کشف فسیل دایناسور ۱۲۰ میلیون ساله در بریتانیا
قطعه‌ای از جمجمه یک دایناسور مگاراپتور با قدمتی بیش از ۱۲۰ میلیون سال در انگلیس کشف شده است؛ یافته‌ای که به‌عنوان نخستین نمونه تأییدشده از این دایناسور در اروپا معرفی شده است.
محققان دریافته‌اند فسیلی که بیش از یک قرن در یک مجموعه موزه‌ای قرار داشت، گونه‌ای ناشناخته از دایناسورهای شکارچی است. این کشف می‌تواند به دانشمندان کمک کند تا راز دیرینه‌ای را در مورد چگونگی گسترش برخی از قدرتمندترین شکارچیان دوره کرتاسه در سراسر جهان حل کنند.
به گزارش فرارو به نقل از لایوساینس، این دایناسور حدود ۱۲۰ میلیون سال پیش در جایی که اکنون جزیره وایت در جنوب انگلستان است، زندگی می‌کرد. این دایناسور متعلق به گروهی از گوشتخواران دوپا به نام مگارپتورها بود که با تیرانوسورها خویشاوند هستند. اما برخلاف تیرانوسورها، تصور می‌شود مگارپتورها برای حمله به طعمه و دفاع از خود به بازوهای قدرتمند و چنگال‌های بزرگ منحنی خود متکی بوده‌اند.
این گونه تازه شناسایی شده در مطالعه‌ای در ۱۴ اکتبر در مجله Royal Society Open Science شرح داده شد. این اولین مگارپتور شناسایی شده در اروپا است که شکاف مهمی را در سابقه فسیلی گروهی که تاریخ تکاملی آن هنوز به خوبی شناخته نشده است، پر می‌کند.
کاسیوس موریسون، نویسنده نخست این پژوهش و محقق دپارتمان علوم زمین در «کالج دانشگاهی لندن» (UCL)، در بیانیه‌ای گفت: واقعاً عجیب است که این فسیل تا این حد نادیده گرفته شده و نزدیک به ۱۰۰ سال در یک کشو باقی مانده بود. در جزیره وایت استخوان‌های بسیاری یافت می‌شود؛ چه کسی می‌داند چه چیزهای دیگری در انتظار کشف شدن هستند.
دایناسورِ جنگجوی ماده شکست‌ناپذیر
ماجرای کشف این «مگاراپتور» به سال ۱۹۲۴ بازمی‌گردد؛ زمانی که یک گردآورنده آماتورِ فسیل، قطعه‌ای از جمجمه یک دایناسور را در جزیره وایت پیدا کرد. این نمونه سرانجام به مجموعه «موزه تاریخ طبیعی لندن» راه یافت، اما تا حد زیادی به دست فراموشی سپرده شد.
اخیراً، محققان به عنوان بخشی از مطالعه‌ای بر روی جمجمه دایناسورها، این فسیل را دوباره بررسی کردند. برای شناسایی این حیوان، محققان از اسکن میکرو سی‌تی برای بررسی ساختار داخلی فسیل و ساخت مدل‌های دیجیتالی سه‌بعدی دقیقی از فضایی که زمانی مغز دایناسور را در خود جای داده بود، استفاده کردند.
سپس محققان آناتومی این حیوان را با سایر دایناسورهای گوشتخوار، از جمله تیرانوسورها، اسپینوسورها و سایر تروپودها (گروهی از دایناسورهای دوپا که عمدتاً گوشتخوار بودند) مقایسه کردند. چندین ویژگی، این نمونه ناشناخته را متمایز می‌کرد، از جمله یک دهانه تقریباً بیضی شکل که نخاع وارد جمجمه می‌شد و یک برآمدگی غیرمعمول به شکل ساعت شنی در پشت جمجمه.
تحلیل‌های تکاملی مبتنی بر رایانه، این فسیل‌ها را در درخت تبارزایی «مگاراپتورها» (Megaraptora) جای دادند؛ یافته‌ای که از این نظریه پشتیبانی می‌کند که جمجمه مذکور متعلق به گونه‌ای است که پیش از این هرگز دیده نشده بود. پژوهشگران نام این دایناسور را «این‌ویکتی‌بلاتریکس آمبرینا» (Invictibellatrix amberina) گذاشتند. نام سرده (جنس) آن از ترکیب واژگان لاتین به معنای «شکست‌ناپذیر» و «زن جنگجو» گرفته شده است، و واژه «آمبرینا» نیز به کهرباهایی اشاره دارد که در سنگ‌های پیرامون این فسیل یافت شده‌اند.
