ایران می تواند تعرفه ۲۵ درصدی ترامپ را دور بزند؟

فرشید فرحناکیان، دکترای حقوق نفت و گاز در روزنامه ایران نوشت: در چند روز گذشته، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، چندین بار از عزم جدی خود برای کمک به مردم ایران خبر داده بود. او گفته بود که باید ایران دوباره به دوران شکوه برگردد و مردم ایران زندگی بهتری را تجربه کنند. بسیاری نیز با این تصور که ترامپ برای نجات، آزادی و رفاه مردم ایران کاری خواهد کرد، امیدهای فراوان به او بسته بودند تا اینکه، اولین کمک ترامپ بعد از ناآرامی‌های اخیر رسید و بدین ترتیب، وعده رئیس‌جمهوری آمریکا برای رفاه بیشتر مردم ایران، محقق شد.

ترامپ در پستی در حساب خود در «تروث سوشال» نوشت: «از همین‌الان، هر کشوری که با جمهوری اسلامی ایران تجارت کند، برای هرگونه تجارت با ایالات‌متحده آمریکا تعرفه ۲۵ درصدی پرداخت خواهد کرد. این دستور قطعی و نهایی است. از توجه شما به این موضوع متشکرم!» معنای این تصمیم آن است که در شرایطی که تحریم‌های سنگین، مردم ایران را تحت‌فشارهای کمرشکن قرار داده است، اگر کشوری بخواهد همچنان با ایران تجارت کند، با مجازات جدید تعرفه‌ای آمریکا مواجه می‌شود.

هم‌اکنون موارد معدودی در خصوص خرید نفت ایران و مبادلات کالاهایی مانند خودرو و قطعات آن، محصولات کشاورزی و غذایی و دارو با ایران صورت می‌گیرد تا نیازهای روزمره مردم ایران تأمین شود. حالا با این کمک ترامپ (!)، بسیاری از کشورها در همین مبادلات محدود خود با ایران هم دچار مشکل خواهند شد و محاسبات اقتصادی آنها را به سمت عدم معامله سوق می‌دهد.

 طبق اعلام گمرک، در ۹ ماه 1404 میزان صادرات غیرنفتی حدود 9/ 118 میلیون تن و به ارزش 2/ 41 میلیارد دلار بوده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، افزایش 02/ 1 درصدی در وزن و کاهش 78/ 5 درصدی در ارزش دلاری داشته است. همچنین میزان واردات کشور در این مدت، با افزایش 75/ 2 درصدی در وزن و کاهش 23/ 15 درصدی در ارزش دلاری در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، به ارقام 3/ 29 میلیون تن و 2/ 44 میلیارد دلار رسیده است. طی ۹ ماه سال ۱۴۰۴، بیشترین میزان صادرات کشور، به مقصد کشورهای چین با رقمی بالغ‌بر ۱۰ هزار و ۲۱۲ میلیون دلار و سهم 76/ 24 درصد از کل ارزش صادرات، عراق با ۷۳۹۶ میلیون دلار و سهم 93/ 17 درصد، امارات متحده عربی با ۵۸۱۶ میلیون دلار و سهم 10/ 14 درصد، ترکیه با ۵۰۰۵ میلیون دلار و سهم 13/ 12 درصد و کشور افغانستان با ۱۸۷۸ میلیون دلار و سهم 55/ 4 درصد از کل ارزش صورت گرفته است. بر اساس این گزارش، طی ۹ ماه سال ۱۴۰۴، کشور امارات متحده عربی، با اختصاص رقمی بالغ‌بر ۱۳ هزار و ۵۳۳ میلیون دلار و سهمی در حدود 65/ 30 درصد از کل ارزش واردات، در جایگاه اول کشورهای طرف معامله قرارگرفته است. همچنین کشورهای چین با ۱۲ هزار و ۱۰۸ میلیون دلار و سهم 42/ 27 درصد، ترکیه با ۷۰۱۲ میلیون دلار و سهم 88/ 15 درصد، هند با ۱۴۱۱ میلیون دلار و سهم 20/ 3 درصد و آلمان با ۱۲۸۳ میلیون دلار و سهم 91/ 2 درصد از کل ارزش واردات، جزو کشورهای عمده طرف معامله واردات بوده‌اند. طی ۹ ماه سال ۱۴۰۴، میزان ترانزیت خارجی کشور به وزن 6/ 15 میلیون تن بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل 84/ 6 درصد کاهش داشته است.

