تعداد نظرات: ۱۵ نظر
کد خبر: ۲۹۵۳۰۵
پیشرفت و ترقی "پان- ترکیسم"هم برای دولت‌های ترک جدیدی که با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی ایجاد شده‌اند، و هم برای اقلیت‌های ترک درون کشورهایی نظیر چین و روسیه مسأله‌ای حیاتی و سرنوشت‌ساز به شمار می‌رود. مكتب پان‌ترکیسم جذاب‌ترین گزینه‌ي جایگزین را برای ملی‌گرایی افراطی، بنیادگرایی اسلامی، و غربی‌شدن غیر دینی مطرح می‌سازد.
تاریخ انتشار: ۱۱:۴۷ - ۲۲ آبان ۱۳۹۵
مقاله زیر ترجمه‌ ی نوشتار بسيار مهمی است که توسط تئوریسین نامدار پان‌ترکیست "صابر زیان بدرالدین" تحت عنوان "پان‌ترکیسم؛ گذشته، حال و آینده‌ی آن" (نوشتار زیر) بی هیچ پروایی ترسیم شد و به مثابه مهم ترین برنامه به تمامی فعالین و کنشگران پان‌ترکیست و قومگرا توصیه گردید.


پیشرفت و ترقی "پان- ترکیسم"هم برای دولت‌های ترک جدیدی که با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی ایجاد شده‌اند، و هم برای اقلیت‌های ترک درون کشورهایی نظیر چین و روسیه مسأله‌ای حیاتی و سرنوشت‌ساز به شمار می‌رود. مكتب پان‌ترکیسم جذاب‌ترین گزینه‌ي جایگزین را برای ملی‌گرایی افراطی، بنیادگرایی اسلامی، و غربی‌شدن غیر دینی مطرح می‌سازد.

اما پان‌ترکیسم برای به مقصود رسیدن و کامیابی در پدید آوردن یکپارچگی و اتحاد بیشتر ترک‌های دنیا باید بر تصویر و وجهه ای منفی فائق آید که چه بسا از برداشتی سطحی ناشی شده باشد. برداشتی که این نهضت را چیزی بیشتر از سرپوشی برای جاه‌طلبی و برتری‌جویی‌های سیاسی آنکارا نمی‌بیند. از این رو، بهتر است این جنبش دست‌کم در کوتاه‌مدت بر محورهای زبان، فرهنگ و حقوق بشر متمرکز شود.

تعریف عام و پذیرفته شده ای از پان‌ترکیسم وجود ندارد. در عام‌ترین معنا و برداشت، پان‌ترکیسم یک جنبش ایدئولوژیکی، سیاسی و – تا حدی- فرهنگی است که دستیابی به سطح عالی‌تری از وحدت و یکپارچگی در میان ترک‌های دنیا، و شاید هم تا سر حد تأسیس کنفدراسیونی از دول ترک یا حتی فدراسیونی ترکی را در سر می‌پروراند. برخی نیز پان‌ترکیسم را رهایی تمامی خلق ترک از ظلم و جور استعماری، یا متضمن مواردی همچون الفبا یا زبانی مشترک، فرهنگ یکدست و نظایر آن، استدلال و معرفی می‌کنند. پان‌ترکیسم در ترکیه غالبا با معیار بسط و گسترش نفوذ رو به شرق آنکارا تعریف می‌شود. 

در حالی که جنبه‌های فرهنگی اتحاد ترک‌ها برای هیچ کس تهدید کننده بنظر نمی‌رسد، اما  در کشورهایی که در مجاورت دولت‌های ترک قرار دارند یا کشورهایی که دارای اقلیت‌های ترک هستند وجود یک دستور کار سیاسی پان‌ترکی موجب نگرانی و تشویش می‌شود. از این رو تعریف پان‌ترکیسم در روسیه، بلغارستان، یونان، چین و برخی کشورهای دیگر معمولا در قالب عبارات منفی بیان و ابراز می‌شود و شامل صفت‌هایی همچون « مرتجع»،« فزون خواه»، irredentist]اصطلاح قدیمی به معنای طرفدار بازگرداندن ایتالیایی زبان ها به ایتالیا[ و نظایر آن می‌شود.

