هشدار پزشکیان درباره آینده خزر؛ از بحران آب تا تهدیدهای زیست‌محیطی
مسعود پزشکیان با هشدار درباره پیامدهای کاهش سطح آب دریای خزر، خواستار تدوین یک برنامه منطقه‌ای بلندمدت برای مقابله با این بحران شد.
مسعود پزشکیان، در نشست فوق‌العاده سران کشورهای ساحلی خزر، با اشاره به کاهش مستمر سطح آب دریای خزر و افزایش تهدیدهای زیست‌محیطی این پهنه آبی، خواستار تدوین و اجرای یک برنامه منطقه‌ای بلندمدت برای مقابله با این بحران شد. او همچنین تأکید کرد که کشورهای ساحلی باید مانع تبدیل خزر به عرصه رقابت‌های مخرب و مداخله نیروهای فرامنطقه‌ای شوند.
به گزارش فرارو، پزشکیان کاهش سطح آب، تغییرات اقلیمی، افزایش دمای هوا و آب، آلودگی‌های نفتی و صنعتی و تخریب زیستگاه‌های طبیعی را از مهم‌ترین تهدیدهای این دریا برشمرد و گفت کاهش سطح آب خزر دیگر صرفاً یک نگرانی زیست‌محیطی نیست، بلکه به مسئله‌ای اقتصادی، اجتماعی، انسانی و حتی امنیتی برای منطقه تبدیل شده است.
رئیس‌جمهور ایران با اشاره به پیامدهای عقب‌نشینی آب برای بنادر، زیرساخت‌های ساحلی، زیستگاه‌های طبیعی و معیشت جوامع محلی اظهار کرد این روند می‌تواند بر امنیت غذایی و چشم‌انداز توسعه کشورهای ساحلی نیز تأثیر بگذارد.
پزشکیان با تأکید بر ضرورت همکاری کشورهای منطقه گفت: «هیچ کشوری به‌تنهایی قادر به مهار این بحران نیست. خزر یک اکوسیستم به‌هم‌پیوسته است و هرگونه آسیب به بخشی از آن، دیر یا زود آثار خود را در سراسر این پهنه آبی آشکار خواهد کرد.»
پیشنهاد ایران برای تدوین برنامه منطقه‌ای
رئیس‌جمهور ایران با تأکید بر اینکه مقابله با بحران خزر به همکاری مستمر و اقدام هماهنگ کشورهای ساحلی نیاز دارد، گفت کشورهای منطقه باید با تکیه بر ظرفیت‌های علمی، فنی، مالی و انسانی خود، سرنوشت این دریا را در چارچوب همکاری‌های منطقه‌ای و با احترام به حاکمیت ملی و منافع یکدیگر تعیین کنند.
او با اشاره به اینکه هنوز تصویر نهایی و جامعی از سهم عوامل مختلف در کاهش سطح آب خزر وجود ندارد، اظهار کرد تغییرات اقلیمی، افزایش دما و تبخیر، تغییر الگوهای بارش، تغییر جریان رودخانه‌ها و مداخلات انسانی باید در چارچوبی علمی و یکپارچه بررسی شوند.
پزشکیان در این زمینه بر نقش کنوانسیون تهران تأکید کرد؛ کنوانسیونی که در سال ۲۰۰۳ به امضای پنج کشور ساحلی رسید و چارچوب حقوقی همکاری‌های منطقه‌ای برای حفاظت از محیط‌زیست دریای خزر را فراهم کرده است. او گفت این کنوانسیون و پروتکل‌های آن زمینه همکاری در مقابله با آلودگی نفتی و آلودگی‌های ناشی از فعالیت‌های خشکی، حفاظت از تنوع زیستی، ارزیابی آثار زیست‌محیطی فرامرزی و مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی را فراهم می‌کنند.
رئیس‌جمهور ایران با استقبال از تصمیم اجلاس برای ایجاد کمیسیون عالی‌رتبه متشکل از معاونان رؤسای دولت‌های کشورهای ساحلی، پیشنهاد کرد در چارچوب کنوانسیون تهران، یک برنامه منطقه‌ای بلندمدت برای مقابله با کاهش سطح آب خزر تدوین و اجرا شود.
