دامنه تغییرات دردولت نهم هرروز گسترده وگسترده تر می شود. اگر محمد رضا اسکندری، وزیر جهادکشاورزی را ازاین دایره بیرون ببینیم،مسعود میرکاظمی آخرین وزیراقتصادی بازمانده از تیم اصلی دولت است. 

میرکاظمی دوست سال های دور محموداحمدی نژاد است که در واپسین روزهای عمر مجلس هفتم زیر تیغ استیضاح می رود. 

در پرونده ویژه شماره 46 "شهروند امروز" گفت وگویی با مسعود میرکاظمی وزیر بازرگانی دولت نهم انجام شده است.

به نظر می رسد روزهای پرحاشیه ای را سپری می کنید.بحث استیضاح و زیر سوال رفتن بخشی از برنامه هایتان ،مثل تنظیم بازار،تعامل با اصناف وگرانی.کمی خسته به نظر می رسید آقای وزیر.

کار مداوم در وزارت خانه ای مثل وزارت بازرگانی خستگی هم به دنبال دارد. بحث اصلی استیضاح نیست. استیضاح حق نمایندگان مردم است ومن از این نکته خوشحال می شوم که عرصه استیضاح، محل بیان واقعیت هایی درمورد اقتصاد کشور باشد اما استیضاح یک وزیر از مجموعه وزرای اقتصادی یک کابینه به بهانه گرانی وتورم، برخاسته از اهدافی است که نمی دانم این اهداف چیست.با خودم فکر می کنم یعنی مسبب همه گرانی ها وزیربازرگانی به تنهایی بوده است؟بحث تورم وگرانی، ریشه در ساختار اقتصادی کشور دارد ومحاکمه کردن یک وزیر،آن هم وزیری که باید مدافع حقوق مصرف کننده باشد وطرف عرضه وتولید هم نیست،کمی عجیب است.

احتمال دارد ،کابینه را ترک کنید.این موضوع ناراحت کننده نیست؟

چرا باید ناراحت کننده باشد؟ خانواده ام که خوشحال می شوند.

بعد از این که خبر استیضاح را شنیدید،چه واکنشی نشان دادید؟

لبخند زدم.

آقای رئیس جمهور چه واکنشی داشتند؟

نمی دانم. لحظه اعلام خبر آن جا نبودم.

رئیس جمهور از وزیر بازرگانی اش حمایت خواهد کرد؟

از خودایشان بپرسید. اما چرا نباید حمایت شود؟

برخی سایت ها این گونه تحلیل کرده اند که رئیس جمهور در راستای ادامه ترمیم کابینه، موافق با استیضاح وزیر بازرگانی است. حتی گفته می شود قرار است وزیر بازرگانی قربانی گرانی ها شود.

این روزها انتشار شایعه،خرج زیادی ندارد. برای تحلیل شایعه هم، نیاز نیست زحمت زیادی صرف شود. روزی روزگاری، برای انتشار وتحلیل شایعه، نیاز به کاغذ یارانه ای بود اما درحال حاضر انتشار خبرهای دروغین وتحلیل های آبکی وستون شایعات، نیاز به کمک های دولتی نیست. به لطف اینترنت، همه جا پرشده است از این گونه شایعات و تحلیل های سطحی.

فکر می کنید آقای رئیس جمهور از شما حمایت کند؟

از آقای احمدی نژاد آدمی صریح تر می شناسید؟ این که می گویند رئیس جمهور از وزیر بازرگانی راضی نیست و مجلس را تحریک می کند تا وزیر کابینه اش را استیضاح کند، چه مبنایی می تواند داشته باشد؟ من آدمی صریح تر ازاحمدی نژاد نمی شناسم. ایشان اگر با کسی مشکل داشته باشد، به صراحت وبدون ملاحظه عنوان می کند. احمدی نژاد اهل بازی های سیاسی نیست. ایشان از عملکرد وزارت بازرگانی راضی است و این نکته بارها عنوان شده و من نیازی به بازگویی آن نمی بینم.

چند سال است که آقای احمدی نژاد را می شناسید؟

ازدهه 60. مدتی با ایشان فعالیت های مشترک سیاسی وتشکیلاتی در دانشگاه علم وصنعت داشتم و خیلی وقت است که ایشان را می شناسم.

