آنچه در پاکستان گذشت/ اختلاف‌ها مانع توافق شدند

جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا ۴۰ روز تنش نظامی را بامداد ۱۹ فروردین ماه درحالی به پایان رساندند که دولت پاکستان در حال تدارک آغاز مذاکراتی برای رسیدن به صلحی پایدار بود. توقف جنگ از سوی ایران در حالی مورد پذیرش قرار گرفت که تهران تاکید داشت این توقف باید راهی برای رسیدن به یک توقف دائم جنگ علیه ایران و تامین حقوق کشور باشد و از این رو حضور در مذاکرات پاکستان را پذیرفت. 

به گزارش ایرنا، هیات ایرانی شامگاه جمعه ۲۱ فروردین تهران را به مقصد پاکستان ترک کرد که ریاست این هیات بر عهده «محمدباقر قالیباف» رئیس مجلس بود و «سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه، «کاظم غریب آبادی» معاون حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه، «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه، «علی‌اکبر احمدیان» عضو شورای دفاع، «علی باقری‌کنی» عضو شورای روابط خارجی، «ناصر همتی» رئیس کل بانک مرکزی و شمار دیگری از مقامات و نمایندگان مجلس در پرواز میناب ۱۶۸ حضور داشتند. 

هیات ایرانی بامداد شنبه ۲۲ فروردین وارد فرودگاه اسلام‌آباد شدند و مورد استقبال گرم مقامات پاکستان از ژنرال «عاصم منیر» فرمانده ستاد کل نیروهای مسلح تا «محمد اسحاق‌دار» معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه این کشور به هیات ایرانی خوش‌آمد گفتند. 

آنچه در پاکستان گذشت

قالیباف در فرودگاه اسلام‌آباد درباره این مذاکرات تصریح کرد که تهران با حسن نیت اما بدون اعتماد به آمریکا وارد گفت‌وگو شده و تجربه مذاکره با آمریکایی‌ها همواره با شکست و پیمان‌شکنی روبرو شده است. اسحاق‌دار وزیر خارجه پاکستان هم تاکید کرد که کشورش مصمم به تسهیل دستیابی به راهکار بادوام برای پایان جنگ است و ابراز امیدواری کرد که طرفین مذاکرات به طور سازنده تعامل داشته باشند. 

گفت‌وگوهای مقامات ایران و پاکستان از همان بدو ورود و در دیدار با ژنرال منیر فرمانده پاکستان آغاز شد و هیات ایرانی دیدگاه‌ها و نقطه نظرات خود را برای انتقال به طرف آمریکایی با مقامات پاکستان در میان گذاشتند. هیات آمریکایی به ریاست «جی‌دی ونس» معاون رئیس‌جمهور آمریکا هم به همراه «استیو ویتکاف» و «جرد کوشنر» نماینده ترامپ در خاورمیانه و داماد رئیس‌جمهور، تیم‌های فنی، کارشناسی و البته امنیتی صبح شنبه وارد پاکستان شدند. 

ماراتن اصلی مذاکرات اما صبح روز شنبه در هتل سارینا اسلام‌آباد آغاز شد؛ جایی که رئیس مجلس ایران با «شهباز شریف» نخست‌وزیر پاکستان دیدار و درباره روند، جزییات و دیدگاه‌های تهران به گفت‌وگو پرداخت. قالیباف همچنین دیداری هم با همتای پاکستانی خود داشت. 

شریف پس از گفت‌وگو با هیات ایرانی، مذاکرات خود با ونس را ظهر شنبه در حالی آغاز که خبرهای ضدونقیض از آزادسازی دارایی‌های ایران از سوی آمریکا منتشر می‌شد. 

بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه پیش از آغاز رسمی مذاکرات محور اصلی گفت‌وگوهای هیات ایرانی با مقامات پاکستان را همان طرح ۱۰ ماده‌ای دانست و با اشاره به اینکه ما در یک برهه خاص از تاریخ ایران مشغول مبارزه دیپلماتیک هستیم، گفت: دیپلماسی الان برای ما ادامه دفاع و جنگ بوده و یک مبارزه نفس گیر در عرصه دیپلماسی در جریان است. 

مذاکرات رسمی و مستقیم ایران و آمریکا با حضور مقامات پاکستان بعداز ظهر شنبه آغار شد و قالیباف و عراقچی و باقری‌کنی به نمایندگی از ایران و ونس، کوشنر و ویتکاف به نمایندگی از آمریکا پشت درهای بسته هتل سارینای اسلام‌آباد یکی از مهمترین و در عین‌حال سطح‌بالاترین گفت‌وگوهای ایران و آمریکا در ۴۷ سال گذشته را آغاز کردند. در حالی که کمتر کسی تصور می‌کرد این گفت‌وها بیش از ۲۰ ساعت به طول بیانجامد. 

«کاظم غریب‌آبادی» معاون حقوقی وزیر امور خارجه هم در حاشیه مذاکرات ایران و آمریکا با تأکید بر تفاوت‌های اساسی این دور از گفت‌وگوها نسبت به گذشته، از آمادگی کامل جمهوری اسلامی ایران برای همه سناریوها و حضور در مذاکرات با دست برتر خبر داد و گفت: کنترل و حاکمیت موثر ایران بر تنگه هرمز به‌عنوان یک ابزار کلیدی، نقش مهمی در کشاندن طرف مقابل به میز مذاکره داشته است؛ هرچند عوامل دیگری نیز در این زمینه موثر بوده‌اند، اما این دو مولفه از برجستگی بیشتری برخوردارند. 

