نژادپرستی بهمثابه سرگرمی سیاسی
ماجرای ویدیوی جنجالی ترامپ درباره اوباما چه بود؟
انتشار ویدیویی نژادپرستانه از سوی دونالد ترامپ که باراک و میشل اوباما را بهصورت میمون نمایش میداد، موجی کمسابقه از خشم عمومی و حتی انتقاد درونحزبی جمهوریخواهان برانگیخت. هرچند ترامپ پس از حدود ۱۲ ساعت ویدیو را حذف کرد، اما از عذرخواهی سر باز زد و مسئولیت را نپذیرفت. این ماجرا بار دیگر الگوی دیرپای او در بازنشر محتوای توطئهمحور، تحقیرآمیز و مبتنی بر هوش مصنوعی را به مرکز توجه آورد.
فرارو- اریکا گرین، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه نیویورک تایمز.
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با انتشار ویدیویی آشکارا نژادپرستانه که در آن باراک اوباما، رئیسجمهور پیشین و میشل اوباما به شکلی توهینآمیز و در قالب تصویر میمون به نمایش درآمده بودند، موجی از اعتراضهای عمومی را برانگیخت؛ ویدیویی که اگرچه ساعاتی بعد و در پی فشارها حذف شد، اما ترامپ حتی پس از آن نیز کوچکترین نشانی از عذرخواهی یا پذیرش خطا بروز نداد.
این کلیپ تنظیمشده بر ترانه «The Lion Sleeps Tonight» در بخش پایانی یک ویدیوی ۶۲ ثانیهای گنجانده شده بود؛ ویدیویی که به ترویج نظریههای توطئه درباره انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۰ میپرداخت. انتشار آن بخشی از مجموعه لینکهایی بود که ترامپ اواخر شامگاه پنجشنبه در حسابهایش بازنشر کرد؛ اقدامی که منتقدان آن را ادامه الگویی دیرپا در رفتار سیاسی او میدانند: بازتولید تصاویر و ادبیات تحقیرآمیز علیه سیاهپوستان آمریکایی و دیگر گروههای اجتماعی.
دونالد ترامپ روز جمعه، در گفتوگو با خبرنگاران داخل هواپیمای ریاستجمهوری «ایرفورس وان»، تلاش کرد خود را از تبعات این اقدام کنار بکشد. او مدعی شد تنها بخش ابتدایی ویدیو را دیده و گفت: «من فقط اولش را دیدم؛ درباره تقلب انتخاباتی در جایی مثل جورجیا بود. کل ویدیو را ندیدم.» او سپس مسئولیت را بهطور ضمنی متوجه دیگران کرد و توضیح داد که لینک را برای انتشار به افراد دیگری داده است. ترامپ گفت: «من لینک را به آدمها دادم. معمولاً آنها کلش را بررسی میکنند، اما ظاهراً این بار کسی این کار را نکرد.» با این همه، هنگامی که از او خواسته شد واکنشی همراه با پشیمانی نشان دهد، نهتنها از عذرخواهی سر باز زد، بلکه با قاطعیت گفت: «نه، من اشتباهی مرتکب نشدم.»
از انکار تا عقبنشینی و بازگشت به لجاجت؛ کاخ سفید در برابر طوفان خشم
واکنش کاخ سفید به ویدیوی جنجالی منتشرشده از سوی دونالد ترامپ در طول همان روز، مسیری پرنوسان و معنادار را طی کرد: نخست سرسختی و انکار، سپس عقبنشینی محتاطانه و در نهایت بازگشت به موضع پافشاری. این رفتوآمد موضعی، تصویری گویا از دولتی ترسیم کرد که تلاش می کند در برابر موج گسترده خشم عمومی از جمله در میان اعضای حزب خود رئیسجمهور خسارت سیاسی را مهار کند.
این ویدیو بهروشنی با سابقه طولانی ترامپ در بهکارگیری ادبیات تحقیرآمیز درباره افراد رنگینپوست، زنان و مهاجران همخوان بود؛ سابقهای که در آن، باراک اوباما و همسرش میشل اوباما سالهاست بهطور ویژه هدف حملات لفظی و نمادین او قرار دارند. در سراسر دوران ریاستجمهوری ترامپ، تصاویر، نمادها و شعارهای نژادپرستانه به حضوری عادی در وبسایتها و حسابهای رسمی دولتی تبدیل شدهاند؛ بهگونهای که کاخ سفید، وزارت کار و وزارت امنیت داخلی، همگی در مقاطعی مطالبی منتشر کردهاند که بازتابدهنده پیامهای برتریطلبانه سفیدپوستان بوده است.