همین دوستی دیرینه باعث شد به کابینه دعوت شوید؟

نه. آن قدرها دوست نبودیم. همدیگر را می شناختیم اما رفقای صمیمی و همیشگی نبودیم. من برای آقای احمدی نژاد غریبه نبودم و از سوی کسی هم به کابینه تحمیل نشدم.

پس چگونه به کابینه پیوستید؟
یک روز تماس گرفتند و قرار گفت وگو گذاشتند.من از طرف دوستان مشترکی که داشتیم به آقای احمدی نژاد معرفی شدم.

چه دوستان مشترکی؟
دوستان قدیمی در دانشگاه علم وصنعت. همچنین دوستانی درسپاه پاسداران و برخی دوستان دیگر.

در سپاه پاسداران سابقه حضور دارید؟

من وقتی 21 سال داشتم، فرمانده سپاه پاسداران درغرب تهران بودم. جزو بچه های جبهه وجنگ هستم وسال ها در رده های مختلف فرماندهی در جنگ ودفاع مقدس حضور داشته ام.

چگونه به کابینه پیوستید؟
با توجه به سابقه ای که داشتم ودوستان مشترکی که میان من وآقای احمدی نژاد وجود داشت، به کابینه دعوت شدم.

اگر رشته کلام از دست شما خارج نمی شود، لطفا درمورد پیشینه و سابقه خود توضیح دهید. درمورد درس و دانشگاه و سابقه مدیریت اجرایی.

آقای امیری(رئیس دفتر وزارتی) به من گفت شما می خواهید در مورد افزایش جهانی قیمت موادغذایی و تورم گفت وگو کنید اما شما ظاهرا علاقه ای به این بحث ندارید(با خنده)

خیلی زیاد وارد پیشینه و سابقه شما نمی شویم. درحد این که بدانیم سابقه مدیریت شما در امور اجرایی چقدر است و چگونه وارد کابینه شدید.

من 48 سال سن دارم و به قول تهرانی ها، بچه خیابان نامجو در نظام آباد تهران هستم. پدرم درحوالی میدان گرگان قدیم که حالا به میدان نامجو معروف است، مغازه داشت و من کودکی ام را در همین منطقه پشت سرگذاشتم. درسال 1365 موفق شدم از دانشگاه علم وصنعت، مدرک مهندسی صنایع بگیرم و سه سال بعد از همین دانشگاه، مدرک فوق لیسانس مهندسی صنایع گرفتم.

مدتی بعد بورس تحصیلی برای اعزام به خارج گرفتم اما به دلیل شرایط خانوادگی ترجیح دادم در داخل ادامه تحصیل بدهم که درهمین زمینه دردانشگاه علم و صنعت پذیرفته شدم و در سال 1368 مدرک دکترای مهندسی صنایع از این دانشگاه گرفتم. همان طورکه اشاره کردم، درجریان دفاع مقدس، در رده های مختلف فرماندهی جنگ، درجبهه حضور داشتم و پس از آن به عنوان معاون پژوهش و آموزش دانشکده فنی دانشگاه امام صادق(ع) فعالیت کردم. مدتی بعد در همین دانشکده به عنوان قائم مقام انتخاب شدم تا این که به وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح پیوستم.

از سال 1376 به عنوان رئیس هیات مدیره و مدیرعامل سازمان اتکا انتخاب شدم و تا زمان پیوستن به این وزارت خانه، دراین پست مشغول بودم.

در طول سال های گذشته، عمده فعالیت های من در دانشگاه متمرکز بود و در طول این سال ها، همواره عضو هیات علمی دانشگاه هم بوده ام. درزمینه مسایل فنی ومهندسی و مدیریتی هم از سال 1362 سوابق من موجود است.

چگونه به دولت نهم پیوستید؟
من در جریان نبودم اما ازچند ناحیه به آقای احمدی نژاد معرفی شده بودم. همان طور که اشاره کردم، آقای احمدی نژاد را ازمدت ها پیش می شناختم ولی در چند سال متوالی همدیگر را ندیده بودیم. روزی که برای پست وزارت معرفی شدم، کنجکاو بودم ببینم از چه ناحیه ای به آقای احمدی نژاد پیشنهاد شدم و بعدها فهمیدم که از محافل دانشگاهی و انجمن ها و دوستان مشترک سپاهی، حمایت شده ام. نکته جالب توجه این بود که نام من درفهرست چند وزارت خانه قرار داشت که جدی ترین آنها وزارت صنایع و معادن و وزارت بازرگانی بود که در نهایت به عنوان وزیر بازرگانی به مجلس معرفی شدم و رای اعتماد گرفتم.

