آزمون بزرگ پیامرسانهای داخلی در هفته قطعی اینترنت بینالملل
کاربران ایرانی در شرایط بحرانی، به سرویسی پناه میبرند که پیشتر آن را شناختهاند و به پایداری آن اعتماد دارند. رشد ۲۱۷۰ درصدی ایتا در طول این هفته تنها یک عدد نیست، بلکه نشاندهنده مهاجرت گسترده کاربران از سایر پلتفرمها به سوی این پیامرسان بوده که در شرایط قطعی و کوچ اجباری ممکن شد.
در پی قطعی گسترده دسترسی به اینترنت بینالملل از ۱۸ دیماه، چهار پیامرسان داخلی اصلی کشور وارد میدانی شدند که بسیاری آن را آزمونی بیسابقه برای تواناییهای دیجیتال داخلی میدانستند. آمارهای منتشرشده از عملکرد این پلتفرمها در هفته پایانی دی ماه، روایتی جالب از موفقیتها، شکستها و احتمالات آینده را ترسیم میکند.
به گزارش عصر ایران، در این گزارش عملکرد کمی ۴ پیامرسان داخلی ایتا، روبیکا، بله و سروش، در بازه زمانی ۲۱ تا ۲۸ دی، به عنوان پرکاربردترین پیامرسانهای داخلی که جایگزین تلگرام و واتساپ در زمان قطعی اینترنت ملی شدهبودند، تجزیه و تحلیل و واکاوی شده است. نکته حایز اهمیت در این گزارش این است که محتوا مورد بررسی به محتوای کانالهای این ۴ بستر اختصاص داشته و محتوای خصوصی و ارتباطی کاربران مدنظر قرار نگرفته است:
ایتا: برندۀ میدان نبرد دیجیتال
ایتا بدون شک برنده این رقابت ناخواسته بود. این پلتفرم که از روز اول با رقم ۱۷ هزار و ۸۱۹پست، کار خود را آغاز کرد، رشدی تقریباً یکنواخت را تجربه نمود و در روز هفتم به اوج ۳۸۷ هزار و۷۲۰محتوا رسید. حتی در روز هشتم که اکثر پلتفرمها با کاهش مواجه شدند، ایتا با رقم ۲۸۳ هزار و ۷۳۴ واحد همچنان فاصله محسوسی با رقبا داشت.
نکته قابل توجه در مورد ایتا، ثبات عملکرد آن بود. در حالی که سایر رقبا نوسانات شدیدی را تجربه میکردند، ایتا هر روز رشد مثبت داشت. این موضوع نشان میدهد که کاربران ایرانی در شرایط بحرانی، به سرویسی پناه میبرند که پیشتر آن را شناختهاند و به پایداری آن اعتماد دارند. رشد ۲۱۷۰ درصدی ایتا در طول این هفته تنها یک عدد نیست، بلکه نشاندهنده مهاجرت گسترده کاربران از سایر پلتفرمها به سوی این پیامرسان بوده که در شرایط قطعی و کوچ اجباری ممکن شد.
روبیکا: ستارهای با افول سریع
داستان روبیکا در این هفته، داستانی از فرصتهای از دست رفته است. این پلتفرم در روزهای ابتدایی عملکردی درخشان داشت و حتی در روز سوم با ثبت ۱۴۹ هزار و ۵۲۱پست از ایتا پیشی گرفت. این روند صعودی تا روز ششم ادامه یافت و روبیکا به رقم قابل توجه ۲۱۹هزار و ۴۱۹پست رسید.
اما آنچه اتفاق افتاد، برای بسیاری غیرمنتظره بود. در روز هفتم، آمار روبیکا به کمتر از نصف کاهش یافت و به ۹۳هزار و ۱۱۷محتوا رسید. این سقوط در روز هشتم تشدید شد و رقم به ۴۹ هزار و ۷۸۵ واحد رسید. این کاهش ۷۷ درصدی در دو روز، پرسشهای جدی را درباره ثبات زیرساخت این پلتفرم مطرح میکند. آیا مشکلات فنی باعث این افت شدید شد؟ یا کاربران پس از آزمایش روبیکا، به سراغ گزینههای مطمئنتر رفتند؟
بله: رشد آرام و پیوسته
بله در این رقابت، استراتژی متفاوتی را در پیش گرفت. این پیامرسان از کمترین نقطه ممکن آغاز کرد؛ تنها ۵۱۲پست در روز اول. اما رشد آن اگرچه کند، اما پیوسته و قابل اتکا بود. در روز هفتم، بله به نزدیکی مرز ۳۰ هزار پست رسید و در روز هشتم نیز با کاهش جزئی، رقم ۲۵ هزار و ۸۹۸پست را ثبت کرد.
نکته جالب در مورد بله، نوسان کم آن است. در شرایطی که روبیکا افتهای شدید داشت و حتی ایتا در روز آخر کاهش تجربه کرد، بله ثبات نسبی خود را حفظ نمود. این موضوع میتواند نشاندهنده تمرکز این پلتفرم بر حفظ کیفیت خدمات به جای جذب کاربران به هر قیمتی باشد. هرچند بله نتوانست به آمار ایتا نزدیک شود، اما حداقل ثابت کرد که میتواند در شرایط دشوار، خدمات خود را بدون اختلال جدی ارائه دهد.