تعریف منفی پان‌ترکیسم طی چند دهه گذشته در غرب حاکم بوده است. ترکیه که حاضر به مخاطره انداختن روابطش با غرب و روسیه نیست، از گذشته برای ایفای نقشی فعال در خصوص رواج مجدد و احیای وحدت ترکی اکراه داشته است. تصویر منفی پان‌ترکیسم در غرب، آنکارا را تا کنون از تقبل نقش رهبری در فرایند وحدت ترکی بازداشته است. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و ظهور پنج دولت ترکی خود مختار‌تر، لاجرم به ارزشیابی مجدد این خط مشی پر‌سابقه منجر خواهد شد. 
 
شالوده جنبش پان‌ترکی به بیشتر از یک قرن پیش برمی‌گردد. انتشار روزنامهTercuman" * توسط  اسماعیل بی‌ گسپیرالی**  (قصيرعلي) در سال 1883، نخستین واقعه مهم در تاریخ پان‌ترکیسم بود. به برکت وجود این روزنامه، گسترش و شیوع انگاره وحدت ترک‌ها در میان اقلیت‌های ترکی روسیه آغاز شد. شعار "قصیر‌علی" «وحدت اندیشه، وحدت زبان، وحدت عمل» برای نسل‌های متوالی تاتارهای جزیره کریمه، تاتارهای ولگا، و روشنفکران آذربایجانی الهام بخش بوده است.

گسپیرالی کوشش خود را به کار بست تا زبان ترکی مشترکی را با حذف کردن واژه‌های فارسی و عربی از  یک مدل ساده شده ترکی عثمانی ایجاد کند. اما در آن زمان، گویش‌های متنوع ترکی از قبل به عنوان زبان‌های با اصالت و ذیحق جا افتاده بودند، و ترکی عثمانی تنها یکی از زمره‌ي چندین گویش موجود به حساب می‌آمد. بنابراین طرح یک زبان مشترک ترکی در جلب نظر و پا‌گرفتن ناکام ماند. بعدها رهبران شوروی با وضع الفبای متفاوت و تحمیل آن بر ترک‌های اتحاد جماهیر شوروی عمدا و آگاهانه این اختلافات را دامن زدند.

گاهنامه «ترک» که در سال 1902 در قاهره دایر شد در ترویج و اشاعه پان‌ترکیسم به عنوان گزینه جایگزینی برای غربی شدن و پان‌اسلامیسم نیز فعال بود.

نخستین اثر نظری پان‌ترکیسم توسط یک تاتار قزاق بنام "یوسف اکچر" نوشته شد. وی در سال 1904 مقاله ای تحت عنوان «سه سلطان سیاست» ]ترکی: اوچ ترزی سیاست[ منتشر کرد که بطور صریح و روشنی  به بیان اصول عقاید ایدئولوژی پان‌ترکیسم پرداخته بود. چهار سال بعد و در سال 1908، یک آذربایجانی بنام "علی حسین‌زاده" مقاله‌ای را تحت عنوان «ترکی‌سازی، اسلامی‌کردن، مدرنیزه‌کردن» منتشر کرد که انگاره پان‌ترکیسم را بیشتر از پیش توسعه داد. اما سهم و نقش نظری عمده برای ایدئولوژی پان‌ترکیسم توسط یک ترک بنام "ضیا‌گوک- آل" Zia Goek-Alp رقم خورد. کتاب وی با عنوان «اصول و مبانی ترک گرایی» در سال 1923 منتشر شد و به شالوده ایدئولوژیکی پان‌ترکیسم بدل شد.

انقلاب بلشویکی 1917 در روسیه عملا نهضت پان‌ترکیسم را در همان دوران طفولیت‌اش از میان برد. هر گونه اقدام و کوششی در جهت حصول وحدت ترکی با شدت و حدّت از سوی کمونیست‌ها سرکوب و متوقف می‌شد. علاوه بر این، مسکو منتهای تلاشش را برای جدا کردن و تفرقه انداختن و تضعیف ترک‌ها به کار بست. فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991 شرایطی را برای احیا و رواج مجدد جنبش پان‌ترکیسم خلق کرد.

