انتخابات برزیل؛ ترامپیست‌ها در یک قدمی کسب قدرت

در انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل، فلاویو بولسونارو، نامزد راست افراطی و فرزند ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور پیشین این کشور، توانست از لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور چپ‌گرای برزیل، پیشی بگیرد؛ اما هیچ‌یک از نامزدها نتوانستند اکثریت لازم برای پیروزی در دور نخست را به دست آورند تا سرنوشت انتخابات در دور دوم مشخص شود. 

به گزارش فرارو به نقل از گاردین، با شمارش ۹۹.۹ درصد آرا، فلاویو بولسونارو ۴۷ درصد و لولا ۴۵.۱ درصد آرا را به دست آوردند. بولسونارو در مجموع حدود ۵۶.۱ میلیون رأی و لولا حدود ۵۳.۸ میلیون رأی کسب کردند. بر این اساس، دو رقیب باید در ۲۵ اکتبر بار دیگر مقابل یکدیگر قرار بگیرند. 

راست افراطی فراتر از انتظار ظاهر شد

نتیجه دور نخست تنها به رقابت ریاست‌جمهوری محدود نشد. جریان راست و راست افراطی در انتخابات کنگره و فرمانداری‌ها نیز عملکردی قدرتمند داشت و شماری از چهره‌های نزدیک به بولسونارو توانستند به موفقیت برسند. 

کارلوس بولسونارو، پسر دوم ژائیر بولسونارو، و میشل بولسونارو، همسر رئیس‌جمهور پیشین، هر دو کرسی‌هایی در مجلس سنا به دست آوردند. ژائیر رنان، کوچک‌ترین پسر بولسونارو، نیز به مجلس نمایندگان راه یافت. 

تارسیسیو دِ فریتاس، وزیر سابق زیرساخت در دولت ژائیر بولسونارو، نیز بار دیگر به عنوان فرماندار سائوپائولو، پرجمعیت‌ترین و یکی از مهم‌ترین ایالت‌های اقتصادی برزیل، انتخاب شد. 

از میان ۵۴ سناتور منتخب نیز ۳۴ نفر به جناح راست یا راست افراطی تعلق دارند؛ نتیجه‌ای که نشان می‌دهد بولسوناریسم حتی در صورت ناکامی در انتخابات ریاست‌جمهوری، از پایگاه قابل توجهی در ساختار سیاسی برزیل برخوردار است. 

بولسونارو با دست بالاتر وارد دور دوم شد

فلاویو بولسونارو اکنون با موقعیتی متفاوت نسبت به آغاز رقابت‌ها وارد دور دوم می‌شود. او علاوه بر پیشی گرفتن از لولا، این امکان را دارد که بخشی از آرای سایر نامزدهای راست‌گرا را نیز به دست آورد. 

رونالدو کایادو و رنان سانتوس، دو نامزد دیگر جناح راست، به ترتیب ۲.۱ و ۲.۲ درصد آرا را کسب کردند و آرای آن‌ها می‌تواند در تعیین نتیجه نهایی اهمیت پیدا کند. 

فلاویو بولسونارو در جمع هوادارانش در برازیلیا، نتیجه انتخابات را نشانه «پایان یک دوران» برای حزب کارگران، حزب متبوع لولا، دانست. او گفت لولا در هفت انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کرده و دغدغه او قدرت است، در حالی که دغدغه خودش آینده برزیل است. 

لولا برای یک بازگشت دیگر می‌جنگد

لولا نیز که انتظار داشت انتخابات را در همان دور نخست به پایان برساند، نتیجه را پذیرفت و خود را برای مرحله دوم آماده کرد. 

او در سائوپائولو گفت نتایج انتخابات گاه غیرمنتظره است و اذعان کرد که انتظار داشته در دور نخست پیروز شود، اما اکنون رقابت به مرحله دوم کشیده شده است. 

لولا وعده داد از روز بعد کارزار انتخاباتی تازه‌ای را آغاز کند؛ کارزاری که به گفته او در آن تنها دو نامزد حضور دارند و تفاوت برنامه‌های آن‌ها برای آینده برزیل برای رأی‌دهندگان روشن‌تر خواهد شد. 

او همچنین تلاش کرد رقابت را به سابقه سیاسی رقیب خود پیوند بزند و گفت در هفته‌های باقی‌مانده تا دور دوم، «گذشته تاریک» بولسونارو بیش از پیش برای مردم آشکار خواهد شد. 

لولا که نخستین بار در سال ۲۰۰۲ به ریاست‌جمهوری رسید و در سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۲۲ نیز به این سمت بازگشت، اکنون برای چهارمین دوره ریاست‌جمهوری خود تلاش می‌کند؛ دوره‌ای که مانند دوره‌های پیشین، متوالی نخواهد بود. 

سایه ژائیر بولسونارو بر انتخابات

رقابت انتخاباتی امسال تا حد زیادی تحت تأثیر میراث ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور پیشین و پدر فلاویو، قرار گرفته است. ژائیر بولسونارو پس از شکست در انتخابات ۲۰۲۲ و خودداری از پذیرش نتیجه، به طراحی یک کودتای نافرجام متهم شد و اکنون در حال گذراندن حکم ۲۷ سال حبس است. فلاویو امیدوار است پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری زمینه آزادی پدرش را فراهم کند. 

او پیش از انتخابات نیز از محافظه‌کارانی که الزاماً خود را هوادار بولسوناریسم نمی‌دانند، خواسته بود برای جلوگیری از ادامه ریاست‌جمهوری لولا به صورت تاکتیکی به او رأی دهند. 

