همکار عکاسم در بازدیدی که از نمایشگاه داشتیم می گفت در میان آن خیل جمعیت، دقایقی معطل مانده تا بازدید کننده ای کتاب به دست برای سوژه ی عکسش پیدا کند. امروز پس زمینه حرفش، من را حسابی به فکرفرو برد...

این حرف او یعنی اینکه بسیاری از بازدید کنندگان این نمایشگاه فرهنگی بدون خرید حتی یک جلد کتاب فقط به قصد گردش به نمایشگاه می آیند که می توان از سال آینده برای آنها هم تمهیداتی نظیر "گردش های ارزان قیمت در نمایشگاه" ، "گردش کارت نمایشگاه" و "مسیرهای جدید گردشی" اندیشید. انگار این سالها شاخه جدیدی به صنعت گردشگری ما اضافه شده وآن "گردشگری نمایشگاه کتاب" در اردیبهشت ماه هر سال است.

کتاب به دست کم می بینی، اگر هم از قشر گردشگران کسی خرید کند جنس کتاب، بازاری یا زرد است. رواج کتابهای عامه پسند آفتی است که در نمایشگاه کتاب امسال به شدت مشهود بود که عرصه نشر فاخر کشور را به جد تهدید می کند.

در شبستان مصلي، غرفه ای، كتابي را با عنوان «فرزند دختر يا پسر؛ تعيين جنسيت» روي پيشخوان خود گذاشته و غرفه خود را با آن آذين بسته است.

در غرفه ديگري كتابي با عنوان «چگونه دختردار يا پسردار شويم» ارائه مي‌شود. در اين غرفه روي كاغذي نوشته شده تعيين جنسيت فرزند آينده خود را به كارشناس پرستاري ما بسپاريد.

نصب اين نوشته‌ها كه جنبه تبليغاتي دارند در حالي صورت مي‌گيرد كه معاون اجرايي نمايشگاه كتاب پيش از اين گفته بود نصب پوستر و عكس كه جنبه تبيلغاتي داشته باشد در نمايشگاه كتاب ممنوع است.

در همين راهرو و مقابل همين غرفه ، كتاب ديگري گذاشته شده با عنوان «پسر مي‌خواهيد يا دختر؟» زير عنوان اصلي اين كتاب با خط ديگري نيز نوشته شده است: «با استفاده از تكنيك‌هاي دقيق و مدرن امروزي جنسيت فرندان خود را با دقت 99/99 درصد تعيين كنيد.»

در غرفه ديگري كتابي با عنوان «راهنماي نوعروسان و تازه‌دامادها» نمايش داده مي‌شود.

سالانه ده‌ها كتاب با عنوان «آداب زناشويي» در بازار كتاب تهران و شهرستان‌ها منتشر مي‌شود كه اغلب آن‌ها از يك راه وارد مي‌شوند و توصيه‌هاي مشابهي دارند.

يك بازديدكننده جوان بعد از خريد یکی از اين كتابها می گفت: تا حالا چند تا از اين كتاب‌ها خريده‌ام ولي انگار همه اين‌ها مثل هم هستند!

اما در مقابل، مسئول غرفه‌‌ گفت: فروش اين كتاب‌ها خيلي خوب است و مشتري ما بيشتر جوانان هستند.

در حالی که گله‌ اهل قلم و نشر فاخر را از فراواني آثار بازاري مثل: "زن شكم‌صاف"،"چگونه یک شبه پولدار شویم"،"تازه ترین متد تعبیر خواب"، "زن، خودشناسي، دلربايي"،"پیامکهای 86" و... كه به راحتي منتشر و عرضه مي‌شوند را مي‌شنويم ، ،غرفه ناشراني كه از اين قبيل كتاب‌ها چاپ و منتشر مي‌كنند از وضعيت مطلوبي در نمايشگاه برخوردار است.

يكي از بازديدكنندگان از نمايشگاه كتاب كه چندين كيسه كتاب خريده بود با صورت بر آشفته ازفراوانی بیش از حد كتاب‌هاي بازاري و اجازه ورودشان به نمايشگاه انتقاد می كرد و می گفت: نمي‌دانم بر اساس چه معيار و موازيني اجازه انتشار اين كتاب‌ها را مي‌دهند. اين كتاب‌ها هيچ مبناي علمي ندارند و فقط بين خانواده‌ها تفرقه مي‌اندازند.