ترکیه دیگر تنها حکومت مستقل و خود مختار ترکی محسوب نمی‌شد. ازبکستان، آذربایجان، ترکمنستان، قرقیيزستان و قزاقستان از سلطه مستعمراتي رهایی یافتند. در همان سال، مجمع  ترک‌ها در قزاقستان تأسیس شد؛ رویدادی که قاعدتا به عنوان نقطه عطف مهمی در تاریخ جنبش پان‌ترکیسم تلقی می‌شود، چرا که آغاز مرحله سازمانی این جنبش را مشخص می‌کند. این در حالی است که تا سال 1991، جنبش پان‌ترکیسم تنها به عنوان یک ایدئولوژی وجود خارجی داشت و با تأسیس مجمع ترک‌ها بود که نخستین نهاد و تشکیلات پان ترکی به موجودیت رسید.

اکنون مجمع ترک‌ها همایش‌های مرتبی را در پایتخت‌های دول ترکی برگزار می‌کند و اعضایش معرف و نماینده اکثر ملل و گروه‌های قومی ترک در دنیا محسوب می‌شوند.

اما این جنبش چه اندازه مستعد و شایسته توسعه و قوام گرفتن در آینده است؟
مسأله اجتناب‌ناپذیر و مسلم آن است که جنبش پان‌ترکیسم عملا از طرف همه کشورهای احاطه کننده‌ي دنیای ترک‌ها با عداوت و سرسختی روبرو خواهد شد. روسیه، چین، ایران، بلغارستان، یونان و افغانستان دارای اقلیت‌های ترکی قابل ملاحظه‌ای هستند و هر گونه تحرک و فعالیت در راستای اتحاد ترکی را به منزله‌ي تهدیدی برای تمامیت ارضی خودشان تلقی خواهند کرد. اکثر کشورهای غربی نیز بواسطه غرض ورزی‌ها و انزجار تاریخی نسبت به ترک‌ها بیمناک و نگران می‌شوند.

به سبب همین تعصبات و خصومت، پان‌ترکیسم بایستی به گونه ای تدریجی و محتاطانه تکامل و بروز پیدا کند. در این مورد، شاید همان چیزی که « اصل ختنه یا سنت» می‌نامیم بایستی به کار گرفته شود. جریان از این قرار است که در خلال عمل ختنه، توجه و حواس پسربچه با اسباب بازی و آبنبات پرت می‌شود. وقتی امر اجتناب‌ناپذیر و حتمی روی می‌دهد، دیگر برای گریه کردن یا مقاومت نشان دادن کار از کار گذشته است.

به همین منوال، صلاح و تدبیر ملل ترک آن است که طی مرحله نخست جنبش بیشتر از همه بر پیوندها و علقه‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی میان ترک‌ها تأکید کرده و اهمیت قائل شوند. اهداف سیاسی می‌تواند تا مرحله‌ي بعدی جنبش به تعویق انداخته شود، تا زماني‌كه، دستیابی به اتحاد اقتصادی و فرهنگی به نتیجه مطلوبی رسیده باشد. 

در خلال مرحله دوم، موضوع تحکیم و تثبیت سیاسی بایستی به یک اولویت بدل شود، اما باید به شش دولت ترکی خودمختار محدود باشد. زمانی که سطح معینی از تحکیم و تثبیت سیاسی شش دولت مستقل ترکی حاصل شد، با هدف غائی رهایی تمام ترک‌ها و متحد کردن آنها به لحاظ سیاسی، باید ترک‌هایی که هنوز تحت سلطه مستعمراتی باقی مانده‌اند به کانون توجه بدل شوند. این ترک‌ها شامل اقلیت های ترکی در روسیه (تاتارها،بشکرها، یاکوت ها و نظیر آن)، چین (اویغورها)، ایران (آذربایجانی‌ها) و غیره می‌شود.