حامیان لولا نیز انتخابات را نبردی تعیین‌کننده در برابر جریان راست افراطی توصیف کرده‌اند؛ جریانی که کمتر از چهار سال پیش، پس از شکست ژائیر بولسونارو در انتخابات، در اعتراض به نتیجه انتخابات ۲۰۲۲ به مراکز قدرت در برازیلیا حمله کرد. 

انتخابات برزیل و سایه ترامپ

نتیجه انتخابات برزیل در حالی اهمیت منطقه‌ای پیدا کرده که دولت دونالد ترامپ تلاش کرده نفوذ سیاسی آمریکا را در آمریکای لاتین افزایش دهد. 

ترامپ در ماه سپتامبر و پس از سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، در دیدار با شماری از رهبران همسو در آمریکای لاتین، از عملکرد نامزدهای مورد حمایت خود تمجید کرد و گفت هر نامزدی که از او حمایت کرده، پیروز شده است. 

این تحولات در کنار افزایش نفوذ دولت‌های راست‌گرا در منطقه، باعث شده انتخابات برزیل به یکی از مهم‌ترین رقابت‌های سیاسی آمریکای لاتین تبدیل شود؛ به‌ویژه آنکه برزیل یکی از بزرگ‌ترین کشورهای منطقه و یکی از مهم‌ترین قدرت‌های اقتصادی آن است. 

پدرو تلس، استاد دانشکده روابط بین‌الملل دانشگاه FGV برزیل، معتقد است ترامپ ایده تبدیل قاره آمریکا به حوزه نفوذ ایالات متحده را جدی دنبال می‌کند. 

او می‌گوید در صورت پیروزی فلاویو، این اتفاق ضربه‌ای جدی به جریان چپ و در عین حال تقویتی مهم برای جریان راست افراطی در سطح جهان خواهد بود. 

دو نگاه متفاوت به رابطه با آمریکا

اختلاف لولا و بولسونارو تنها به سیاست داخلی محدود نمی‌شود و سیاست خارجی نیز یکی از محورهای اصلی رقابت آن‌هاست. 

بولسونارو از پیوستن به طرح «سپر قاره آمریکا» حمایت کرده و رویکردی سخت‌گیرانه در برابر جرائم سازمان‌یافته و قاچاق مواد مخدر را دنبال می‌کند. در مقابل، لولا درباره تبعات چنین سیاست‌هایی برای حاکمیت ملی کشورهای منطقه هشدار داده است. 

این اختلاف در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که دولت ترامپ «جنگ علیه مواد مخدر» را به یکی از محورهای اصلی سیاست خود در آمریکای لاتین تبدیل کرده است؛ سیاستی که شامل حملات هوایی به قایق‌های مشکوک به قاچاق مواد مخدر و عملیات زمینی مشترک با برخی کشورهای منطقه بوده است. 

لولا همچنین از پیوستن برخی دولت‌های آمریکای لاتین به ائتلاف مورد حمایت ترامپ انتقاد کرده و آن را نشانه‌ای از تضعیف استقلال منطقه دانسته است. 

برزیل؛ آخرین سنگر چپ در برابر ترامپ؟ 

روابط لولا و ترامپ در سال‌های اخیر میان تنش و تلاش برای حفظ ارتباط در نوسان بوده، اما اکنون به یکی از حساس‌ترین مقاطع خود رسیده است. لولا و شماری از دموکرات‌های کنگره آمریکا، واشنگتن را به تلاش برای مداخله سیاسی به نفع جریان بولسونارو متهم کرده‌اند؛ ادعایی که دولت آمریکا آن را نمی‌پذیرد. 

مایکل شیفتر، استاد مدعو دانشکده خدمات خارجی دانشگاه جورج‌تاون، برزیل را «جایزه‌ای بزرگ» برای سیاست خارجی آمریکا توصیف می‌کند. 

به گفته او، در شرایطی که سیاست خارجی آمریکا در بخش‌هایی از جهان با چالش مواجه است، پیروزی بولسونارو به ترامپ اجازه خواهد داد از شکل‌گیری منطقه‌ای تقریباً همسو با سیاست‌های واشنگتن سخن بگوید. 

ساندرا بوردا گوزمان، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه لوس آندس کلمبیا نیز معتقد است پیروزی راست افراطی در برزیل می‌تواند به جای افزایش استقلال کشورهای منطقه، زمینه همسویی بیشتر آن‌ها با سیاست‌های آمریکا را فراهم کند. 

انتخاباتی فراتر از یک دوره ریاست‌جمهوری

اهمیت انتخابات برزیل برای بسیاری از تحلیلگران فراتر از انتخاب رئیس‌جمهور برای چهار سال آینده است. این انتخابات می‌تواند مسیر سیاسی بزرگ‌ترین کشور آمریکای لاتین، توازن میان چپ و راست در منطقه و حتی میزان نفوذ دولت ترامپ در نیمکره غربی را تحت تأثیر قرار دهد. 

ترامپ در نشست «سپر قاره آمریکا» علاوه بر مسائل امنیتی، به منابع طبیعی گسترده کشورهای آمریکای لاتین نیز اشاره کرده و هشدار داده بود این منابع نباید تحت سلطه قدرت‌های خارجی رقیب قرار گیرند؛ اظهاراتی که اشاره‌ای آشکار به افزایش نفوذ چین در منطقه تلقی شد. 

اکنون همه نگاه‌ها به دور دوم انتخابات دوخته شده است؛ جایی که رقابت نزدیک لولا و فلاویو بولسونارو، در کنار قدرت گرفتن جریان راست در کنگره، می‌تواند یکی از تعیین‌کننده‌ترین لحظات سیاسی تاریخ معاصر برزیل را رقم بزند.