طرح حمله دوباره به ایران روی میز ترامپ؛ تصمیم نهایی پس از انتخابات؟

ارتش‌های امریکا و اسراییل طرح‌هایی برای ازسرگیری حمله به ایران، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا تهیه کرده‌اند؛ طرح‌هایی که به ادعای رسانه‌های عبری و غربی چون نیویورک‌تایمز و سی‌ان‌ان می‌تواند زیرساخت‌های انرژی، تاسیسات هسته‌ای و زرادخانه موشکی و پهپادی کشورمان را هدف قرار دهد. نیویورک‌تایمز با انتشار این خبر ادعایی به نقل از مقام‌های امریکایی و افراد مطلع از رایزنی‌ها مدعی است که هنوز روشن نیست دونالد ترامپ، با اجرای این حملات موافقت خواهد کرد یا نه. به بیانی دیگر آماده‌سازی گزینه‌های نظامی، در این مرحله، به معنای اتخاذ تصمیم نهایی برای آغاز عملیات نیست.

به گزارش اعتماد، در سوی دیگر، عباس عراقچی از آمادگی ایران برای فرصت‌دادن دوباره به دیپلماسی سخن گفته؛ مشروط بر آنکه شواهدی روشن از تمایل صادقانه امریکا برای اعتمادسازی و دستیابی به راه‌حلی عادلانه مشاهده شود. این موضع درحالی اعلام شده که ترامپ از توقف مذاکرات جاری با تهران خبر داده و مدعی است «به‌زودی اتفاقی خواهد افتاد.» او همچنین به انتظار برخی افراد برای وقوع تحولات پس از انتخابات اشاره کرده، بی‌آنکه ماهیت آن را مشخص کند. 

فرمان مبهم پرزیدنت

به ادعای منابع مطلع از رایزنی‌های نظامی، عملیات احتمالی قرار است کوتاه اما شدید باشد. پیت هگست، وزیر دفاع امریکا نیز در سفر هفته گذشته به اسراییل با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسراییل درباره گزینه‌های حمله تازه گفت‌وگو کرده است. گزارش‌ها همچنین از تمرین‌های نظامی مرتبط با این برنامه‌ریزی، از جمله پرواز هواپیماها بر فراز عراق، حکایت دارد. به ادعای مقام‌های مطلع حملات تازه می‌تواند فشار اقتصادی و نظامی بر ایران را افزایش و تهران را به امتیازدهی درباره برنامه هسته‌ای و وضعیت تنگه‌هرمز وادار کند.

بااین‌حال، بسیاری براین باورند که موفقیت چنین راهبردی قطعی نیست؛ به ادعاهای این گروه، تجربه دوره‌های پیشین درگیری، به‌خودی‌خود تضمینی برای انعطاف بیشتر ایران فراهم نکرده و احتمال گسترش پاسخ تهران نیز از مخاطرات این گزینه عنوان شده است. در واشنگتن، نظر نهایی رییس‌جمهور امریکا همچنان مبهم است. ترامپ در ماه‌های گذشته چندین‌بار برنامه‌های بازگشت به عملیات گسترده را متوقف کرده است. یک مقام کاخ سفید نیز در پاسخ به پرسشی درباره این برنامه‌ریزی‌ها مدعی است دولت درباره طرح‌های نظامی احتمالی اظهارنظر نمی‌کند. این درحالی است که رییس‌جمهور امریکا در ادعاهای تازه خود، احتمال اقدامات نظامی بیشتر را منتفی ندانسته است. او همزمان با دفاع از عملکرد دولتش در جنگ، به هزینه‌های آن برای رای‌دهندگان امریکایی اشاره کرده و جلوگیری از دستیابی ادعایی ایران به سلاح هسته‌ای را توجیه ادامه فشار عنوان کرده است. این سخنان، در کنار اظهارات او درباره امکان پایان‌دادن به جنگ، نشان می‌دهد مواضع علنی واشنگتن هنوز زمان و شکل اقدام بعدی را روشن نمی‌کند. 

