سرگردانی معتادان متجاهر در تهران

وقوع جنگ تهدیدات متعددی را متوجه زندگی افراد می‌کند و علاوه بر پیامدهایی که حمله نظامی به دنبال دارد، تبعات اجتماعی را نیز به جا می‌گذارد و آسیب‌های اجتماعی قبلی را نیز شدت می‌بخشد. 

این روزها که کشور ما درگیر جنگ با آمریکا و اسرائیل شده است، تلاش و تمرکز اغلب دستگاه‌ها بر اموراتی است که مشکلات زندگی جاری مردم را مرتفع کنند و مسائل و معضلات اجتماعی تا حدودی از نگاه آن‌ها دور مانده است. 

شهرداری تهران طی دوره ششم مدیریت شهری با راه‌اندازی مراکزی به نام «یاورشهر» سعی در ساماندهی هزاران معتاد متجاهر داشته و البته انتقادات فراوانی هم متوجه عملکرد شهرداری در این خصوص بوده است. 

در طول جنگ ۱۲ روزه مسئولان مجموعه یاورشهر ۹ صدها نفر از مددجویان معتاد متجاهر تحت درمان را از این مرکز بیرون کرده و این مددجویان در آن شرایط وخیم، در اتوبان بابایی و دیگر معابر شهری سرگردان و بلاتکلیف شدند و فیلم تردد آن‌ها با لباس فرم آبی‌رنگ که شبیه لباس زندانی‌ها بود به سرعت در فضای مجازی منتشر و موجب نگرانی مردم شده بود. 

آنطور که شاهدان عینی می‌گویند طی روزهای اخیر جنگ فعلی نیز برخی از مراکز یاورشهر ماجرای آن روزهای یاورشهر ۹ را تکرار کرده و مددجویان زیادی را از مراکز خود بیرون کرده‌اند. 

محمدحسین شیخ، فعال و مددکار اجتماعی می‌گوید: برخی از مددجویانی که طی دو روز گذشته برای اسکان و پذیرش به دیگر مراکز مراجعه کرده بودند می‌گفتند ما در روزهای اخیر در مراکز یاورشهر شرایط سختی داشتیم؛ روزهای آخر حضور در این مراکز که کمی پیش از وقوع جنگ بوده، وضعیت غذا اصلا مناسب نبود و به شدت افتضاح بود و گاهی به عنوان یک وعده غذایی فقط به ما نان خالی می‌دادند و ما گفتیم درها را در این شرایط باز کنند که از مرکز برویم و آن‌ها هم از خدا خواسته درهای خروج را گشودند. 

او می‌گوید: مددجوها می‌گویند با اعتراض ما درهای مراکز یاورشهر شهرداری تهران را باز کردند و از آنجا بیرون زدیم؛ این دفعه حرف روی خروج ۳ تا ۵ هزار نفر از مددجویان معتاد متجاهر است که اغلب هم در این مراکز با مصرف متادون تحت کنترل بوده‌اند. 

مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید. 

از ماجرای خروج مددجویان از مراکز یاورشهر در روزهای جنگی تهران بگویید. 

یک شاهد عینی برخی از مددجویانی که از یاورشهر بیرون زده بودند، را حوالی خیابان حکیمیه و با همان لباس‌های فرم آبی‌رنگ، در وضعیت زخمی و آسیب‌دیده مشاهده کرده بود؛ مددجویان فوق علت زخمی بودن خود را اینگونه عنوان کرده بودند که ماشین به آن‌ها زده و تصادف کرده‌اند. 

بخش وحشتناک ماجرا اینجاست که مددجویان اخراج شده از مراکز یاورشهر شهرداری در حال حاضر دوباره در میدان شوش تهران تجمع می‌کنند؛ درست مثل روزهای دهه ۹۰ که هزاران نفر از مصرف‌کنندگان موادمخدر و معتادان خیابانی در آن محدوده تجمع می‌کردند. از چندین نفر از مددجویان شنیده‌ام که بخاطر کمبود و نداشتن موادغذایی مددجویان را از یاورشهرها بیرون کرده‌اند. 

چرا مددجویان یاورشهرها را به دیکر مراکز اقامتی ترک اعتیاد منتقل نکردند؟ 

تمام موسسات کاهش آسیب و همچنین مراکز اقامتی معتادان متجاهر، همه پذیرش‌های خود را لغو کرده‌اند و هیچکس در این شرایط مددجویی را پذیرش نمی‌کند؛ چون اغلب این موسسات و مراکز بر پایه دریافت کمک‌های مردمی و یا اشتغالزایی و کارآفرینی برای مددجویان می‌چرخد و الان با قطع شدن اینترنت شبکه‌های اجتماعی هیچ‌گونه دسترسی برای جذب منابع مالی و یا دریافت و تامین مایحتاج زندگی روزمره مددجویان وجود ندارد و طبیعی است که مراکز فوق هیچ مددجویی را پذیرش نکنند و مددجویان پذیرش شده قبلی را نیز بدون تکمیل شدن روند درمان ترخیص کنند و این بدترین بخش این ماجرا است. 

