روایتی از بازار ایران زیر سایه جنگ
اسفند هم بازار را نجات نداد؛ شغلهایی که جنگ زمینشان زد
اسفند امسال بوی جنگ میدهد؛ بوی اقتصادی که نمیچرخد، بازارهایی که خلوت ماندهاند و شغلهایی که بعضی هنوز سرپا هستند، بعضی زمین خوردهاند و بعضی در میان ماندن و رفتن معلق ماندهاند.
اسفند همیشه برای بازار ایران ماه نجات بود؛ ماهی که کاسبان به آن امید داشتند تا بدهیهای عقبافتاده را صاف کنند، چکها را پاس کنند و با دست پُر به سال جدید برسند. اما اسفند امسال نه بوی عید میدهد، نه بوی خرید.
به گزارش اقتصادنیوز، اسفند امسال بوی جنگ میدهد؛ بوی اقتصادی که نمیچرخد، بازارهایی که خلوت ماندهاند و شغلهایی که بعضی هنوز سرپا هستند، بعضی زمین خوردهاند و بعضی در میان ماندن و رفتن معلق ماندهاند.
امید در بازارها از دی ماه لرزید
در اقتصاد خرد ایران یک قانون نانوشته وجود دارد؛ حتی اگر کل سال رکود باشد، اسفند میتواند بازار را نجات دهد. فروش شب عید معمولاً آنقدر پررونق است که کاسبان بتوانند بدهیها را صاف کنند و نفس تازهای برای سال بعد بگیرند.
اما امسال این قاعده از همان دی ماه به هم خورد. اعتراضات و محدودیتهای اینترنتی نخستین ضربه را به کسبوکارها زد. بسیاری از شغلهایی که به شبکههای اجتماعی و اینترنت وابسته بودند، ناگهان مشتریان خود را از دست دادند. در حالی که بازار هنوز در تلاش بود از این شوک خارج شود، از ۹ اسفند فضای کشور وارد شرایط جنگی شد؛ وضعیتی که عملاً آخرین امید بازار شب عید را هم از بین برد.
خیابانها خلوتتر شدند، خریدهای نوروزی متوقف شد و بسیاری از مغازهها حتی ویترین عید هم نچیدند. اسفند امسال نه شبیه اسفندهای گذشته است و نه حتی شبیه ماههای معمولی سال؛ اقتصادی است که در حالتی از بلاتکلیفی و انتظار متوقف مانده است.
سقوط آرام فروشگاههای آنلاین
اولین قربانیان این وضعیت، کسبوکارهای آنلاین بودند. در سالهای اخیر هزاران فروشگاه کوچک در شبکههای اجتماعی شکل گرفته بود؛ از فروش لباس و لوازم آرایشی گرفته تا صنایع دستی و غذاهای خانگی. این کسبوکارها با سرمایههای کوچک اما امیدهای بزرگ شروع شده بودند و بخش مهمی از اقتصاد خرد شهری را شکل میدادند.
اما قطعی اینترنت و محدودیت دسترسی، ضربه سنگینی به این بازار زد. بسیاری از فروشندگان آنلاین میگویند در دورههای قطعی اینترنت فروش آنها تا حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد کاهش پیدا کرده است. هر روز اختلال در اینترنت میتواند میلیونها دلار به اقتصاد کشور خسارت وارد کند و پشت این عدد، هزاران کسبوکار کوچک قرار دارد.
مریم، فروشنده لباس زنانه در اینستاگرام، میگوید؛ «در دی ماه تقریباً فروش ما صفر شد. بعد از مدتی فکر کردیم شاید شب عید بتوانیم جبران کنیم، اما دوباره اینترنت محدود شد. مشتری وقتی نمیتواند پیام بدهد یا پرداخت کند، خرید هم نمیکند. در این وضیعت جنگی حتی اعتباری نیست که کالا به دستش برسد.»
برای بسیاری از این فروشگاهها، بحران فقط کاهش فروش نیست؛ بلکه خطر از دست رفتن کامل کسبوکار است.
بازارهایی که چراغشان خاموش ماند
اما بحران این روزها به اینترنت محدود نماند. وقتی فضای اقتصادی درگیر نااطمینانی و جنگ میشود، اولین واکنش مردم کاهش خریدهای غیرضروری است. نتیجه آن چیزی است که بازار در اسفند امسال تجربه میکند: بیبازاری.
در بازار پوشاک، لوازم خانگی، و بسیاری از شغلهای آزاد بسیاری از مغازهداران میگویند اسفند امسال شبیه ماههای رکودی سال است.
یک فروشنده پوشاک بازار بزرگ تهران میگوید: «سالهای قبل اسفند جای راه رفتن نبود. امسال گاهی چند ساعت میگذرد و حتی یک مشتری هم وارد مغازه نمیشود.»
بسیاری از مغازهداران و لباسفروشها ویترین عید نچیدهاند، برخی تخفیفهای نوروزی را حذف کردهاند و بعضی مغازهها حتی ترجیح دادهاند کرکره را پایین نگه دارند. بازاری که قرار بود در شب عید شلوغترین روزهای خود را بگذراند، امسال خلوتتر از همیشه است.
کافهها و رستورانهایی که مشتری ندارند
در سالهای اخیر اسفند برای کافهها و رستورانها هم یکی از بهترین ماههای سال بود. دورهمیهای قبل از نوروز، مهمانیها و خریدهای شب عید باعث میشد این کسبوکارها روزهای شلوغی را تجربه کنند. اما امسال بسیاری از کافهها با صندلیهای خالی روبهرو هستند.