دیپلماسی مشروط و هشدار درباره هزینه جنگ

مواضع یک بام و دو هوای ترامپ درحالی رسانه‌ای شده که عباس عراقچی در یادداشت خود در فایننشال‌تایمز، آمادگی ایران برای دستیابی به توافقی «عادلانه و شرافتمندانه» را به اراده واقعی امریکا برای پایان پایدار درگیری منوط کرده است. عراقچی همچنین هشدار داده که تشدید تنش در تنگه هرمز یا دیگر نقاط منطقه، جان غیرنظامیان، امنیت و رفاه کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی را با خطر روبه‌رو می‌کند. او در عین حال تاکید کرده که انتخاب جنگ به‌جای دیپلماسی، امریکا را با شکست راهبردی بزرگ‌تری مواجه خواهد کرد. این موضع، پیشنهاد مشروط بازگشت به مسیر گفت‌وگوست و نباید با تایید برگزاری مذاکرات جاری اشتباه گرفته شود؛ ازاین‌رو، سخنان عراقچی درباره آمادگی برای دیپلماسی و اظهارات ترامپ درباره نبود مذاکره، لزوما دو روایت متناقض از یک وضعیت نیستند. از منظری دیگر و در سطح امنیتی، پرس‌تی‌وی به نقل از یک مقام ارشد امنیتی کشورمان که نامش اعلام نشده، از آمادگی ایران برای جنگی «تمام‌عیار و چندلایه» خبر داده است.

این مقام گفته است تصمیمی قطعی برای پاسخ به هرگونه حمله، ترور و کشتار، بدون محدودیت و خویشتنداری اتخاذ شده است. این موضع‌گیری غیر رسمی درحالی رسانه‌ای شد که مقام‌های رسمی کشورمان صراحتا اعلام کردند که هم در میدان و هم در دیپلماسی آماده هستند و از خطوط قرمز خود عقب‌نشینی نخواهند کرد. در همین راستا تریتا پارسی، معاون اجرایی موسسه کوئینسی، در گفت‌وگو با الجزیره این پیام‌ها را تلاشی برای افزایش هزینه جنگ برای دولت ترامپ توصیف کرده است. از نگاه او، تهران تلاش دارد نشان دهد دور تازه حملات با پاسخی محدود و صرفا متناسب مواجه نخواهد شد. 

انتخابات و ادعاهای متناقض درباره ضرورت حمله

برخی منابع گزارش داده‌اند که ایال زمیر، رییس ستاد ارتش اسراییل، در نشستی خصوصی مدعی شده در شرایط کنونی ضرورتی عملیاتی برای حمله به ایران پیش از انتخابات نمی‌بیند. او در عین حال افزوده که اگر ضرورت حمله تشخیص داده شود، ارتش اقدام خواهد کرد. این ارزیابی با آماده‌سازی طرح‌های نظامی برای آینده الزاما تناقض ندارد.

نبود ضرورت فوری برای اقدام پیش از انتخابات اسراییل، موضوعی متفاوت از تهیه گزینه‌های عملیاتی برای مقطع پس از انتخابات امریکاست. در همین حال، پایگاه خبری والا به نقل از یک مقام امنیتی از تشدید تمرین‌های جنگنده‌های اسراییلی طی دو هفته گذشته خبر داده است. در این میان یاییر لاپید، نخست‌وزیر پیشین اسراییل و رهبر مخالفان در کنست، نیز نتانیاهو را به سیاسی‌کردن موضوع امنیت در آستانه انتخابات متهم کرده است. ادعایی که نتانیاهو آن را رد کرده و گزارش‌هایی درباره گفت‌وگو بر سر زمان‌بندی حمله را نادرست خوانده است. 

خروج امریکایی‌ها از منطقه

در آرایش نیروهای امریکایی، دو روند همزمان دیده می‌شود: ادامه ماموریت‌های دریایی علیه ایران و کاهش حضور نیروها و کارکنان امریکا در برخی مراکز منطقه. به نوشته رویترز و سی‌ان‌ان، فرماندهی مرکزی ارتش امریکا، سنتکام، با انتشار تصاویری از برخاستن هواپیمای جنگ الکترونیک «ای‌ای‌۱۸جی گراولر» از عرشه ناو هواپیمابر جورج واشنگتن، مدعی است که این ناو از ماموریت محاصره موسوم به «دیوار فولادی» علیه بنادر و مناطق ساحلی ایران پشتیبانی می‌کند. این فرماندهی همچنین مدعی شده که در صد روز پس از، ازسرگیری محاصره، از صادرات دست‌کم ۲۵ میلیارد دلار نفت ایران جلوگیری کرده است.

