جنجال بر سر بازداشت رهبران حزب سوسک هند
جنبش «سوسک» و همچنین احزاب مخالف، نهادهای مدنی و گروه‌های دانشجویی مدعی هستند که فرآیند «پاکسازی» فهرست رأی‌دهندگان هند با هدف تحکیم قدرت دولت نارندرا مودی انجام شده است.
مقامات هند در تلاشی برای جلوگیری از یک اعتراض ضدحکومتی، دهلی را تحت تدابیر شدید قرنطینه قرار داده و ده‌ها هزار نفر، از جمله رهبر جنبش جوان‌محور «سوسک» (Cockroach)، را بازداشت کرده‌اند.
به گزارش فرارو به نقل از گاردین، از حضور هزاران نفر از سراسر هند در این تظاهرات جلوگیری شد؛ تظاهراتی که توسط حزب «سوسک جاناتا» (CJP) و در اعتراض به اقدامی سازمان‌دهی شده بود که منجر به حذف نام ۱۳۰ میلیون نفر از فهرست رأی‌دهندگان هند گردیده است.
جنبش «سوسک» و همچنین احزاب مخالف، نهادهای مدنی و گروه‌های دانشجویی مدعی هستند که فرآیند «پاکسازی» فهرست رأی‌دهندگان هند با هدف تحکیم قدرت دولت نارندرا مودی انجام شده است؛ آنها خواستار استعفای «گیانش کومار»، کمیسر ارشد انتخابات هند و ناظر بر این طرح، شده‌اند.
پلیس دهلی با برگزاری این اعتراض در مرکز پایتخت مخالفت کرد و در روزهای منتهی به شنبه، مقامات شروع به مسدود کردن جاده‌ها در سراسر دهلی کردند. بیش از ۲۵ هزار نیروی پلیس و امنیتی در سطح شهر مستقر شدند که بسیاری از آنها از ایالت‌های دیگر به آنجا اعزام شده بودند.
آبیجیت دیپکه، بنیان‌گذار و رهبر جنبش «کوک‌روچ» (Cockroach)، دولت را متهم کرد که از جوانانِ معترض هراس دارد. دیپکه گفت: سرکوب گسترده معترضان و تعطیلی دهلی، نشانه‌ی قدرت نیست، بلکه نشانه رهبری است که از مردم خود وحشت دارد.
صبح شنبه، نیروهای پلیس بلافاصله پس از فرود هواپیمای دیپکه در فرودگاه دهلی وارد آن شدند و او را به همراه چند تن دیگر از چهره‌های ارشد جنبش «کوک‌روچ» بازداشت کردند. دیپکه در ویدیویی که درست پیش از بازداشتش ضبط شده بود، گفت: اگر فکر می‌کنید با تهدید به زندان می‌توانید جلوی ما را بگیرید، سخت در اشتباهید. اگر می‌خواهید ما را به زندان بیندازید… اما ما برای حفاظت از دموکراسی این کشور به مبارزه ادامه خواهیم داد.
افراد دیگری از جنبش CJP در سراسر هند بازداشت شدند؛ به‌طوری که گزارش‌ها حاکی از بازداشت ده‌ها هزار نفر است. «دروو راتهی» (Dhruv Rathee)، یکی از محبوب‌ترین یوتیوبرهای هند با ۳۳ میلیون دنبال‌کننده که به حامی این جنبش تبدیل شده است، در زمره کسانی بود که در حبس خانگی قرار گرفتند؛ هم‌زمان، «آرویند کجریوال»، سروزیر سابق دهلی نیز در محل برگزاری اعتراضات بازداشت شد.
گروه‌های دانشجویی که خواستار استعفای کومار بودند، این راهپیمایی را «دومین مبارزه برای آزادی» هند و هم‌تراز با مبارزات گاندی برای استقلال توصیف کرده بودند. هم‌زمان با آغاز بازداشت‌های گسترده توسط پلیس در شامگاه جمعه، «نها بورا»، از رهبران دانشجویی و چهره‌های پیشرو در این اعتراضات، گفت: «تاریخ در حال تکرار است. درست همان‌طور که در سال ۱۹۴۲ بازداشت رهبران نتوانست مانع جنبش «هند را ترک کنید» (Quit India) شود، این جنبش نیز متوقف نخواهد شد. » تا بعدازظهر روز شنبه، بورا نیز بازداشت شده بود.
دولت مودی در طول ۱۴ سال حضور خود در قدرت، به‌شدت نسبت به هرگونه مخالفت و دگراندیشی، رویکردی سرکوبگرانه و غیرقابل‌تحمل داشته است. با این حال، کمتر اعتراضی موجب چنین سرکوب سراسری و شدیدی شده است؛ امری که نشان‌دهنده نگرانی دولت از این است که ناآرامی‌های کنونی می‌تواند به چالشی سیاسی و جدی بدل شود.