در راهروهاي شبستان در نمايشگاه كتاب تهران مي‌توان غرفه‌هاي بسياري را با عناويني از اين دست ديد كه نبودنشان هم هيچ لطمه‌اي به ساختار فكري و ذوقي انسان‌ها و بازديدكنندگان نمايشگاه كتاب تهران نمي‌زند.

این در حالیست که رئيس نمايشگاه كتاب تهران پیش از این گفته بود كتاب‌ها طبق ضوابط نمايشگاه، در بخش‌هاي داخلي و خارجي ارزيابي مي‌شوند و برخي از كتاب‌ها اجازه ورود به نمايشگاه كتاب را ندارند.

به گفته پرويز، برخي از ناشران داخلي ضوابطي را كه قبل از ثبت‌نام به آنها اعلام مي‌شوند رعايت نمي‌كنند و به همين خاطر در ايام برگزاري نمايشگاه به مشكل برمي‌خورند.

البته او جمع‌آوري كتاب از نمايشگاه كتاب تهران را مختص ايران و اين دوره نمي‌داند و معتقد است اين برخورد در خيلي از نمايشگاه‌هاي كتاب ديگر هم وجود دارد.

همکار او ومدير كميته‌ ناشران داخلي نمايشگاه كتاب هم دراین باره‌ توضیح داده که ما يك ليست لغو مجوز داريم كه آن‌ها حدود 280 عنوان است. يك‌سري ليست داريم كه كتاب اصلا در ليست ما نيست تا مجوزش را لغو كنيم. اگر كتابي را به چاپخانه‌ي خصوصي داده‌اند و منتشر كرده و به نمايشگاه آورده‌اند، چه كسي مي‌داند كه مجوز دارد يا نه؟

ما از همه‌ي آن‌چه كتاب مي‌شود و به نمايشگاه مي‌آيد، مطلع نيستيم. چاپخانه‌اي كتابي را چاپ مي‌كند و بعد به نمايشگاه مي‌آورد، رويش هم شناسنامه‌اي زده كه جعلي است. ما كه تك‌تك اين آثار را نمي‌توانيم پيدا كنيم.

كميته‌ ناشران داخلي ناظراني را در سالن دارد.حراست هم ناظراني در سالن دارد. کمیته نظارت و ارزش‌يابي نيز در سالن حضور دارند كه اين جداي از نهادهاي نظارتي ديگري است كه فعاليت مي‌كنند. اين‌ها محسوس و با كارت در نمايشگاه حضور دارند. به هر حال سالني با اين ابعاد و حجم، به بخش‌هاي نظارتي لايه لايه احتياج دارد؛ ولي با تمام اين بخش‌هاي نظارتي لايه لايه باز مي‌بينيم كه تخلفات صورت مي‌گيرد. حوزه‌ نشر وسيع است؛ يك بخش بايد به محتواي كتاب توجه كند و يك بخش هم به تخلف‌هاي مجوز توجه داشته باشد.

پيش از شروع نمايشگاه اعلام شده بود که فروش پوستر و لوح فشرده در نمايشگاه ممنوع است؛ اما در اين‌ روزها تعدادي از غرفه‌ها به اين كار مشغول‌اند. در بخش کودکان و سرگرمی، کمتر شاهد حضور کودکان بودیم و مخاطبان این بخش را غالبا بزرگترها تشکیل می دادند. غرفه ای دیگر هم با چند محصول عجیب جمع کثیری از بازدیدکنندگان را مسحور خود کرده بود ؛ چنگ لیزری که با عبور انگشت از روی خطوط نورانی تولید اصوات موسیقایی می کرد و روباتی که پشت یک پیانو قطعاتی را می نواخت. به تله انداختن نور و ایستادن یک فرفره روی هوا هم از دیگر تردستی های این غرفه بود. استقبال بسیار گرم از این غرفه در حالی صورت گرفته بود که بسیاری از غرفه های کتاب ،آن هم در نمایشگاه کتاب خالی از بازدید کننده بودند.

در حالی که 8 هزار و 296 ناشر در كشور فعاليت مي‌كنند ، به نظر می رسد بايد در مورد نحوه حضور یک ناشر بازاري و يك ناشر با كتاب‌هاي فاخر و جدي در نمایشگاه بین المللی کتاب تفاوت قائل شد.

بی شک، نزد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، كسي كه صد عنوان كتاب زرد و بازاري چاپ كرده با كسي كه صد عنوان كتاب جدي و فاخر منتشر كرده تفاوت دارد!