ادعای توقف تجارت دریایی کشورمان، به استثنای محموله‌های بشردوستانه مجاز نیز ازسوی همین نهاد مطرح شده و در اطلاعات موجود، تایید مستقلی برای آن ارایه نشده است. همزمان، ان‌بی‌سی نیوز به نقل از مقام‌های امریکایی از کاهش حضور نیروها در پایگاه‌های اردن، قطر و کویت و کاهش کارکنان دیپلماتیک امریکا در منطقه، در واکنش به تهدیدهای امنیتی، خبر داده است. این خبر به معنای خروج کلی ارتش امریکا از خاورمیانه نیست؛ همچنین به‌تنهایی نمی‌توان آن را نشانه قطعی انصراف از حمله یا مقدمه حتمی عملیات دانست. 

گره امنیت دریایی، بازار نفت و سیاست داخلی امریکا

در تنگه هرمز، خبرهای مربوط به هدف‌گیری شناورها با ادعاهای واشنگتن درباره وضعیت انتقال نفت همراه شده است. اخیرا نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده که چهار نفتکش را هدف قرار داده و سه شناور دیگر نیز بر اثر برخورد با مین متوقف شده‌اند. در همان روایت آمده که برخی شناورها تا صبح پنجشنبه در آتش بوده‌اند. ترامپ در مقابل مدعی شده که حجم انتقال نفت از هرمز از سطح پیش از جنگ فراتر رفته است.

خبرنگار الجزیره در کاخ سفید، با اشاره به روشن‌نبودن منشا داده‌های این ادعا، آن را نوعی فشار سیاسی به دلیل افزایش قیمت انرژی بر دولت امریکا در آستانه انتخابات بررسی کرده است. به نوشته این وبگاه ادعای کنترل کامل آبراه یا افزایش انتقال نفت، بدون داده‌های مستقل، تصویری تاییدشده از وضعیت کشتیرانی ارایه نمی‌کند. امین ناصر، رییس و مدیرعامل شرکت آرامکو عربستان نیز از افزایش انتقال نفت از مسیر خط لوله شرق-غرب، به عنوان راهی برای دورزدن هرمز، سخن گفته است. بااین‌حال، در متن نقل‌شده از ادعاهای او، میان «ظرفیت انتقال» و «حجم واقعی انتقال» تمایز روشنی وجود ندارد؛ بنابراین رقم هفت میلیون بشکه در روز را نمی‌توان بدون توضیح بیشتر، معادل صادرات بالفعل از این مسیر دانست. 

تلاش برای تنش‌زدایی در غرب آسیا

حملات به زیرساخت‌های عربستان، نگرانی کشورهای منطقه از گسترش درگیری را افزایش داده است. جاسم محمد البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس در بیانیه‌ای حملات منتسب به حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ملک فهد در دمام و میدان نفتی شیبه را محکوم کرده و بر همبستگی کامل اعضای شورا با عربستان تاکید کرده است. این بیانیه از خسارت به تاسیسات غیرنظامی خبر داده و مجموع تلفات دو حمله را ۴ کشته و ۱۰ زخمی اعلام کرده است. همزمان شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، با مارکو روبیو گفت‌وگو کرده است.

بنا بر گزارش نماینده قطر، تلاش‌ها برای تنش‌زدایی، تضمین آزادی کشتیرانی و فراهم‌کردن زمینه توافقی جامع برای پایان جنگ از محورهای این تماس بوده است. همزمان، وزارت امور خارجه ترکیه از میزبانی هاکان فیدان، وزیر امور خارجه این کشور، از همتایان مصری، سعودی، پاکستانی، بریتانیایی، فرانسوی و آلمانی خود در استانبول خبر داده است. این نشست برای جمعه اول آبان برنامه‌ریزی شده و بنا بر گزارش رویترز، افزون بر مساله فلسطین، وضعیت هرمز، تحولات یمن و راه‌های پایان‌دادن به جنگ امریکا و ایران از موضوعات گفت‌وگو خواهد بود.