به گفته پزشکیان، این برنامه باید هفت محور اصلی را دنبال کند: پایش علمی و مشترک عوامل مؤثر بر کاهش سطح آب، تقویت سازوکارهای مقابله با آلودگی‌های دریایی، ارتقای جایگاه کنوانسیون تهران و تقویت سازوکارهای اجرایی آن، سازگار کردن بنادر و زیرساخت‌های ساحلی با تغییرات آینده، حفاظت و احیای تالاب‌ها و زیستگاه‌های حساس، حمایت از جوامع محلی و معیشت وابسته به خزر و تأمین منابع مالی و فناوری مورد نیاز برای اقدامات حفاظتی.
هشدار درباره مداخلات فرامنطقه‌ای در خزر
پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تحولات ژئوپلیتیکی و امنیتی منطقه گفت این تحولات مستقیماً بر آینده همکاری‌های اقتصادی، ترانزیتی و زیست‌محیطی کشورهای ساحلی تأثیر می‌گذارند.
او تأکید کرد صلح، ثبات و امنیت پایدار در منطقه خزر مستلزم احترام به حاکمیت و منافع مشروع کشورهای ساحلی و جلوگیری از تبدیل این پهنه راهبردی به عرصه رقابت‌های مخرب و حضور و مداخله نیروهای فرامنطقه‌ای است.
رئیس‌جمهور ایران همچنین به حمله به بندر انزلی در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و حمله مسلحانه اوکراین به یک کشتی تجاری ایرانی اشاره کرد و گفت چنین اقداماتی، علاوه بر به خطر انداختن صلح و امنیت منطقه‌ای، می‌توانند پیامدهای زیست‌محیطی فرامرزی داشته باشند.
پزشکیان خواستار محکومیت این حملات از سوی کشورهای ساحلی و پاسخگو کردن عاملان آنها شد. او توضیح داد ورود سوخت و مواد آلاینده به محیط دریایی، آسیب به زیستگاه‌های ساحلی، آلودگی آب و رسوبات و صدمه به تنوع زیستی می‌تواند در دریای خزر پیامدهایی فراتر از محل وقوع حادثه داشته باشد.
محیط‌زیست نباید قربانی اختلافات سیاسی شود
رئیس‌جمهور ایران با اشاره به بحران‌های بین‌المللی، رقابت‌های ژئوپلیتیکی، جنگ‌ها، تحریم‌های یک‌جانبه و تضعیف چندجانبه‌گرایی، همکاری زیست‌محیطی را یکی از زمینه‌های اعتمادسازی میان کشورهای منطقه دانست.
او گفت: «ما معتقدیم محیط‌زیست نباید قربانی اختلافات سیاسی، رقابت‌های اقتصادی یا مداخلات خارج از منطقه شود.»
پزشکیان با تأکید بر ضرورت عبور از نگاه‌های محدود ملی در مواجهه با بحران‌های زیست‌محیطی، تصریح کرد که کشورهای ساحلی باید با استفاده از ظرفیت‌های مشترک خود، برای کاهش خسارات ناشی از افت سطح آب و افزایش تاب‌آوری اکوسیستم خزر اقدام کنند.
او در پایان سخنانش با اشاره به ضرورت انتخاب میان نظاره‌کردن روند کاهش سطح آب و اقدام هماهنگ برای مقابله با پیامدهای آن گفت: «امروز ما بیش از هر زمان دیگری به دیپلماسی محیط زیست نیاز داریم. خزر می‌تواند نمونه‌ای موفق از این واقعیت باشد که حتی در شرایط وجود اختلافات سیاسی و ژئوپلیتیکی، کشورها می‌توانند درباره یک منفعت مشترک همکاری کنند.»
رئیس‌جمهور ایران در پایان تأکید کرد حفاظت از دریای خزر مسئولیتی مشترک برای همه کشورهای ساحلی است و همکاری منطقه‌ای باید به انتقال این میراث طبیعی به نسل‌های آینده منجر شود.