در پی اختلال شدید در رفت‌وآمدها، تمامی قطارهایی که قرار بود روز شنبه به دو ایستگاه اصلی دهلی وارد شوند به مدت ۱۰ ساعت لغو شدند و نزدیک به ۵۰ ایستگاه مترو تعطیل گردید. همچنین به مدارس و دادگاه‌های دهلی دستور داده شد که فعالیت‌های خود را در آن روز به‌صورت آنلاین انجام دهند و به صاحبان هتل‌ها نیز ابلاغ شد که از پذیرش مشتری خودداری کنند.
در سراسر دهلی، مسیرهای انحرافی ترافیک برقرار بود و ایست‌های بازرسی پلیس در امتداد بزرگراه‌های اصلی از ایالت‌های همسایه به پایتخت ایجاد شده بود و مسافران در مورد مقصد نهایی خود متوقف و بازجویی می‌شدند. پلیس دهلی به رانندگان اوبر گفته بود که افراد را در نزدیکی منطقه اعتراض پیاده نکنند و گفته بود که سفارش‌های عمده در سرویس‌های تحویل غذا به جانتار مانتار را «ردیابی و متوقف» می‌کنند.
در بمبئی، شرکت‌های مسکن پیام‌های انبوه واتس‌اپ ارسال کردند و به والدین گفتند که «مراقب فرزندان خود باشید» و مطمئن شوند که برای پیوستن به اعتراض تلاش نمی‌کنند.
در اطراف جانتار مانتار، که قبلاً محل اعتراض تعیین‌شده دهلی بود و هواداران سوسک امیدوار بودند در آنجا جمع شوند، بیشتر معابر اصلی بسته و مسدود شده بود و توسط پلیس و مأموران شبه‌نظامی احاطه شده بود. وسایل نقلیه و کامیون‌های کنترل شورش مجهز به ماشین‌های آب‌پاش در همان نزدیکی ایستاده بودند.
از اتوبوس‌ها برای انتقال بیش از ۶۰۰۰ نفر استفاده شد؛ کسانی که هنگام تلاش برای رسیدن به «جانتر مانتار» بازداشت شده بودند. «پراوین سینگال»، وکیل ۷۵ ساله، گفت که ساعت ۵ صبح از خانه بیرون آمده و در ایست‌های بازرسیِ مسیر، کارت شناسایی وکالت خود را نشان داده، اما در نهایت در فاصله حدود ۲۰۰ متری جانتر مانتار متوقف شده است.
سینگال اظهار داشت که آمده است تا در کنار جوانانی بایستد که برای نجات کشور از دست «رژیمی قانون‌گریز که با قانون اساسی بازی می‌کند» مبارزه می‌کنند. او دولت مودی و کمیسیون انتخابات را متهم کرد که از بازنگری در فهرست‌های انتخاباتی برای تأثیرگذاری بر آرای آینده استفاده می‌کنند.
او گفت با وجود اینکه ۵۰ سال در انتخابات رأی داده، اخیراً به او اطلاع داده‌اند که نامش از فهرست رأی‌دهندگان حذف شده است. «چطور چنین چیزی ممکن است برای کسی که ۵۰ سال رأی داده، اتفاق بیفتد؟ آنچه حتی نگران‌کننده‌تر است، این است که دولت دارد بنیادی‌ترین حق ما، یعنی حق رأی را از ما می‌گیرد.»
سینگال گفت که به امید پیوستن معترضان بیشتر، همان‌جا خواهد ماند. «دولت هراس دارد، زیرا جوانان این کشور بیدارند. آنها حقوق خود را می‌شناسند و برای آن مبارزه می‌کنند. به همین دلیل است که دولت رفتاری دیکتاتورمآبانه در پیش گرفته است.»
آمینا میناث، دانشجوی دانشگاه دهلی، نیز به همراه دوستانش به این منطقه سفر کرده بود. آنها پیش از طلوع آفتاب حرکت کرده و از سدهای پلیس عبور کرده بودند. به گفته او، اقدام پلیس در مسدود کردن راه‌های ورودی دهلی، تنها عزم او را برای اعتراض راسخ‌تر کرده بود.
او گفت: این محدودیت‌ها نشان می‌دهد که دولت اهمیتی به حقوق مردم نمی‌دهد. این اقدامات مانع ما نخواهد شد. ممکن است بازداشت شویم، اما با جمعیتی بیشتر بازخواهیم گشت. این ماجرا در یک روز به پایان نخواهد رسید.
