آرامش شکننده در سایه تردیدها/ از آتشبس در لبنان چه میدانیم؟
تحلیلگران با توجه به شرایط بسیار پیچیده امروز در لبنان و میل نتانیاهو به اشغال جنوب این کشور، چندان به آتشبس دو روزه خوشبین نیستند.
فقط چند ساعت پس از اعلام آتشبس در لبنان، صبح جمعه تصاویر لبنانیهای جنگزده که در حال بازگشت به خانههایشان بودند، شبکههای اجتماعی را به تسخیر خود درآورد.
به گزارش شرق، رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، اعلام کرد رهبران اسرائیل و لبنان بر سر یک آتشبس ۱۰روزه به توافق رسیدهاند. این آتشبس از ساعت ۱۷:۰۰ به وقت شرق آمریکا (۲۱:۰۰ به وقت گرینویچ؛ نیمهشب به وقت محلی) در تاریخ ۱۶ آوریل اجرایی شده است. اما آیا ۱۰ روز سکوت در بیروت و جنوب لبنان به صلحی پایدار منجر خواهد شد؟ تحلیلگران با توجه به شرایط بسیار پیچیده امروز در لبنان و میل نتانیاهو به اشغال جنوب این کشور، چندان خوشبین نیستند.
جای خالی حزبالله در توافق آتشبس؟
در شرایطی که دولت لبنان بنا بر خواسته ایالات متحده و اسرائیل در ماههای گذشته درگیر خلع سلاح حزبالله بوده، در بیانیه اولیه دونالد ترامپ در مورد آتشبس در لبنان، اثری از نام حزبالله دیده نشده بود. کمی بعد رئیسجمهور ایالات متحده با نوشتهای در شبکه اجتماعی تروثسوشال از حزبالله خواست به آتشبس پایبند باشد و گفت: امیدوارم حزبالله در این دوره مهم، رفتاری خوب و مناسب داشته باشد.
همزمان با اعلام مفاد توافقنامه صلح، مشخص شد بخش عمدهای از آن مرتبط با محدودیتهایی است که دولت لبنان باید علیه حزبالله به عنوان مؤثرترین نیروی امنیتی این کشور که زیر سایه ارتش فعالیت نمیکند، اعمال کند. بر اساس مفاد توافق، آتشبس به مدت ۱۰ روز برقرار خواهد بود و در صورت پیشرفت مذاکرات، امکان تمدید آن با توافق دوجانبه وجود دارد.
طبق جزئیات ارائهشده از سوی وزارت خارجه آمریکا، اسرائیل حق خود برای انجام هرگونه اقدام لازم در دفاع از خود را در هر زمان، در برابر حملات برنامهریزیشده، قریبالوقوع یا در حال انجام، حفظ میکند. لبنان باید اقدامات مؤثری برای جلوگیری از حملات حزبالله و سایر گروههای مسلح غیررسمی سرکش علیه اهداف اسرائیلی انجام دهد.
طرفین اذعان دارند که مسئولیت امنیت لبنان منحصرا بر عهده نیروهای امنیتی رسمی این کشور است. اسرائیل و لبنان از آمریکا خواستهاند تسهیل مذاکرات مستقیم بیشتر را با هدف حلوفصل تمام مسائل باقیمانده ادامه دهد.
در این بیانیه همچنین ادعا شده این آتشبس نشانهای از حسن نیت از سوی اسرائیل است تا زمینه را برای مذاکرات صادقانه برای دستیابی به توافق دائمی امنیتی و صلح میان دو طرف فراهم کند.
واکنشها چه بود؟
رهبران اسرائیل و لبنان هر دو از این آتشبس استقبال کردند. نتانیاهو که تا پیش از این سودای اشغال جنوب لبنان را در سر داشت و در آخرین حمله شدید خود صدها نفر را در لبنان کشت، آتشبس ۱۰روزه را فرصتی برای دستیابی به یک توافق صلح تاریخی توصیف کرد.
نخستوزیر لبنان، نواف سلام، ابراز امیدواری کرده این توافق به بازگشت آوارگان به خانههایشان کمک کند. حزبالله آمادگی خود را برای مشارکت در آتشبس اعلام اما تأکید کرده این توافق باید شامل توقف کامل حملات در سراسر لبنان و همچنینعدم آزادی عمل نیروهای اسرائیلی باشد.
وزارت خارجه ایران هم از آتشبس استقبال کرده است. تهران پیشتر تأکید کرده بود آتشبس دوهفتهایاش با آمریکا باید شامل لبنان هم باشد، در حالی که آمریکا و اسرائیل چنین نظری نداشتند.
بسیاری معتقدند ایران در ایجاد آتشبس در لبنان نقش محوری داشته و موفق شده است آن را به اسرائیل و ایالات متحده تحمیل کند.
دبیر کل سازمان ملل، آنتونیو گوترش، نقش آمریکا در دستیابی به این آتشبس را تحسین کرده و از همه طرفها خواسته بهطور کامل به آن احترام بگذارند و در هر زمان به قوانین بینالمللی پایبند باشند.