مدیر یک کافه در مرکز شهر میگوید: «معمولاً اسفند رزروها کامل میشد. امسال بعضی شبها حتی چند میز هم پر نمیشود، خصوصا که امسال ماه رمضان هم هست.» کاهش رفتوآمد در شهر و نگرانی مردم از شرایط اقتصادی باعث شده حتی کسبوکارهای خدماتی هم با رکود روبهرو شوند.
طلافروشان میان رکود و نگرانی
در شرایط عادی، اسفند یکی از ماههای مهم بازار طلا است. خرید هدیه، پساندازهای نوروزی و مراسمهای خانوادگی تقاضا را افزایش میدهد. اما امسال شرایط متفاوت است.
یکی از طلافروشان میگوید: «نه خریدی هست نه فروش. روزهاست قیمت با ثباتی در بازار نیست مشتریها بیشتر میخواهند طلا نگه دارند. ما هم نگرانیم که اصلاً امنیت نگهداری طلا چطور میشود. خیلیها همه گاوصندوقشان را خالی کردند.» گویی در چنین شرایطی طلافروشان با دو بحران همزمان روبهرو هستند؛ رکود بازار و نگرانی درباره امنیت سرمایه.
چکهایی که موعدشان رسیده
بخش بزرگی از اقتصاد خرد ایران با چک میچرخد. مغازهدار کالا را با چک چند ماهه میخرد و امیدوار است در اسفند با فروش شب عید آن را پاس کند. اما وقتی فروش اتفاق نیفتد، زنجیرهای از بدهی شکل میگیرد.
فروشنده لوازم خانگی در یکی از خیابانهای تجاری تهران میگوید: «چند چک سنگین داریم که روی فروش شب عید حساب کرده بودیم. اگر بازار راه نیفتد پاس کردنشان خیلی سخت میشود، شاید هم اصلا پاس نشوند…»
اقتصاددانان میگویند رکود ناگهانی در بازار میتواند موجی از چکهای برگشتی ایجاد کند؛ موجی که اگر ادامه پیدا کند، بسیاری از کسبوکارهای کوچک را تا مرز ورشکستگی میبرد.
دانشجویانی که آینده شغلیشان معلق است
در این میان فقط کاسبان نیستند که با بلاتکلیفی روبهرو شدهاند. دانشجویان و دانشآموزان هم در نوعی تعلیق قرار دارند.
دانشجوی یکی از دانشگاههای آزاد تهران میگوید: «کلاسها مرتب جابهجا میشود. بعضی آنلاین، بعضی تعطیل. کسی دقیق نمیداند سال تحصیلی چطور تمام میشود.» این تعلیق آموزشی برای بسیاری از جوانان به معنای تعویق ورود به بازار کار هم هست.
کارمندانی که نمیدانند عیدی میگیرند یا…
در بسیاری از شرکتهای خصوصی فروش کاهش پیدا کرده و مدیران ترجیح دادهاند برنامههای توسعه و حتی ادامهکار را متوقف کنند. یکی از کارمندان یک شرکت بازرگانی میگوید: «فروش شرکت خیلی کم شده. هنوز کسی اخراج نشده، اما همه میدانیم وضعیت پایدار نیست. حتی درباره عیدی هم چیزی معلوم نیست.»
در چنین شرایطی شغلها هنوز از بین نرفتهاند، اما در وضعیت انتظار قرار دارند؛ وضعیتی که میتواند با طولانیشدن بحران به بیکاری تبدیل شود. مثل همه آنچه در سال قبل و حتی در جنگ ۱۲ روزه اتفاق افتاد و بسیاری از افراد در شرکتها تعدیل شدند.
شغلهایی که هنوز نفس میکشند
در میان این رکود، برخی مشاغل هنوز فعالاند. سوپرمارکتها، داروخانهها، فروشگاههای مواد غذایی و خدمات درمانی همچنان مشتری دارند، چرا که به نیازهای روزمره مردم مرتبط هستند.
با این حال حتی در این بخشها هم نشانههایی از فشار اقتصادی دیده میشود؛ افزایش هزینهها، کاهش قدرت خرید مردم و نوسان قیمتها.
اسفندی که از دست رفت
اقتصاد ایران در اسفند امسال نه در رونق است و نه در رکود کامل؛ بلکه در وضعیتی از انتظار و بیتصمیمی قرار گرفته است. مردم خریدهای بزرگ را به تعویق انداختهاند، کسبوکارها سرمایهگذاری جدید انجام نمیدهند و بازارها با احتیاط کار میکنند. در چنین فضایی حتی شغلهایی که هنوز فعالاند، با نگرانی به آینده نگاه میکنند.
برای بسیاری از کاسبان، اسفند مهمترین ماه سال بود؛ ماهی که قرار بود بدهیها را صاف کند، چکها را پاس کند و سرمایهای برای سال بعد فراهم کند. اما اسفند امسال از دست رفت. نه بازار شب عید شکل گرفت، نه خریدهای نوروزی رونق گرفت و نه حتی حال و هوای عید در شهر دیده میشود.
اقتصاد زیر سایه جنگ
جنگ فقط در میدان نبرد اتفاق نمیافتد؛ جنگ در بازارها، مغازهها و زندگی روزمره مردم هم جریان دارد. در اسفند امسال بسیاری از شغلها درگیر این جنگ شدهاند؛ بعضی هنوز ایستادهاند، بعضی زمین خوردهاند و بعضی در تعلیق ماندهاند.
اقتصاد در چنین شرایطی بیش از هر چیز به ثبات نیاز دارد؛ ثباتی که بتواند دوباره بازارها را روشن کند و امید را به زندگی روزمره برگرداند.
اما تا آن زمان، اسفند ۱۴۰۴ برای بسیاری از کاسبان با یک جمله در ذهن خواهد ماند: «اسفند ۱۴۰۴ نه لحظهای و نه حتی ذرهای بوی عید نداد.»