با این حال، ویدیوی اخیر به شکلی خاص حساسیتبرانگیز شد و به نظر میرسید دستگاه ریاستجمهوری را غافلگیر کرده باشد. نمایش آقا و خانم اوباما در قالب میمون، بازتولید یکی از کهنترین کلیشههای نژادپرستانه است؛ کلیشهای که در گذشته توسط بردهفروشان و حامیان تفکیک نژادی برای غیرانسانی جلوهدادن سیاهپوستان و توجیه خشونت به کار میرفت.
در نخستین واکنش رسمی، کارولین لویت، سخنگوی مطبوعاتی رئیسجمهور، انتقادها را بیاهمیت جلوه داد و هیچ تلاشی برای فاصلهگذاری رئیسجمهور از محتوای ویدیو نشان نداد. او صبح جمعه گفت: «این ویدیو برگرفته از یک میم اینترنتی است که رئیسجمهور ترامپ را بهعنوان پادشاه جنگل و دموکراتها را بهعنوان شخصیتهایی از شیرشاه نشان میدهد. لطفاً این خشم ساختگی را کنار بگذارید و امروز درباره چیزی گزارش دهید که واقعاً برای مردم آمریکا اهمیت دارد.»
اما این خط دفاعی دیری نپایید. در ادامه روز، صداهای انتقادی روشنی از میان جمهوریخواهان کنگره به گوش رسید؛ سیاستمدارانی که معمولاً از انتقاد علنی از رئیسجمهور پرهیز میکنند و بهندرت با لحنی به این تندی، او را مورد سرزنش قرار میدهند. همین شکاف، بیش از خود ویدیو، نشان داد که بحران نهفقط اخلاقی، بلکه سیاسی است و کنترل آن برای کاخ سفید، آسان نخواهد بود.
شکاف در اردوگاه جمهوریخواهان؛ وقتی متحدان ترامپ هم عقب میکشند
واکنشها به ویدیوی جنجالی رئیسجمهور، اینبار از مرز انتقادهای معمول عبور کرد و به قلب اردوگاه جمهوریخواهان رسید. تیم اسکات، سناتور جمهوریخواه کارولینای جنوبی، تنها سناتور سیاهپوست حزب و از متحدان نزدیک دونالد ترامپ، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که امیدوار است این پست جعلی باشد، «چون نژادپرستانهترین چیزی است که تا به حال از این کاخ سفید دیدهام». او صریح تاکید کرد: «رئیسجمهور باید آن را حذف کند.»
اهمیت این موضعگیری تنها در لحن تند آن نبود. اسکات ریاست کمیته ملی سناتوری جمهوریخواهان را بر عهده دارد؛ بازوی انتخاباتی حزب که مأموریت اصلیاش حفظ اکثریت جمهوریخواهان در سناست؛وظیفهای حیاتی در آستانه انتخابات میاندورهای ماه نوامبر. انتقاد علنی او، نشانهای کمسابقه از نگرانی عمیق در سطوح بالای حزب تلقی شد.
این واکنش تنها به اسکات محدود نماند. مایک لاولر، نماینده جمهوریخواه نیویورک، پست رئیسجمهور را «غلط و بهشدت توهینآمیز» خواند. مایکل آر. ترنر، نماینده اوهایو، تصاویر «نژادپرستانه» از اوباماها را «توهینآمیز، دلخراش و غیرقابلقبول» توصیف کرد. راجر ویکر، سناتور میسیسیپی، حتی یک گام فراتر رفت و گفت رئیسجمهور «باید آن را حذف کند و عذرخواهی کند».