رئیس کمیسیون اروپا، اورزولا فون در لاین، این توافق را مایه آسودگی خوانده و گفته اروپا همچنان بر احترام کامل به حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان تأکید خواهد کرد.
آوارگان به خانه برمیگردند؟
بعید است از میان یک میلیونو ۲۰۰ هزار نفری که از جنوب لبنان آواره شدهاند، گروه بزرگی به خانههایشان در روزهای پساآتشبس بازگردند. هرچند تصاویر بازگشت به خانهها بلافاصله بعد از اعلام توافق آتشبس ۱۰روزه، در رسانهها سروصدایی به پا کرد، اما از آنجایی که بنیامین نتانیاهو اعلام کرده نیروهای اسرائیلی همچنان تا عمق ۱۰ کیلومتری در جنوب لبنان مستقر خواهند ماند، گروه بزرگی از بیجاشدگان برای بازگشت به خانههایشان عجله نخواهند کرد.
اسرائیل پس از حملات حزبالله در اوایل مارس، دوباره وارد جنوب لبنان شد و این منطقه را منطقه امنیتی نامیده است. نتانیاهو این هفته گفت: ما آنجا هستیم و آنجا را ترک نمیکنیم.
وزیر دفاع اسرائیل، یسرائیل کاتز، پیشتر گفته بود منطقه تحت کنترل اسرائیل تا رود لیتانی در جنوب لبنان حدود ۳۰کیلومتری مرز گسترش خواهد داشت. او همچنین گفته بود تمام خانههای روستاهای لبنانی نزدیک مرز اسرائیل تخریب خواهند شد. این تهدیدها با وجود وقوع آتشبس نمیتواند به بازگشت مردم جنوب لبنان به خانههایشان کمک کند.
وزیر دفاع لبنان، ژنرال میشل منسا، این اظهارات را نشاندهنده قصدی آشکار برای تحمیل اشغال جدید بر خاک لبنان دانسته است که نشان میدهد دولت لبنان احتمالا بهخوبی میداند خوابی که اسرائیل برای جنوب لبنان دیده است، بعید نیست که حتی با وجود مخالفتهای کشورهای اروپایی، کانادا و سازمان ملل، تعبیر شود.
اوضاع هنوز بسیار پیچیده است
با وجود اینکه احتمال یک گفتوگوی مستقیم میان نواف سلام، نخستوزیر لبنان و بنیامین، نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل، به موضوع بحث در جهان عرب تبدیل شده و خطرهای بهرسمیتشناختن اسرائیل، به مقامات لبنانی به شدت گوشزد شده، اما آتشبس در نهایت بدون ایجاد چنین گفتوگویی به سرانجام رسید. با همه اینها، دولت لبنان برای حفظ موقعیت فعلی راه بسیار دشواری را در پیش دارد.
با توجه به ضعف ارتش لبنان در حمایت از تمامیت سرزمینی، حزبالله کماکان خود را برای امنیت کشور نیرویی ضروری میداند. دولت لبنان، تسلط چندانی بر این گروه ندارد و همین موضوع باعث میشود حتی با وجود قول و قرارها برای آتشبس امکان خلع سلاح حزبالله چندان بالا نباشد. حتی در داخل لبنان هیچ اجماع ملی بر سر چنین رخدادی وجود ندارد و همین موضوع احتمال طولانیشدن آتشبس را کمتر میکند.
آنچه دولت لبنان روی میز دارد، فقط ادامه گفتوگوهاست. در داخل این کشور گفتوگوی مستقیم با اسرائیل کماکان مخالفان فراوانی دارد. بنابراین حتی در صورتی که لبنانیها و اسرائیلیها بخواهند گفتوگوها را ادامه دهند، این روند نمیتواند تا ابد ادامه داشته باشد.
مسئله حیاتیتر برای بیروت رسیدگی به زمینهایی است که اسرائیل برای اشغال آن اصرار دارد. نتانیاهو حتی با وجود آتشبس میلی به تخلیه جنوب کشور از خود نشان نداده و برای گسترش اشغال هم از خود آمادگی کامل نشان داده است. لبنانیها به دلیل حضور گسترده پناهندگان فلسطینی در این کشور، بهخوبی میدانند عاقبت اشغال از سوی اسرائیل چه معنایی برای کشورشان دارد. هر اقدامی از سوی دولت نواف سلام که به احتمال اشغال لبنان از سوی اسرائیل بینجامد، از سوی مردم این کشور و بیش از یک میلیون نفر ساکن آن نواحی مورد پذیرش نخواهد بود.
ایجاد صلحی پایدار میان اسرائیل و لبنان، با توجه به شرایط فعلی آسان به نظر نمیرسد. اسرائیل سایه اشغال را بر سر جنوب لبنان نگه خواهد داشت و از آن به عنوان برگی در گفتوگوها استفاده میکند که رسیدن به توافق را بیش از پیش دشوار خواهد کرد.