بازنگری در فهرست‌های انتخاباتی که در قالب فرآیندی موسوم به «بازنگری ویژه و فشرده» (SIR) انجام می‌شد، سال گذشته آغاز گردید؛ اما پس از آنکه مشخص شد نام میلیون‌ها نفر از این فهرست‌ها حذف شده است، با انتقاد گروه‌های جامعه مدنی و ائتلاف مخالفان دولت مواجه شد.
دامنه اعتراضات زمانی گسترده‌تر شد که این طرح در ایالت بنگال غربی اجرا گردید و آشکار شد که حق رأی مسلمانان و سایر اقلیت‌ها — که به‌طور سنتی به حزب ملی‌گرای هندو «بهاراتیا جاناتا» (BJP) به رهبری مودی رأی نمی‌دهند — به‌طور نامتناسبی سلب شده است.
با این حال، این موضوع تا اواخر ماه گذشته که روزنامه «ایندین اکسپرس» (Indian Express) گزارشی تحقیقی منتشر کرد، به مسئله‌ای که خشم ملی را برانگیزد تبدیل نشده بود. آن گزارش، تخلفات متعددی را در فرآیند «SIR» افشا کرد؛ تخلفاتی که پیش‌تر در بیش از دوازده مورد اعتراض داخلی به آنها اشاره شده بود، اما «کومار» به‌طور یک‌جانبه آنها را رد کرده بود.
احزاب مخالف، جنبش «سوسک» (Cockroach movement) و گروه‌های دانشجویی خواستار استعفای کومار شدند؛ کسی که توسط کمیته‌ای به ریاست «مودی» منصوب شده بود. در همین هفته، حزب اصلی مخالف دولت، یعنی حزب کنگره، نیز تلاش کرد برای اعتراض به منطقه «جانتر مانتار» (Jantar Mantar) برود اما پلیس مانع آنها شد و «راهول گاندی»، رهبر حزب کنگره، دو بار بازداشت گردید.
هفته جاری، دیوان عالی به دولت مودی و کمیسیون انتخابات دستور داد تا به این اتهامات پاسخ دهند. سخنگوی حزب «بی‌جی‌پی» (BJP) ضمن رد این اتهامات و بیان اینکه آنها «هیچ مبنا و حتی ذره‌ای مدرک» ندارند، مدعی شد که این اقدامات ناشی از تحریکات «یک اپوزیسیون غیرمسئول و آنارشیست» است.
اعتراضات روز شنبه در پی پیروزی جنبش «سوسک» در ماه ژوئیه صورت می‌گیرد؛ جنبشی که با رهبری اعتراضات گسترده، وزیر آموزش دولت مودی را مجبور به استعفا کرد. از آن زمان تاکنون، جوانان هند تمایل بیشتری به انتقاد از دولت مودی نشان داده و خشم فزاینده خود را نسبت به محدود شدن آزادی‌شان برای اعتراض ابراز کرده‌اند.
تا شامگاه شنبه، در حالی که پلیس همچنان به بازداشت گروهی معترضان ادامه می‌داد، جوانان همچنان در محله‌های مرکزی دهلی گرد هم می‌آمدند. بسیاری از آنها، از جمله «پراخار واشیشت» که در اوایل دهه بیست زندگی خود است، با وجود برخوردهای خشن پلیس دهلی، همچنان سرسختانه ایستادگی می‌کردند. از او نیز به‌تازگی خواسته شده بود تا مدارک بیشتری برای اثبات واجد شرایط بودن خود جهت باقی ماندن در فهرست رأی‌دهندگان ارائه دهد.
او در حالی که نزدیک موانع پلیس در اطراف «جانتر مانتار» ایستاده بود، گفت: «ما در شرایطی استثنایی زندگی می‌کنیم و جوانان این کشور باید برای دفاع از آینده خود به میدان بیایند.»
«این دولت برای حفظ قدرت دست به هر کاری می‌زند؛ حتی تغییر قوانین انتخاباتی یا حذف کسانی که گمان می‌رود به آن رأی نخواهند داد. اما آنها نمی‌توانند ما را برای همیشه دور نگه دارند.»
حزب سوسک‌ها چیست؟
حزب جانتا سوسک، که با نام اختصاری CJP شناخته می‌شود، فعالیت خود را به‌عنوان یک حرکت طنزآمیز و اعتراضی در فضای مجازی آغاز کرد؛ اما به‌تدریج به جنبشی خیابانی با محوریت جوانان، به‌ویژه نسل زد، تبدیل شد.