مراکز دولتی برای درمان و پذیرش معتادان متجاهر بودجه خاص خود را دارند اما به نظر می‌رسد به دلیل اینکه نمی‌توانند در شرایط فعلی درمان و حضور مددجویان را مدیریت کنند، فعلا برنامه‌های درمانی و کاهش آسیب خود را لغو کرده‌اند. 

اشتباه بوده که جانمایی مراکز یاورشهر در نقاط مناسبی انجام نشده است و مددجویان یاورشهرها هم به دلیل وحشت از سر و صداهای اطراف این مراکز در جنگ فعلی، اعتراض کرده و خواهان خروج از آنجا شده‌اند و خب در نتیجه‌عدم توانایی در تامین مایحتاج مددجویان مدیران اجرایی یاورشهرهای شهرداری نیز به این اعتراض و خروج مددجویان پاسخ مثبت داده‌اند. 

حضور دوباره معتادان متجاهر در سطح شهر چه تبعاتی دارد؟ 

حضور پرشمار معتادان متجاهر آن هم در شرایط جنگی کشور و به ویژه شرایط خاصی که شهر تهران دارد و اغلب مردم از شهر خارج شده‌اند و در نتیجه به دلیل خلوتی شهر و تجمع این افراد در پاتوق‌های پیشین خود، می‌تواند مخاطره‌آمیز باشد و جرائم خرد مثل کیف‌قاپی، سرقت، درگیری، خرید و فروش موادمخدر، موبایل‌قاپی و… را تشدید کرده و افزایش بدهد. 

مراکزی که تا پیش از این در سطح شهر خدمات کاهش آسیب را به معتادان متجاهر ارائه می‌داده‌اند، اکنون و به دلیل خروج هزاران مددجو از مراکز یاورشهر، باید برای خدمات مورد عرضه (مثل توزیع غذا، توزیع لباس، اقلام بهداشتی و…) سقف مشخص و محدودی را تعیین و اجرا کنند که در نهایت به حضور انبوه این افراد در یک نقطه منجر نشود. 

توجه به این نکته هم مهم است که اغلب مددجویان اخراجی از یاورشهرها با متادون در این مراکز تحت درمان و کنترل بوده‌اند و به عبارتی اصلا بهبودی‌ای وجود نداشته و همه مصرف‌کننده متادون هستند و بی‌تردید الان همه مددجویان فوق به دنبال موادمخدر برای مصرف مجدد هستند و آنطور که شنیده‌ام خیلی‌هایشان الان در محلاتی چون شوش، مولوی و دروازه‌غار تجمع دارند. 

در حال حاضر توصیه پیشنهادی شما برای مدیریت بهتر و ساماندهی معتادان متجاهر چیست؟ 

در صورت دسترسی به خیریه‌های بزرگ و مشهور، از مدیرانشان بخواهیم که اقلامی چون خوراک و غذا را در اختیار معتادان متجاهر قرار بدهند اما این کمک‌ها باید به شکلی محدود باشد که از ورود دوباره گروه‌هایی که دنبال تهیه عکس و فیلم و اعلام شماره کارت برای جمع‌آوری کمک هستند جلوگیری شود. 

به مردم محلاتی چون دروازه‌غار اینطور آموزش بدهیم که در مقابل پاتوق کردن دوباره معتادان در کوچه‌ها و معابر آن مقاومت کرده و با مصرف کننده‌ها اینگونه وارد مکالمه شوند که اگر در کوچه‌ها و به‌ویژه کوچه‌های بن بست تجمع کنند به پلیس اطلاع می‌دهند و البته حتما در صورت استمرار حضور معتادان متجاهر در محلات با پلیس تماس بگیرند و گشت‌زنی مستمر عوامل پلیس در این محلات هم کاری مفید در جلوگیری از هرگونه تجمع است. 

لیست آدرسی از مددسراها و سامانسراها را روی کاغذ نوشته و در اختیار معتادان متجاهر بگذاریم تا به آن مراکز مراجعه کنند. 

پلیس به عنوان یکی از مجریان اصلی ساماندهی و جمع‌آوری معتادان متجاهر از سطح شهر تهران، در طول ادوار مختلف اجرای طرح‌های ساماندهی در کلانشهری چون اعلام کرده است که با جمع‌آوری معتادان خیابانی، درصد وقوع جرایم به طرز محسوسی کاهش پیدا می‌کند وعدم جمع‌آوری این افراد منجر به افزایش جرائم و همچنین گسترش آسیب به دیگر محلات پایتخت می‌شود. 

انسجام دستگاه‌هایی چون پلیس، شهرداری، بهزیستی، وزارت کشور و تسهیل فعالیت خیریه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد در شرایط فعلی کشور برای ساماندهی مجدد معتادانی که هم‌اکنون در خیابان‌ها رها شده‌اند و همچنین برای جلوگیری از وقوع جرایمی چون سرقت، ایجاد احساس ناامنی در بین شهروندان و برای برقراری امنیت در سطح شهر بسیاری ضروری و حیاتی است.