دیگر جنبه مهم پان‌ترکیسم نقش ترکیه است. توسعه‌طلبی ترکیه‌ای‌ها از سوی غرب و روسیه همواره با بدگمانی و سوء ظن در نظر گرفته شده است. بنابراین، عدم اصرار و تأکید بر جنبه سیاسی نقش رهبری ترکیه در مرحله‌ي آغازین اتحاد ترک ها و - در عوض- تکیه و توجه بر جنبه‌ي فرهنگی رهبری ترکیه مقرون به صلاح و تدبیر بنظر می‌رسد.

نهایتا مسأله مهم و خطیر، عوض کردن تصویر پان ترکیسم در دنیاست. دلیلی برای چشم‌پوشی از نگرش معاند و خصومت‌آمیز نسبت به پان‌ترکیسم وجود ندارد. آرمان و هدف رهانیدن ترک‌ها از استیلای مستعمراتی و متحد کردن آنها به لحاظ فرهنگی، سیاسی و اقتصادی، هدف و نیتی عالی و باشکوه است که هر آدم با وجدان و شرافتمندی باید حمایت و پشتیبانی کند.   

برگردان: علی قاضی
مقاله حاضر در شماره دسامبر 1998 نشریه « ترکمن» چاپ لندن منتشر شده است.

پانوشت- مترجم:
* عنوان نشریه Terjüman است که به روسی Perevodchik نام داشت. و تلفظ ترکی آن طبق لگوی خود نشریه" ترجمان" است.

شعار اسماعیل بی که در لگوی ترجمان نوشته شده با املای این مقاله اندکی تفاوت دارد. تصویر زیر:

پان ترکیسم: گذشته، حال و آینده
 
**نام هایی که به آن معروف است
Ismail BeyGaspirali, Ismail BeyGasprinskii or Gasprinsky
نام فامیلش از شهر محل تولد پدرشGaspira (or Gaspra)گرفته شده که شهرستانی بین یالتا و الوپکا است.




مجله خواندنی ها
انتشار یافته: ۱۵
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۴۳ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۲
فرارو با چاپ این مقاله تلویحاً داری تائیدش میکنی ...بنیانگذاران اندیشه پان ترکیسم یهودی بودن
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۵۳ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۲
ترجمه ای هم از مقاله های پان کردیسم و تجزیه منطقه طبق نقشه های اربابتان انگلیس بذارید.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۵۶ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۲
"پان‌ترکیسم بایستی به گونه ای تدریجی و محتاطانه تکامل و بروز پیدا کند. حواس پسربچه با آبنبات پرت می‌شود وقتی امر اجتناب‌ناپذیر روی می‌دهد، دیگر برای مقاومت نشان دادن کار از کار گذشته است. "