بر اساس گزارش رویترز، نقطه عطف شکل‌گیری این جنبش به واکنش آبجیت دیپکه، استراتژیست سیاسی ۳۱ ساله، به اظهاراتی درباره جوانان بیکار بازمی‌گردد. این اظهارات به قاضی ارشد دادگاه عالی هند، سوریا کانت، نسبت داده شد که جوانان بیکار را با «سوسک‌ها» مقایسه کرده بود. پاسخ اعتراضی دیپکه در شبکه‌های اجتماعی بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد و نام سوسک به نماد این جنبش تبدیل شد.
انتخاب این نام، برخلاف ظاهر آن، بخشی از هویت اعتراضی گروه است. فعالان این حرکت از تعبیری که آن را تحقیرآمیز می‌دانستند، برای ساختن یک هویت جمعی استفاده کردند؛ به این معنا که حتی اگر جامعه یا صاحبان قدرت جوانان بیکار را بی‌اهمیت تلقی کنند، این جوانان می‌توانند به نیرویی سازمان‌یافته تبدیل شوند.
علت اصلی بازداشت‌ها؟
علت مستقیم بازداشت‌ها، حضور رهبران جنبش در دهلی نو در آستانه تجمعی بود که قرار بود در محل اعتراضی جانتار مانتار برگزار شود. معترضان خواهان استعفای گیانش کومار، رئیس کمیسیون انتخابات هند، بودند.
مناقشه اصلی به طرح بازنگری ویژه و گسترده فهرست رأی‌دهندگان با عنوان «بازنگری ویژه فشرده» مربوط می‌شود. منتقدان می‌گویند اجرای این طرح ممکن است به حذف شهروندان واجد شرایط از فهرست رأی‌دهندگان منجر شود و به سود حزب حاکم بهاراتیا جاناتا (حزب حاکم) تمام شود.
خبرگزاری رویترز در گزارش خود نوشت که منتقدان درباره حذف حدود ۱۳۰ میلیون نام از پیش‌نویس فهرست رأی‌دهندگان ابراز نگرانی کرده‌اند. این رقم به معنای اثبات حذف عمدی ۱۳۰ میلیون رأی‌دهنده واجد شرایط نیست؛ کمیسیون انتخابات هند اعلام کرده است که موارد مورد بررسی شامل ورودی‌های مشکوک، تکراری یا دارای مغایرت است. همچنین افرادی که به اشتباه حذف شده‌اند می‌توانند برای ثبت‌نام مجدد اقدام کنند.
اختلاف اصلی بر سر این است که آیا بازنگری فهرست‌ها اقدامی اداری برای پاکسازی اطلاعات انتخاباتی است یا اینکه در عمل می‌تواند دسترسی بخشی از شهروندان به حق رأی را محدود کند.
بازداشت رهبران چگونه اتفاق افتاد؟
بر اساس گزارش الجزیره، مأموران پلیس پس از فرود هواپیمای حامل سه رهبر حزب سوسک‌ها (دیپکه، داس و رانکا) از بمبئی به دهلی نو، وارد هواپیما شدند و این ۳ نفر را به بازداشت بردند.
دیپکه در ویدئویی که از داخل هواپیما منتشر شد، خطاب به مأموران گفت که برای بازداشت شدن آمده است و از آنان نمی‌ترسد. او در اظهارات پیش از تجمع نیز تأکید کرده بود که از اعتراض عقب‌نشینی نمی‌کند و خواهان دفاع از دموکراسی است.
واکنش دولت و مخالفان
مواضع دو طرف درباره ماهیت اعتراض‌ها و اقدامات پلیس متفاوت بود.
در حزب حاکم بهاراتیا جاناتا (حزب حاکم)، سامبیت پاترا، سخنگوی این حزب، معترضان را عناصر آشوب‌طلب توصیف کرد و گفت اعتراض آنها ناکام مانده است. او همچنین از عملکرد دولت دفاع کرد.
در مقابل، رئیس حزب کنگره و مخالفان دولت، برخورد با معترضان را محکوم کرد و بازداشت‌ها را نشانه محدود شدن فضای دموکراتیک دانست.
«ساوراو داس» از رهبران جنبش سوسک‌ها پس از آزادی گفت شرایطی ایجاد شده که گویی حکومت با شهروندان خود در حال جنگ است.
کمیسیون انتخابات هند اما اتهام دست‌کاری فهرست رأی‌دهندگان را رد کرد و گفته است که بازنگری برای شناسایی موارد تکراری و افراد فاقد شرایط انجام می‌شود. مقام‌های انتخاباتی همچنین اعلام کرده‌اند که افرادی که به اشتباه از فهرست حذف شده‌اند، می‌توانند برای ثبت مجدد اقدام کنند.
