مقابله با عادیسازی اعتیاد در رسانه با سانسور صرف ممکن نیست
یک جامعهشناس گفت: مقابله با بازنمایی آسیبزای مصرف مواد مخدر نیازمند پژوهش، مشاوره تخصصی، روایتگری هوشمندانه، سواد رسانهای و گفتوگوی فعال خانوادههاست و محدودسازی یا سانسور صرف نمیتواند راهحل اصلی باشد.
مهدی مختارپور، جامعه شناس و استاد دانشگاه اظهار کرد: هنرمندان با انتخاب سوژه، نحوه روایت و شخصیتپردازی میتوانند ارزشهای اجتماعی را ترویج یا نقد کنند و در موضوعاتی مانند مصرف مواد مخدر، نمایش نادرست یا جذابسازی این آسیبها ممکن است به عادیسازی ناخواسته آن منجر شود.
به گزارش فرارو، وی افزود: این مسئولیت به معنای محدود کردن خلاقیت هنری نیست، بلکه ایجاب میکند تولیدکنندگان آثار نسبت به قدرت تأثیرگذاری رسانه آگاه باشند و در فرآیند تولید، پژوهش کافی، مشورت با متخصصان و ملاحظات اخلاقی را مورد توجه قرار دهند.
پلتفرمها و سرمایهگذاران نقش تعیینکننده دارند
مختارپور با اشاره به نقش پلتفرمها و سرمایهگذاران گفت: پلتفرمهای نمایش خانگی با انتخاب پروژههایی که برای تولید و پخش آنها سرمایهگذاری یا مجوز صادر میکنند، مستقیماً بر نوع محتوایی که در اختیار مخاطب قرار میگیرد تأثیر دارند.
وی ادامه داد: فشار برای جذب حداکثری مخاطب و کسب سود ممکن است موجب اولویت یافتن محتواهای هیجانانگیز، جنجالی یا مبتذل شود؛ بنابراین پلتفرمها و سرمایهگذاران باید مسئولیت اجتماعی خود را در کنار ملاحظات اقتصادی مورد توجه قرار دهند.
این استاد دانشگاه، مطالبهگری اجتماعی، قوانین و مقررات شفاف، حمایت از تولیدکنندگان مسئول، شفافیت سرمایهگذاری و تقویت گفتمان نقد رسانهای را از راهکارهای افزایش مسئولیتپذیری پلتفرمها عنوان کرد.
وی افزود: برگزاری نشستها و کرسیهای نقد آثار نمایشی با حضور متخصصان جامعهشناسی، روانشناسی و سینما میتواند به افزایش آگاهی عمومی و تخصصی درباره تأثیرات رسانه و حساسیت بیشتر نسبت به نحوه بازنمایی آسیبهای اجتماعی کمک کند.
هشدار و ردهبندی سنی؛ مفید اما ناکافی
مختارپور درباره درج هشدارهای محتوایی و ردهبندی سنی نیز گفت: این اقدامات میتوانند تا حدی از آثار منفی محتوای آسیبزا بکاهند، اما بهتنهایی کافی نیستند؛ زیرا اگر خود اثر تصویر جذاب و مثبتی از یک رفتار مضر ارائه کند، یک هشدار کوتاه نمیتواند اثرگذاری روایت را خنثی کند.
وی تصریح کرد: ردهبندی سنی و پیامهای آموزشی باید در کنار تولید محتوای مسئولانه، آگاهیبخشی مستمر و مشارکت خانوادهها قرار گیرند و نباید جایگزین اصلاح رویکرد تولید محتوا شوند.
گفتوگوی فعال خانوادهها مؤثرتر از محدودسازی صرف است
این جامعهشناس با تأکید بر نقش خانواده در مواجهه با محتوای آسیبزا اظهار کرد: محدودسازی صرف دسترسی نوجوانان به آثار نمایشی در شرایط امروز نهتنها کافی نیست، بلکه در برخی موارد ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد و کنجکاوی آنان را افزایش دهد.
وی افزود: گفتوگوی فعال و سازنده والدین با فرزندان میتواند اثربخشی بیشتری داشته باشد و این گفتوگو باید شامل ایجاد فضای امن، شنیدن پرسشها و کنجکاویهای نوجوان، ارائه اطلاعات صحیح، مقایسه محتوای اثر با واقعیت، تشویق به نقد محتوا و همراهی والدین در تماشای آثار باشد.
روایتهای امیدبخش جایگزین جذابسازی مصرف مواد شود
مختارپور با ارائه راهکارهایی برای کاهش اثرگذاری منفی محتوای نمایشی بدون اتکا به سانسور مستقیم گفت: به جای نمایش فردی که برای فرار از مشکلات خود به مصرف مواد روی میآورد، میتوان داستانهایی را روایت کرد که در آن شخصیت با مشکلات مواجه میشود اما از مسیرهایی مانند مشاوره، ورزش، هنر و روابط اجتماعی سالم برای حل آنها استفاده میکند.
وی افزود: شخصیتپردازی چندبعدی از افرادی که سابقه مصرف داشتهاند اما با تلاش بهبود یافته و به دیگران کمک میکنند، روایت داستانهای موفقیت و امید، تأکید بر نقش خانواده و روابط سالم و نمایش ظرفیتهای هنر، ادبیات و موسیقی برای تعالی روح و بیان احساسات، میتواند الگوهای سالمتری را در اختیار مخاطب قرار دهد.
سیاست فرهنگی باید از ممنوعیت صرف به سمت توانمندسازی حرکت کند
این استاد دانشگاه در پایان، ارتقای سواد رسانهای و فرهنگی، حمایت از تولید محتوای کیفی و مسئولانه، تدوین چارچوبهای نظارتی شفاف، تقویت نقش خانواده و آموزش و پرورش و انجام پژوهشهای مستمر درباره تأثیر رسانه را از مهمترین اولویتهای سیاست فرهنگی در این حوزه برشمرد.
وی همچنین پیشنهاد کرد: تدوین راهنمای اخلاقی تولید محتوا، ایجاد سازوکار ملی ارزیابی و مشاوره محتوای رسانهای، حمایت از تولیدات مسئولانه، برگزاری دورههای آموزشی، طراحی کمپینهای آگاهیبخشی عمومی و تقویت برنامههای گفتوگومحور میتواند به شکلگیری یک زیستبوم رسانهای سالمتر و مسئولانهتر کمک کند.
