گاهی خدمات پزشکی بیشتر، لزوما بهتر نیست!
یک متخصص پزشکی خانواده با تأکید بر ضرورت پیشگیری از مداخلات پزشکی غیرضروری گفت: همه آزمایش‌ها و درمان‌ها برای همه افراد سودمند نیستند و گاهی اقدامات غیرضروری می‌توانند به سلامت بیمار آسیب بزنند.
ابراهیم نوری‌گوشکی، متخصص پزشکی خانواده و عضو هیأت‌مدیره انجمن علمی متخصصین پزشکی خانواده ایران، در گفت‌وگو با «ایران۲۴» به راهکارهایی برای پیشگیری از بیماری پرداخت.
گاهی اوقات خود پزشکی هم می‌تواند نیاز به پیشگیری داشته باشد؟
ما در پزشکی چهار سطح مهم برای پیشگیری داریم:
نوع اول:
یعنی اصلاً اجازه ندهیم بیماری ایجاد شود.
مثل واکسیناسیون، تغذیه سالم، فعالیت بدنی، ترک دخانیات و کاهش عوامل خطر.
نوع دوم:
یعنی بیماری را زود تشخیص بدهیم.
مثلاً با غربالگری‌های علمی و معاینه یا اندازه‌گیری عوامل خطر، البته زمانی که انجام آن برای فرد موردنظر واقعاً توصیه شده باشد.
نوع سوم:
وقتی بیماری ایجاد شده، تلاش کنیم عوارض و ناتوانی آن را کاهش دهیم.
مثلاً کنترل مناسب دیابت یا فشارخون و توانبخشی.
اما می‌رسیم به پیشگیری نوع چهارم؛ موضوعی که شاید کمتر درباره آن شنیده باشید.
پیشگیری نوع چهارم یعنی مراقب باشیم مداخلات پزشکیِ غیرضروری، خودشان به بیمار آسیب نزنند.
هر آزمایش، تصویربرداری یا دارویی الزاماً برای هر فرد مفید نیست. بعضی اقدامات ممکن است نتیجه کاذب، اضطراب، تشخیص‌های غیرضروری یا حتی درمان‌های غیرضروری به دنبال داشته باشند. پژوهش‌های پزشکی این مسئله را در چارچوب «بیش‌پزشکی» و «بیش‌تشخیصی» بررسی کرده‌اند.
پس دفعه بعد که قرار است یک آزمایش یا اقدام پزشکی انجام دهید، از پزشکتان سؤال کنید:
«این اقدام برای من چه فایده‌ای دارد؟
چه عارضه یا خطری ممکن است داشته باشد؟
و اگر انجامش ندهم، چه اتفاقی می‌افتد؟»
و یک نکته بسیار مهم:
پیشگیری نوع چهارم به معنی نادیده گرفتن بیماری یا مخالفت با درمان نیست.
اتفاقاً یعنی درمانی دریافت کنیم که برای ما لازم، مؤثر، ایمن و متناسب با شرایط خودمان باشد.
پزشک خانواده در همین نقطه می‌تواند نقش مهمی داشته باشد؛ یعنی کمک کند هر فرد، خدمت درست، در زمان درست و به اندازه درست دریافت کند.
سلامت فقط بیشتر درمان کردن نیست.
گاهی سلامت، یعنی از درمان غیرضروری هم پیشگیری کنیم.
