چرا سامانه هشدار ریاض پیش از حمله انصارالله به فرودگاه ریاض فعال نبود؟

فرارو- عربستان سعودی، چند روز پیش از وقوع حملات مرگبار به فرودگاه ریاض که دست‌کم ۱۸ کشته و بیش از ۳۰۰ مجروح بر جای گذاشت، صدور هشدارهای عمومی درباره حملات نظامی قریب‌الوقوع را متوقف کرده بود. 

به گزارش فرارو به نقل از رویترز، دولت اعلام نکرده است که چرا پیش از چهار حمله صورت‌گرفته به ریاض در هفته گذشته، هیچ‌گونه هشداری به عموم مردم داده نشده است. 

این هشدارها بر خشونتی تأکید داشت که تلاش‌های پادشاهی را برای القای تصویری از آرامش به مردم خود و جهانیان - آن هم در بحبوحه جنگ با حوثی‌های یمن - تضعیف می‌کرد. 

به گفته چهار مقام غربی و عربی در منطقه و همچنین تحلیلگران سیاسی، غیبت آن‌ها در جریان حملات به فرودگاه، پرسش‌هایی را درباره آسیب‌پذیری عربستان سعودی در برابر حملات و توانایی این کشور در حفاظت از ساکنان و بازدیدکنندگان ایجاد کرد. 

آن‌ها همچنین اظهار داشتند که این وضعیت، بازتاب‌دهنده تلاش‌ها برای حفظ حس و حال شرایط عادی بوده است. 

سلطان العامر، پژوهشگر دانشگاهی سعودی مقیم آمریکا و عضو ارشد اندیشکده «شورای سیاست‌گذاری خاورمیانه»، گفت: آن‌ها (دولت عربستان) می‌خواهند هر دو رویکرد را هم‌زمان پیش ببرند: انجام عملیات نظامی و در عین حال، تلاش برای القای حس اطمینان به مردم و ذی‌نفعان خارجی. 

سازمان دفاع مدنی عربستان - نهاد ملی مدیریت بحران، امداد و نجات و آتش‌نشانی که زیر نظر وزارت کشور فعالیت می‌کند و هشدارهای اولیه صادر می‌کند - و همچنین دفتر رسانه‌ای دولت عربستان، به پرسش‌های ارسالی از طریق ایمیل درباره علت‌عدم صدور هشدار، پاسخی ندادند. 

به گفته برخی تحلیلگران منطقه‌ای، رویکرد عربستان ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد، زیرا فقدان هشدارها موجب افزایش حس‌عدم اطمینان و نگرانی در این پادشاهی شده است. 

روز گذشته، سازمان دفاع مدنی عربستان نخستین هشدارهای خود را از زمان ۲۹ سپتامبر صادر کرد و نسبت به تهدیدهای احتمالی در ریاض و شهرهای جنوبی هشدار داد. 

سکوتِ سامانه هشدار

از زمان آغاز تنش‌ها میان ایران و آمریکا در ماه فوریه، تمام کشورهای حوزه خلیج فارس هدف پهپادها و موشک‌های ایران قرار گرفته‌اند، اما دولت‌های این کشورها رویکردهای متفاوتی را در زمینه صدور هشدارهای عمومی در پیش گرفته‌اند. 

وزارت کشور قطر پیش از تقریباً تمامی حملات - از جمله حملات اخیر در ماه ژوئیه که طی آن به ساکنان هشدار داده شد در خانه بمانند و از پنجره‌ها فاصله بگیرند - هشدارهایی را از طریق تلفن همراه ارسال کرده است. 

بحرین و کویت نیز بارها با به صدا درآوردن آژیر، از مردم خواسته‌اند که به پناهگاه بروند. 

عربستان سعودی در ماه مه، ارسال هشدارهای خطر به تلفن‌های همراه و حساب‌های شبکه‌های اجتماعی را از طریق یک سامانه ملی هشدار زودهنگام آغاز کرد؛ اما با وجود افزایش حملات حوثی‌ها در روزهای منتهی به هفته گذشته، این سامانه دیگر هشداری ارسال نکرد. 

بر اساس مطالب منتشرشده در حساب کاربری «دفاع مدنی» در شبکه اجتماعی ایکس، آخرین هشدار پیش از حملات هفته گذشته، در تاریخ ۲۹ سپتامبر برای استان جنوبی نجران صادر شده بود. 

سازمان دفاع مدنی همچنان به صدور هشدار برای حفظ ایمنی در شرایط نامساعد جوی، از جمله بارندگی و سیل، ادامه داده و آخرین مورد آن نیز روز گذشته صورت گرفته است. 

این سازمان همچنین بر اساس مقررات دولتیِ مصوب ماه مارس، به ساکنان هشدار داد که از انتشار تصاویر، شایعات یا اطلاعات مربوط به رهگیری‌ها و محل‌های اصابت پرتابه‌ها خودداری کنند. 

دو مقام آگاه از این موضوع اظهار داشتند که پیش از حملات هفته گذشته به فرودگاه، مقامات یکی از دولت‌های غربیِ متحد، از مسئولان سعودی پرسیده بودند که چرا ارسال هشدارها متوقف شده است. 