دولت چین آشکارا مخالفت خود را با هرگونه تهدید تعرفه‌ای دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا علیه کشورهایی که با ایران همکاری اقتصادی دارند، اعلام کرد. این موضع‌گیری جدید پکن در حالی مطرح‌شده است که مائو نینگ؛ سخنگوی وزارت خارجه چین، در نشست خبری در واکنش به تهدیدهای دونالد ترامپ علیه ایران گفت: «پکن با دخالت در امور داخلی کشورهای دیگر و استفاده از زور یا تهدید در روابط بین‌الملل مخالف بوده است. ما بر این باوریم که حاکمیت و امنیت همه کشورها باید کاملاً با کمک قوانین بین‌المللی حفظ شود.» این دیپلمات چینی تصریح کرد که ما از همه طرف‌ها می‌خواهیم که برای حفظ صلح و ثبات در آسیای غربی تلاش بیشتری کنند. مائو نینگ با بیان اینکه پکن از نزدیک اوضاع ایران را زیر نظر دارد، افزود: «مطمئن هستیم تهران بر مشکلات غلبه خواهد کرد و ثبات این کشور حفظ خواهد شد.» به باور برخی ناظران، اهمیت موضع چین درباره تهدید تعرفه‌ای واشنگتن ازآن‌روست که بیشترین حجم تجارت ایران با چین انجام می‌شود. ایران و چین همچنین یک سند همکاری‌های راهبردی بلندمدت امضا کرده‌اند.

انور العنونی؛ سخنگوی اتحادیه اروپا نیز در واکنش به این تهدید ترامپ درباره وضع تعرفه ۲۵ درصدی علیه کشورهایی که با ایران تجارت می‌کنند، گفت: «این موضوع فعلاً در حد یک پیام در شبکه اجتماعی است و درصورتی‌که به اقدام اجرایی تبدیل شود، بررسی خواهد شد.» العنونی در پاسخ به این پرسش که این تعرفه می‌تواند شامل اتحادیه اروپا هم بشود؟ گفت: «در بخش تجارت، چیزی که می‌توانم بگویم این است تا جایی که ما فهمیده‌ایم، هر آنچه تا این لحظه رخ داده، صرفاً یک پیام در شبکه‌های اجتماعی بوده است.» سخنگوی اتحادیه اروپا افزود: «اگر آن پیام شبکه‌های اجتماعی به هر شکل به اقدام اجرایی تبدیل شود، آن‌وقت ما آن را بررسی می‌کنیم و تحلیل خود را ارائه خواهیم داد.» 

جان مرشایمر؛ استاد دانشگاه شیکاگو و از تئوریسین‌های مطرح جهان، در گفت‌وگوی اخیر خود با دنیل دِیویس؛ افسر بازنشسته ارتش و تحلیلگر سیاست خارجی آمریکا، در پادکست «دیپ‌ دایو/Deep Dive» گفت: «وقتی صحبت از ایران در میان باشد، اولین موضوعی که باید بدانید این است که اسرائیلی‌ها و لابی اسرائیل در آمریکا، اساساً «مالک» ترامپ هستند و هر کاری که بخواهند انجام دهند، ترامپ باید همراهی بکند؛ اما درعین‌حال، روش اصلی کار و عملکردی ترامپ این است که خشونت‌آمیز و تهدیدآمیز حرف بزند و به‌اصطلاح هارت‌وپورت کند و به‌طور هم‌زمان یک ترکه کوچک هم به‌دست بگیرد؛ بنابراین، فکر می‌کنم که او مجبور است بنیامین نتانیاهو؛ نخست‌وزیر اسرائیل را آرام کند. او باید به نتانیاهو و حامیانش، آنچه را می‌خواهند بشنوند بگوید چون همان‌طور که گفتم، آنها «مالک» او هستند. ترامپ رئیس‌جمهوری «اول ‌آمریکا» نیست بلکه «اول‌اسرائیل» اولویتش است.

درنهایت، وضع تعرفه بر کشوری که طرف تجارت با ایران قرار می‌گیرد، تفاوتی با تحریم ثانویه ندارد و اقتصاد ایران؛ با سال‌ها تجربه تحمل سخت‌ترین تحریم‌های ثانویه ایالات‌متحده، به راه خنثی‌سازی این مسیر آگاهی کامل دارد. ترامپ هم قطعاً و کاملاً بدین موضوع آگاه است و در حال عمل به شعار«اول‌اسرائیل» است.»