گفت‌وگوهای سه و دوجانبه، تبادل پیام‌های مکتوب، تماس و مشورت با پایتخت‌ها، شام کاری، تنفس‌های کوتاه و تداوم مذاکرات و در نهایت پایان آن در ساعت ۳ صبح بامداد امروز، مهمترین رویدادهای خبری شده از این ماراتن بود و در پایان، مسیر این توافق با خواسته‌های مطرح شده از سوی آمریکا با چالش‌های بسیاری روبرو شد و این دور از مذاکرات بدون نتیجه مطلوب دو طرف و رسیدن به چارچوبی به پایان رسید. 

بقائی پس از پایان مذاکرات و در گزارشی درباره آن نوشت: در ۲۴ ساعت گذشته در مورد ابعاد مختلف موضوعات اصلی مذاکره شامل تنگه هرمز، موضوع هسته‌ای، غرامت جنگ، رفع تحریم‌ها و خاتمه کامل جنگ علیه ایران و در منطقه گفتگو شد. موفقیت این فرآیند دیپلماتیک منوط به جدیت و حسن نیت طرف مقابل و خودداری از زیاده‌خواهی و خواسته‌های غیرقانونی، و پذیرش حقوق حقه و منافع مشروع ایران است. 

سخنگوی وزارت امور خارجه، مذاکرات اسلام آباد (حدود ۲۴ ساعت ممتد) را طولانی‌ترین مذاکره بین ایران و آمریکا طی یک سال اخیر توصیف کرد و گفت: در مذاکرات اسلام آباد موضوعات و شرایط بسیار پیچیده‌ای از جمله تنگه هرمز و منطقه اضافه شد، طبیعی بود که نمی‌شود انتظار داشت این موضوعات در حدود ۲۴ ساعت مذاکره حل شود. در این دوره از مذاکرات دو طرف در برخی زمینه‌ها به توافقات دست یافتند و در برخی زمینه‌ها از جمله تنگه هرمز و مسائل منطقه‌ای تفاوت و فاصله دیدگاه وجود داشت. 

بقائی با بیان اینکه این مذاکرات بعد از ۴۰ روز جنگ و چند روز آتش بس نه در فضای بی‌اعتمادی بلکه در فضای بدگمانی برگزار شد، گفت: آمریکا با مشارکت رژیم اسرائیل طی ۹ ماه دو بار مرتکب تجاوز شده است.

وی در پاسخ به این که آیا دیپلماسی به پایان رسید، گفت: دیپلماسی هرگز به پایان نمی‌رسد دستگاه دیپلماسی ابزاری برای تامین، صیانت و حفظ منافع ملی است و رایزنی‌ها بین ایران، پاکستان و کشورها دوست و همسایه دامه خواهد داشت. 

ونس هم در پایان این دور از گفت‌وگوها ضمن تکرار ادعاهای آمریکا گفت: ما اکنون ۲۱ ساعت است که مشغول کار هستیم و بحث‌های ماهوی متعددی با ایرانی‌ها داشته‌ایم. این خبر خوب است. اما خبر بد این است که ما به توافق نرسیده‌ایم و فکر می‌کنم این برای ایران خبر بسیار بدتری است تا برای ایالات متحده. بنابراین، ما بدون دست‌یابی به توافق به ایالات متحده بازمی‌گردیم. ما خطوط قرمز خود را کاملاً روشن کرده‌ایم؛ مواردی که حاضر بودیم در آن‌ها با آن‌ها کنار بیاییم و مواردی که به هیچ وجه حاضر به کوتاه آمدن نبودیم. ما این موضوع را تا حد ممکن شفاف بیان کردیم و آن‌ها ترجیح دادند شرایط ما را نپذیرند. ما از اینجا می‌رویم، اما با یک پیشنهاد بسیار ساده از اینجا می‌رویم؛ تفاهم‌نامه‌ای که «آخرین و بهترین پیشنهاد» ماست. باید ببینیم آیا ایرانی‌ها آن را می‌پذیرند یا خیر. »

قالیباف در پایان این دور از مذاکرات در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: همکاران من در هیئت ایرانی میناب ۱۶۸ ابتکارات رو به جلویی مطرح کردند ولی طرف مقابل در نهایت نتوانست در این دور از مذاکرات اعتماد هیئت ایرانی را جلب کند. آمریکا منطق و اصول ما را درک کرد و حالا وقت آن است تا تصمیم بگیرد که آیا می‌تواند اعتماد ما را جلب کند یا نه؟ 

تحولات روزهای آینده و تصمیمات رئیس‌جمهور آمریکا درباره پایبندی به دیپلماسی و آتش‌بس نشان خواهد داد که آمریکا در مسیر پایان دادن به این نزاع نظامی انتخابی، مصالح خود را در نظر خواهد گرفت یا آنچه مورد تایید و راستای منافع «بنیامین نتانیاهو» است. برهه‌ای تاریخی هم برای ونس، معاون جوان ترامپ در پیش است تا مشخص کند چه میزان به تجربه‌های اخذ شده از جنگ بها خواهد داد.