پس از آنکه این پست حدود ۱۲ ساعت در دسترس عموم قرار داشت، ترامپ سرانجام آن را حذف کرد؛ عقبنشینیای معنادار از سوی رئیسجمهوری که سالهاست به تحقیر افراد رنگینپوست متهم بوده و معمولاً در برابر فشارها عقب نمینشیند. با تداوم موج انتقادها، حلقه نزدیکان ترامپ با دفاع از شخصیت رئیسجمهور و نسبت دادن انتشار ویدیو به یک کارمند ناشناس تلاش کردند بار مسئولیت را از دوش او بردارند. یکی از کشیشان نزدیک به ترامپ مدعی شد که روز جمعه مستقیماً با او گفتوگو کرده و ترامپ تأکید کرده است که ویدیو را شخصاً منتشر نکرده و خود نیز تصاویر آن را «غلط، توهینآمیز و غیرقابلقبول» میداند.
سیاست، شوخی یا بیپروایی محاسبهشده؛ منطق رسانهای ترامپ و لحظهای که شکست
رئیسجمهور ایالات متحده بهطور منظم از شبکه اجتماعی تروث سوشال بهعنوان تریبون اصلی بیان دیدگاههایش استفاده میکند؛ حسابی که دسترسی به آن تنها در اختیار خود او و حلقهای کوچک از مشاوران مورد اعتمادش است. محتوای این صفحه، آمیزهای از اعلام مواضع سیاسی، لفاظیهای تند سیاسی و—بهگونهای فزاینده میمها و ویدیوهای دیپفیک تولیدشده با هوش مصنوعی است. کاخ سفید، در مواجهه با انتقاد از چنین محتواهایی، معمولاً یکی از سه مسیر آشنا را برمیگزیند: یا موضع خود را تندتر میکند، یا موضوع را به شوخی میگیرد یا منتقدان را متهم میکند که «ظرفیت شوخی» ندارند. این الگو پیشتر نیز بارها تکرار شده است.
در ماه اکتبر نیز دونالد ترامپ ویدیویی تولیدشده با هوش مصنوعی منتشر کرد که در آن حکیم جفریز، نماینده نیویورک و رهبر دموکراتهای مجلس نمایندگان، با سبیلی جعلی و کلاه مکزیکی سومبررو به تصویر کشیده شده بود؛ تصویری که جفریز آن را نژادپرستانه و متعصبانه خواند. با این حال، جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور، واکنش متفاوتی نشان داد و گفت به نظر او این ویدیو «خندهدار» است و دولت «فقط در حال خوشگذرانی» است.
اما اینبار، ماجرا مسیر دیگری پیمود. داگ های، استراتژیست حزب جمهوریخواه میگوید واکنش اخیر جمهوریخواهان به ویدیوی جنجالی، «غیرمعمول» بوده است. به گفته او، کاخ سفید «دریافت که چه اشتباه عظیمی مرتکب شده و این آگاهی زمانی حاصل شد که نمایندگان منتخب جمهوریخواه، برای یکی از معدود دفعاتی که تاکنون دیدهایم، مستقیماً در برابرشان ایستادند». در میانه این هیاهو، سکوت نیز خود به پیامی بدل شد. سخنگوی خانواده اوباما از هرگونه اظهارنظر درباره این ویدیو خودداری کرد.
از «دروغ تولد» تا دیپفیک زندان؛ تداوم یک دشمنی سیاسی با رنگ نژاد
حملات دونالد ترامپ به باراک اوباما سابقهای طولانی دارد؛ دشمنیای که دستکم به سال ۲۰۱۱ بازمیگردد، زمانی که ترامپ به یکی از چهرههای اصلی ترویج نظریه توطئه دروغین «تولد» تبدیل شد؛ ادعایی که تلاش می کرد با زیر سؤال بردن محل تولد اوباما، مشروعیت ریاستجمهوری او را مخدوش کند. این خط حمله، سالها بعد نیز با ابزارهای تازه ادامه یافت. سال گذشته، ترامپ ویدیویی تولیدشده با هوش مصنوعی منتشر کرد که در آن اوباما ابتدا در دفتر بیضی کاخ سفید بازداشت میشد و سپس در صحنهای دیگر، پشت میلههای زندان دیده میشد.