دقیقا کاری که الان در عراق و سوریه در حال انجامش هستند.
اول تحت عنوان هویت طلبی و احقاق حقوق شروع کرده با تفرقه اندازی بین اقوام و خط کشی بین استان ها در جامعه میزبان ادامه داده به موقعش ادعای ارضی و در آخر دعوت از ارتش ترکیه برای دخالت.
در این لیست روسیه و چین که می توانند از خودشان دفاع کنند، یونان و بلغارستان هم که اتحادیه اروپا را دارند ولی باقی کشورهای تنها براشون حکم یک لقمه چرب و نرم را داره مثل عراق و سوریه و خدای ناکرده ایران.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۲۹ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۲
ضیاءگوگالپ
لئون کاهن
آرمینوس وامبری
آرتور لملی دیوید
امانوئل قاراسو
طلعت پاشا
مدحت پاشا این افراد بناینگذاران اندیشه پان ترکیسم هستند ...همگی یهودی آنوسی بودند ...این اندیشه درکنار پان عربیسم و باستان گرایی ایرانی دسیسه تجزیه جهان اسلام به مرزهای نفرت قومی از سوی توطئه گران یهود فعال شدند
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۳۱ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۲
به جای ترجمه یک مقاله مربوط به دو دهه قبل که حاوی نظرات شخصی یک نویسنده ناشناس است، لطفا به واگرایی روز افزون شاخص های توسعه بین مناطق پیرامونی و مرکز، دلیل بروز این وضعیت و راه های مرتفع نمودن اون پبردازید.
شهاب غدیری
United Kingdom
۲۰:۲۸ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۲
چه به عنوان دانشجوی سیاست و چه به عنوان یک به اصطلاح ترک زبان، هیچ منطق و شعوری در این جماعت پان ترک یا حتی آنها که زیر نام حقوق قومی ترک فعالیت میکنند ندیدم. نه انبوه سربازانشان که رهبرانشان نیز مولود و سوار بر بی سوادی و بی شعوری گذشتگان و توده های ناآگاهند. ما نیاز به تقویت هویت و زبان ملی داریم نه قوم گرایی و قبیله گرایی مرتجعانی که نماینده های بی صلاحیتشان می شوند تشکیل دهندگان فراکسیون حقوق ترک زبانان در مجلس
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۲۰:۳۷ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۲
طرح مسئله انحرافی پان ترکیسیم درحالیکه کشور فعلا و نقدا با مسئله پان کردیسیم درگیر است، طرح یک موضوع انحرافی بیش نیست. تا برادران ما در تهران چشمهایشان را باز کنند یک دولت کرد دیگر در سوریه ایجاد خواهد شد. انشاالله بعد از ان بیدار خواهند شد!
ناشناس
United States
۲۰:۵۲ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۲
پان ترکیستها پنج نسل کشی در قرن بیستم انجام دادند نسل کشی ارامنه با یک و نیم میلیون کشته ؛ نسل کشی یونانیان با 500 هزار کشته ؛ نسل کشی آشوریان با 300 هزار کشته ، نسل کشی کردها و نسل کشی علویان .
اهورا
Iran, Islamic Republic of
۰۰:۵۳ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۳
الان دقیقا این مقاله داره چیو اموزش میده.جدایی طلبی!?
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۲:۳۵ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۳
آذریها ایرانی هستند نه ترک و هر کس که خودشو ترک می دونه و ادعای تجزیه طلبی داره باید از ایران خارج بشه(پانترکها) ،متاسفانه نمایندگان خواب زده مجلس(غیر ترک) ،طرح فراکسیون ترکی رو به تصویب رساندند که همان خواست پانترکها و تجزیه طلبان است بجای اینکه مانع از تشکیل آن شوند.
بهرام
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۳۰ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۳
سلام مقاله جالبی بود متشکرم
ناشناس
United States
۰۸:۳۶ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۳
چرا فرارو علیه تشکیل فراکسیونها ترک ها در مجلس که ادامه برنامه پان ترکیستهاست کاری نمی کند
ایرانی
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۰۴ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۳
واقعا نمیفهمم هدف از نشر این مقاله چیست؟ درحالی که این مقاله به آتشی که توسط کشورهای ترک زبان برای از میان بردن وحدت ملی ایران افروخته اند، دامن میزند.
آذربایجان برای ایران مثل سر برای بدن است. نه تنها در ایران ترکها تحت استعمار قرار ندارند، بلکه همواره در بالاترین سطوح مدیریتی و حتی شخص اول مملکت حظور داشته و این موضوع به مثابه امری بدیهی برای همه اقوام ایرانی پذیرفته شده است...
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۰۶ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۳
تو کشور ما از همه اقوام در کادر مسئولین تمام قوا شخصیت هائی وجود دارند که نمیشود گفت یک قوم در اقلیت هستند و اگر کسی به این بهانه بخواهد وحدت ملی را به هم بزند باید خود مردم همان قوم باهاشون برخورد کنند
آلپای
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۵۶ - ۱۳۹۵/۰۸/۲۳
مطلب زیبا و مفیدی بود. ممنون
عناوین برگزیده
ماجرای ساختمان‌های مجمع تشخیص در کن
مجمع تشخیص مصلحت نظام به نهادی عریض و طویل تبدیل می شود؟

ماجرای ساختمان‌های مجمع تشخیص در کن

پربیننده ترین
گزارش تصویری