نکته حایز اهمیت درباره این پیام رسان این بود که بله تنها بستر داخلی است که در خارج از کشور قابل استفاده بود، البته آی گپ در روزهای اولیه بهمن ماه امکان برقراری ارتباط با خارج از کشور را فراهم کرد اما همچنان بر اساس آمار غیررسمی، بله مهمترین و قابلاستفادهترین پیامرسان داخلی در خارج از ایران و در دوران قطعی اینترنت ملی بوده است.
سروش: بازیگری کوچک اما با اراده
سروش در کل این دوره کمترین آمار را داشت، اما روند حرکت آن امیدوارکننده بود. از ۲۵۸پست در روز اول، به تدریج رشد کرد و در روز هشتم به ۱۶ هزار و ۴۰پست رسید. جالب اینجاست که در روز آخر، زمانی که روبیکا با افت شدید مواجه شد، سروش بیشترین رشد نسبی خود را تجربه کرد.
این موضوع نشان میدهد که سروش اگرچه سهم بازار کوچکی دارد، اما پایگاه کاربری وفاداری را حفظ کرده است. شاید کاربرانی که به دنبال گزینههای جایگزین برای پلتفرمهای اصلی بودند، سروش را انتخاب کردند. رشد پیوسته این پلتفرم در طول هفته، حاکی از ظرفیت توسعه آن در آینده است.
تحلیل روندها: تمرکزگرایی در بحران
آنچه در این آمار جلب توجه میکند، پدیده تمرکزگرایی شدید است. به جای توزیع کاربران بین پلتفرمهای مختلف، شاهد هستیم که اکثریت قریب به اتفاق به سمت یک پلتفرم خاص ایتا حرکت کردند. این موضوع دو تفسیر مهم دارد. اول اینکه در شرایط بحرانی، کاربران ترجیح میدهند به پلتفرمی بروند که بیشترین شمار مخاطبانشان در آن فعال هستند. اثر شبکهای در اینجا به شدت تقویت میشود. دوم اینکه اعتماد به ثبات و قابلیت اطمینان سرویس، از ویژگیهای فنی پیشرفته مهمتر است. کاربران در شرایط قطعی اینترنت، فرصت آزمایش گزینههای مختلف را ندارند و به سراغ گزینهای میروند که مطمئنتر به نظر میرسد.
ایتا از نظر جریانشناسی سیاسی به شدت به جریان اصولگرا و حامی نظام وابسته است و اکثر کاربران آن و کانالهای آن محتوا حمایتی تولید میکنند با این وجود، در زمان قطعی اینترنت بین المللی، این پیام رسان حامی و حمایتی نیز از دسترس خارج بود و حتی دیرتر و مختلتر از بله مورد استفاده قرار گرفت.
آینده پیامرسانهای داخلی: آیا میتوانند جایگزین شوند؟
پرسش نهایی این است: آیا این پیامرسانهای داخلی میتوانند جایگزین مناسبی برای پلتفرمهای جهانی مانند تلگرام و واتساپ باشند؟ بر اساس دادههای این هفته، پاسخ دوگانه است. از نظر فنی، ظرفیت لازم وجود دارد. ایتا نشان داد که میتواند بار سنگین کاربران را تحمل کند و خدمات نسبتاً پایدار ارائه دهد. اما جایگزینی کامل، تنها یک مسئله فنی نیست.
نخست آنکه کاربران ایرانی سالهاست با پلتفرمهای جهانی خو گرفتهاند. دوستان، خانواده، گروههای کاری و کانالهای اطلاعاتی بسیاری در آن پلتفرمها شکل گرفتهاند. انتقال این اکوسیستم به پلتفرمهای داخلی کار سادهای نیست.
دوم، مسئله اعتماد است. کاربران باید مطمئن باشند که پیامرسان داخلی نه تنها در شرایط قطعی اینترنت، بلکه در حالت عادی نیز پایدار و قابل اتکا خواهد بود. تجربه روبیکا نشان میدهد که ثبات طولانیمدت چالشی جدی است.
سوم، ویژگیهای فنی و امنیتی است. پلتفرمهای جهانی سالهاست روی بهبود تجربه کاربری و امنیت ارتباطات کار کردهاند. پیامرسانهای داخلی برای رقابت با آنها، نیاز به سرمایهگذاری گسترده در این زمینهها دارند.
در کوتاهمدت، به نظر میرسد سناریوی احتمالی شکلگیری یک اکوسیستم دوگانه است. کاربران ممکن است برای ارتباطات داخلی و رسمی از پیامرسانهای داخلی استفاده کنند، اما برای ارتباطات بینالمللی و تخصصی همچنان به پلتفرمهای جهانی وابسته باشند.
آزمون هفته پایانی دیماه اگرچه محدود بود، اما درسهای مهمی داشت. مهمترین درس این بود که در شرایط بحران، کاربران به ثبات و قابلیت اطمینان بیش از هر ویژگی دیگری اهمیت میدهند. پیامرسانی که بتواند این اعتماد را جلب کند، شانس بیشتری برای بقا و رشد در فضای دیجیتال ایران خواهد داشت.