در تمام این سالها، اوباماها بهندرت وارد این مجادله شدهاند و اغلب ترجیح دادهاند سکوت کنند. اما میشل اوباما در سخنرانی خود در همایش ملی دموکراتها در سال ۲۰۲۴، این سکوت را شکست و با صراحتی کمسابقه، از تجربه هدف قرار گرفتن توسط نژادپرستی ترامپ سخن گفت. او در آن سخنرانی گفت: «سالها دونالد ترامپ هر کاری از دستش برمیآمد انجام داد تا مردم را از ما بترساند. نگاه محدود و تنگنظرانه او به جهان باعث میشد از وجود دو انسان سختکوش، بسیار تحصیلکرده و موفق که اتفاقاً سیاهپوست بودند احساس تهدید کند.» او سپس تاکید کرد: «این همان حقه قدیمی اوست؛ پافشاری بر دروغهای زشت، زنستیزانه و نژادپرستانه، بهجای ارائه ایدهها و راهحلهای واقعی که بتواند زندگی مردم را بهتر کند.»
این ارزیابی، از نگاه برخی تاریخنگاران نیز چندان دور از واقعیت نیست. داگلاس برینکلی، تاریخنگار برجسته ریاستجمهوری، ویدیوی اخیر را «چیزی جز نژادپرستی عریان و زمخت» ندانست که به گفته او، «از کهنهترین و تحقیرآمیزترین کلیشههای قابل تصور علیه سیاهپوستان استفاده میکند.»
در سطحی گستردهتر، استفاده روزافزون ترامپ از محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، به انتقال گفتمانی کمک کرده است که زمانی در حاشیه فضای سیاسی قرار داشت و اکنون به متن جریان اصلی راه یافته است. هر روز، صدها کاربر ناشناس هزاران تصویر و ویدیو تولید میکنند که در آنها وفاداری خود به دولت ترامپ را به نمایش میگذارند و مخالفان رئیسجمهور را به تمسخر میگیرند؛ محتواهایی که اغلب خام، زننده و گاه آشکارا نژادپرستانهاند.
شبهای بیمهار در تروث سوشال؛ زنجیرهای از توطئه، تمسخر و بازنشر نفرت
ویدیویی که ترامپ پنجشنبه بازنشر کرد، در بخشهای ابتدایی خود به مرور نظریههای توطئه درباره انتخابات ۲۰۲۰ میپردازد. این ویدیو نخستین بار در جریان رویدادی در سال ۲۰۲۱ پخش شد که توسط مایک لیندل، مدیرعامل شرکت مایپیلو و از پرکارترین مروّجان اطلاعات نادرست درباره آن انتخابات، برگزار شده بود. راوی ویدیو فیل والدرون است؛ سرهنگ بازنشسته ارتش که بهدلیل نقشآفرینی در تلاشها برای لغو نتیجه انتخابات ۲۰۲۰، از سوی کمیته ششم ژانویه احضار شده بود.
در بخش پایانی، ویدیو به کلیپی مونتاژشده میرسد که باراک اوباما و همسرش را هدف قرار میدهد؛ کلیپی که به نظر میرسد برگرفته از ویدیویی باشد که ماه اکتبر توسط کاربری در شبکه اجتماعی ایکس با عنوان «رئیسجمهور ترامپ: پادشاه جنگل» منتشر شده بود. در آن ویدیو، شماری از چهرههای سرشناس دموکرات از جمله هیلاری کلینتون، الکساندریا اوکاسیو-کورتز، جوزف آر. بایدن جونیور و کامالا هریس به شکل حیوانات مختلف نمایش داده میشوند، در حالی که ترامپ در قالب یک شیر به تصویر کشیده شده است. ویدیو با صحنهای پایان مییابد که در آن حیوانات در برابر ترامپ تعظیم میکنند. (ترامپ تنها همان بخش از این ویدیو را بازنشر کرد که در آن اوباماها بهصورت میمون نشان داده میشوند.»
کوئنتین جیمز، از بنیانگذاران کالکتیو پک، نهادی که مأموریت آن کمک به انتخاب مقامات سیاهپوست در ایالات متحده است در اظهاراتی گفت: «اینکه یک رئیسجمهور مستقر اکنون از هوش مصنوعی برای بازتولید همان تصاویر غیرانسانیکنندهای استفاده میکند که در تبلیغات قرن نوزدهم رواج داشت، باید هر آمریکایی را فارغ از گرایش حزبی بهشدت نگران کند. این سلب انسانیت از سیاهپوستان برای سرگرمی سیاسی است.»