به گفته مقامات، دلیل این امر آن بود که هشدارهای مذکور بیش از حد موجب اختلال و مزاحمت می‌شدند و بسیاری از شهروندان شکایت داشتند که صدای این هشدارها شب‌هنگام آن‌ها را از خواب بیدار می‌کند. 

دفتر رسانه‌ای دولت عربستان و مقامات سعودی به درخواست‌ها برای اظهار نظر در این باره پاسخی ندادند. 

مایکل رتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی، اظهار داشت که ریاض تلاش می‌کرد میان اطلاع‌رسانی عمومی درباره حملات و جلوگیری از ایجاد اختلال در کشور تعادل برقرار کند، اما در نهایت این رویکرد به افزایش حس نگرانی نسبت به حملات دامن زده است. 

او گفت: رویکرد آن‌ها در اطلاع‌رسانی عمومی، بازتابی از همان معمایی است که با آن روبرو هستند: آن‌ها باید به اقدامات حوثی‌ها واکنش نشان دهند اما نمی‌خواهند این کار منجر به اختلال در نظم جامعه شود؛ و شیوه اطلاع‌رسانی‌شان نیز بازتاب‌دهنده همین وضعیت است. اما فقدان هشدار پیش از وقوع حملات حوثی‌ها، دقیقاً همان اضطرابی را ایجاد می‌کند که آن‌ها سعی در پرهیز از آن دارند. 

هشدار تهدید جدید

علی شهابی، تحلیلگر سعودی نزدیک به دولت، گفت که چه هشدارهای زودهنگام وجود داشته باشد و چه نباشد، عربستان به دلیل وسعت زیاد خود، در دفاع از تمامی تأسیسات و دارایی‌هایش با دشواری مواجه خواهد بود. 

او گفت: در عربستان سعودی، حجم آنچه باید محافظت شود بسیار زیاد است. این کشور پهناوری است که فرودگاه‌ها، خطوط لوله و تأسیسات نفتی متعددی دارد. پوشش دفاعی کافی برای محافظت هم‌زمان از همه این موارد وجود ندارد و تعداد سامانه‌های پاتریوت (سامانه‌های دفاع موشکی)، رهگیرها و آتشبارهای موشکی برای انجام چنین کاری کافی نیست.

 او افزود: عربستان سعودی نیازی نامحدود به سامانه‌های پدافند هوایی دارد.»

با وجود این حملات، عربستان سعودی روز گذشته میزبان یک کنفرانس بین‌المللی بود؛ هرچند مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ نفتی از حضور در آن انصراف دادند. 

در کنگره انرژی «شورای جهانی نفت» در ریاض، شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان - برادر ولیعهد و وزیر انرژی عربستان - ضمن اذعان به خطرات موجود و تأکید بر عزم این کشور برای پیشبرد برنامه‌های اقتصادی‌اش، لحنی قاطع و سرسختانه اتخاذ کرد. او از تمام کسانی که به ریاض سفر کرده بودند تشکر کرد و گفت: چرا که می‌دانید این کشور امن است؛ اما در عین حال افزود: گردهمایی ما در اینجا به معنای آن نیست که خطر برطرف شده است. او اظهار داشت: ما هرگز از هیچ فرصتی برای پایبندی به تعهدات و چشم‌انداز خود صرف‌نظر نخواهیم کرد.

صدور هشدارهای داخلی از سوی سفارتخانه‌ها

به گفته دو مقام غربی، با وجود اینکه در ماه جاری تا روز گذشته هیچ‌گونه هشدار عمومی صادر نشده بود، ریاض حدود دوازده بار هدف حمله قرار گرفته است. 

بر اساس اظهارات سه فرد مطلع، در این مدت سفارتخانه‌های کشورهای غربی در عربستان هشدارهای داخلی مربوط به حملات موشکی و پهپادی را برای کارکنان خود صادر می‌کرده‌اند. 

یکی از این افراد مطلع گفت که این هشدارهای داخلی بر اساس ترکیبی از اطلاعاتِ دولت‌های آمریکا و سایر کشورهای غربی و همچنین داده‌های دریافتی از مقامات سعودی تدوین می‌شوند. 

به گفته افراد مطلع، این موارد شامل هشدارهایی است که تقریباً هم‌زمان با دو حمله نخست به فرودگاه در هفته گذشته، برای کارکنان ارسال شده بود. 

آن‌ها اظهار داشتند که حتی سفارتخانه‌ها نیز پیش از حمله روز شنبه به فرودگاه، هیچ‌گونه هشدار داخلی دریافت نکرده بودند؛ البته توضیحی در این باره ارائه نشد. 

روز یکشنبه، تلویزیون دولتی عربستان تصاویری از حمله روز شنبه منتشر کرد. این تصاویر، مسافران را در ترمینال فرودگاه نشان می‌داد؛ ده‌ها نفر برای سوار شدن به هواپیما در صف ایستاده بودند و مردان و زنان روی صندلی‌ها نشسته و منتظر بودند، در حالی که سرگرم کار با تلفن‌های همراه خود و مرور صفحات نمایشگر آن‌ها بودند. 

سپس، ناگهان درخشش نارنجی‌رنگ و شدید ناشی از انفجار یک موشک پدیدار شد.