعی متعددی را خرید و در کسب‌وکاری کاملا جدید بدون تجربه قبلی سرمایه‌گذاری کرد. شولته با قاطعیت گفت آنها تصمیم گرفتند سرمایه خود را پای حرفشان بگذارند. این قمار محافظه‌کارانه جواب داد؛ برخلاف بسیاری از شرکت‌های خودرویی که اسیر بحران شدند، آنها هیچ اخراج دسته‌جمعی نداشتند و کارگران را به تولید دفاعی منتقل کردند. دویتس در نهایت توانست 15 درصد رشد درآمد را در سال گذشته در دل رکود ثبت کند.