سه پیشنهاد ظریف به مسئولان
وزیر خارجه پیشین و معاون اندیشکده پایاب معتقدند «آنچه در کنار قانون به آن نیاز داریم، خرد و بینشی است که هر تمدن در بستر سنت‌های خود پرورانده است. پیشنهاد ما این است که هر تمدن نخست به میراث خویش رجوع کند.»
محمدجواد ظریف، وزیرخارجه پیشین و رئیس اندیشکده پایاب، و علی نصری، معاون اندیشکده پایاب، در مقاله مشترکی که در سایت پایاب منتشر شد، نوشتند: قدرت زمانی مسئولانه است که صاحبان آن بتوانند اقدامات خود را برای کسانی که از آن تأثیر می‌پذیرند توضیح دهند و توجیه کنند؛ نیرویی که به کار می‌گیرند با هدف مورد نظرشان متناسب باشد؛ و عملکرد خود را بر اساس معیارهایی بسنجند که تنها برای تأمین منافع خویش وضع نکرده‌اند.
بزرگ‌ترین خطر زمانه ما، قدرتی است که هیچ‌یک از این معیارها را به رسمیت نمی‌شناسد. قانون برای مهار چنین قدرتی ضروری است، اما به‌تنهایی کفایت نمی‌کند. آنچه در کنار قانون به آن نیاز داریم، خرد و بینشی است که هر تمدن در بستر سنت‌های خود پرورانده است. پیشنهاد ما این است که هر تمدن نخست به میراث خویش رجوع کند و سپس دستاوردهای این بازنگری را با دیگران به اشتراک بگذارد. ما این رویکرد را «دیپلماسی تمدنی» می‌نامیم.
پیشنهاد ما این است که دیپلماسی تمدنی در سه گام پیش برود:
۱. نخست به درون بنگریم
هر تمدن باید به میراث خود رجوع کند و بپرسد قدرت، مسئولیت و شرافت در آن چه معنایی دارند و چه تعهداتی بر دوش صاحبان قدرت می‌گذارند.
۲. میراث‌ها را در کنار هم بگذاریم و مقایسه کنیم
در گام بعد، دستاوردهای این پژوهش‌ها باید در قالب گروه‌های کاری مشترک گردآوری و بررسی شوند. این گروه‌ها باید مأموریتی روشن و عملی داشته باشند: تدوین بیانیه‌ای کوتاه درباره اصول مشترک استفاده از زور و مسئولیت‌های صاحبان قدرت. هدف آن است که مسئولیتی را که روزگاری از یک پهلوان یا جنگاور انتظار می‌رفت، به سطح دولت‌ها و رفتار سیاسی نیز گسترش دهیم.
۳. این اصول را به کار ببندیم و داوری دیگران را بپذیریم
دولت‌ها باید توضیح دهند که این اصول چگونه در تصمیم‌ها و رفتارهایشان بازتاب می‌یابند و بپذیرند که عملکردشان بر اساس معیارهایی سنجیده شود که از میراث تمدنی خودشان برگرفته‌اند. مزیت این رویکرد آن است که نشان می‌دهد قدرتی که بی‌دلیل شمشیر می‌کشد، پیش از هر چیز در برابر معیارهای اخلاقی و تاریخیِ خود مردود است.
ایران می‌تواند بپذیرد که رفتار خود را با معیار پهلوانی بسنجد و از دیگران نیز دعوت کند عملکردش را بر اساس همین معیار ارزیابی کنند. همه قدرت‌ها باید چنین کنند؛ چه دوستان و چه رقیبان. البته هر کشوری باید پیش از هر چیز این معیارها را درباره خود و متحدانش به کار گیرد.
استوانه کوروش، با آنکه اثری کوچک است، میراث تمدنی قدیمی و عظیم است. اهمیت چنین آثاری در یادآوری حقیقتی است که تمدن‌های گوناگون، در دوره‌های مختلف تاریخ، بارها به آن رسیده‌اند؛ قدرت تنها به دلیل برخورداری از آن شایسته احترام نیست؛ آنچه به قدرت اعتبار و مشروعیت می‌بخشد و آن را سزاوار احترام می‌کند، به‌کارگیری مسئولانه آن است.
متن کامل این مقاله به زبان‌های فارسی و انگلیسی را در آدرسهای زیر بخوانید:
https://paiab.org/fa/?p=4332
https://paiab.org/?p=3218