مگاراپتورها تقریباً بین ۱۲۵ تا ۶۶ میلیون سال پیش می‌زیستند و از نظر جثه تنوع بسیاری داشتند. در حالی که اعضای اولیه این گروه نسبتاً کوچک بودند، برخی از گونه‌های بعدی به شکارچیانی عظیم‌الجثه تبدیل شدند. برای نمونه، گونه «مایپ ماکروتوراکس» (Maip macrothorax) که در آرژانتین کشف شده، احتمالاً تا ۱۰ متر طول داشته و وزنش با وزن یک فیل برابری می‌کرده است. بر اساس مقایسه‌ها با دایناسورهای خویشاوند، گونه «این‌ویکتی‌بلاتریکس آمبرینا» بسیار کوچک‌تر بوده و احتمالاً طولی بین ۳ تا ۴ متر و قدی در حدود ۱.۵ متر داشته است. پژوهشگران وزن آن را بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلوگرم برآورد کرده‌اند که آن را به یکی از کوچک‌ترین مگاراپتورهای شناخته‌شده تبدیل می‌کند.
موریسون می‌گوید: این جانور شکارچی رأس هرم غذایی در زمان خود نبود، اما برای انسان‌ها، این دایناسور می‌توانست حتی خطرناک‌تر از یک «تی‌رکس» (T. rex) باشد. ما برای آن‌ها طعمه‌ای با اندازه‌ای کاملاً مناسب بودیم؛ وزنی معادل یک‌سوم وزن بدن آن‌ها. آن‌ها قطعاً به دنبال ما می‌افتادند و ما را شکار می‌کردند.
اگرچه در فسیل تازه توصیف‌شده، اثری از دست‌ها یا چنگال‌های این جانور باقی نمانده است، اما بررسی نزدیک‌ترین خویشاوند آن نشان می‌دهد که طول چنگال‌هایش احتمالاً بین ۴ تا ۸ اینچ (۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر) بوده است. پژوهشگران همچنین احتمال داده‌اند که گونه *I. amberina* دارای پر بوده باشد؛ هرچند این ویژگی را نمی‌توان به‌طور مستقیم از روی همین نمونه خاص تأیید کرد.
حلقه‌ای گمشده در پراکندگی جهانی دایناسورها
دانشمندان مدت‌هاست گمان می‌کنند که «مگاراپتورها» (megaraptors) ابتدا در آسیا پدید آمده و سپس به سایر نقاط جهان گسترش یافته‌اند؛ به‌طوری که در نهایت به شکارچیان غالب در ابرقاره جنوبی «گوندوانا» — که شامل آفریقای امروزی، آمریکای جنوبی و جنوبگان می‌شد — تبدیل شده‌اند. با این حال، نبود فسیل‌هایی از اروپا، شکاف مهمی در تأیید این مسیر مهاجرتی ایجاد کرده بود.
مدل‌های تکاملی در این مطالعه جدید نشان می‌دهند که این دایناسور از تبار مگاراپتورهای آسیایی است که حدود ۱۳۰ میلیون سال پیش به اروپا راه یافتند. از آنجا، اعضای این گروه احتمالاً از طریق پل‌های خشکی موقت و مسیرهای ارتباطی زمینی که در میان آب‌های کم‌عمق «اقیانوس تتیس» شکل گرفته بودند، به سمت آفریقای امروزی و سپس به درون گوندوانا حرکت کرده‌اند.
چارلی شرر، از نویسندگان این پژوهش و دانشجوی دکتری در بخش علوم زمین دانشگاه UCL، در بیانیه‌ای گفت: این گونه‌ی جدید نخستین مدرکی است که نشان می‌دهد مگاراپتورها در اروپا نیز حضور داشته‌اند و از این طریق — و نه با حرکت جزیره‌به‌جزیره به سمت جنوب — به گوندوانا رسیده‌اند.
با این حال، مسیر دقیقی که این جانوران در طول میلیون‌ها سال پیموده‌اند، همچنان ناشناخته است. پژوهشگران هنوز نمی‌توانند توضیح دهند که چرا مگاراپتورها از مناطق شمالی ناپدید شدند؛ هرچند تغییرات اقلیمی یا رقابت با دیگر دایناسورهای شکارچی ممکن است در این امر نقش داشته باشد. انجام تحقیقات بیشتر بر روی سایر فسیل‌های مگاراپتورها، می‌تواند به یافتن سرنخ‌های بیشتر کمک کند.
پل بارت، از دیگر نویسندگان این پژوهش و پژوهشگر تکامل دایناسورها در موزه تاریخ طبیعی لندن، در این بیانیه اظهار داشت: پژوهش‌هایی از این دست، ارزش فوق‌العاده‌ی کار با مجموعه‌های تاریخی موزه‌ها را نشان می‌دهند؛ جایی که هنوز کشف‌های بسیاری در انتظار انجام شدن هستند.