مشهور است که وزرای دولت نهم پیش از ورود به کابینه، قول و قرارهای زیادی با رئیس جمهور منتخب می گذاشتند شما چه قولی به آقای احمدی نژاد دادید و چه قولی از ایشان گرفتید؟ 

من هم مثل خیلی از وزرای دیگر با ایشان نشست هایی برگزار کردم و صحبت های زیادی بین ما رد و بدل شد. پس ازقطعی شدن حضورم درکابینه، حتی تلاش کردم ساعت های محدود حضورم در دانشگاه را به حداقل برسانم که پس از مدتی این حضور هم به طور کامل قطع شد. درمورد فامیل بازی و این گونه مسایل با رئیس جمهور صحبت کردم و دغدغه ایشان این بود که چنین اتفاقی نیافتد و البته من هم به هیچ عنوان چنین اعتقادی ندارم. اما درمورد برنامه هایی که داشتم، بحث اصلی و محور برنامه های من توجه به صادرات بود و مشارکت بخش خصوصی در بازرگانی کشور. منطقی کردن تعرفه ها هم مورد تاکید من قرار داشت و آقای احمدی نژاد هم ضمن تایید این برنامه ها، تاکید داشتند که مردم نباید با کمبود مواد غذایی در کشور مواجه شوند. من قول دادم این برنامه ها را عملی کنم و ایشان قول دادند حمایت کنند.

در صحبت های مفصلی که با رئیس جمهور داشتم و حتی دربرنامه ای که به مجلس ارایه کردم، به این موضوع تاکید داشتم که نگاه من به وزارت بازرگانی، صرفا نگاه داخلی نیست و حضور اقتصاد ایران در بازارهای جهانی و پرداختن به مقوله صادرات اهمیتی کم تر از دیگر سیاست های داخلی ندارد.

من به این نکته اشاره کردم که در اقتصاد ایران پتانسیل های زیادی وجود دارد که درطول سال های متمادی مغفول مانده است و اگر این سیاست مورد توجه قرار گیرد می تواند آثار مثبتی برای اقتصاد ایران داشته باشد.

گفتید از رئیس جمهور خواستید که از برنامه های شما حمایت کند. بیشتر نگران به چالش کشیده شدن چه برنامه هایی بودید؟

به هرصورت وزارت بازرگانی نقطه حساسی در اقتصاد ایران است و اعمال هرسیاستی، می تواند برای وزیر بازرگانی حاشیه ایجاد کند. من احساس کردم وزارت بازرگانی می تواند برای برخی ها حالت سهمیه وارثیه داشته باشد که از آقای احمدی نژاد خواستم از سیاست هایم حمایت کنند تا اجازه ندهم وزارت بازرگانی به ارثیه ای برای برخی جریان ها تبدیل شود.

در مجلس چه برنامه ای اعلام کردید؟

درمجلس همان برنامه های اعلام شده به آقای احمدی نژاد را مطرح کردم.برنامه هایی مثل تنظیم بازار،سامان دهی رابطه با اصناف وازاین دست برنامه ها.


برنامه هایی که درمجلس اعلام کردید وبعدها اجرایی شد،بیشتر از دیگر همتایان شما به برنامه چهارم نزدیک بود.با توجه به این که خیلی از همکاران شما اعتقادی به برنامه چهارم نداشتند،رویکرد شما مورد انتقاد قرار نگرفت؟

من اهداف برنامه چهارم را قبول داشتم هرچند دربرخی موارد دسترسی به آن را ممکن نمی دانستم اما تلاش خودم را کردم . نه من هیچ گاه به چالش نخوردم. افزایش صادرات جزو برنامه های پیش بینی شده دربرنامه چهارم بود ومن تلاش زیادی کردم تا پیش بینی ها محقق شود.برای پیش برد اهداف صادراتی، ده ها برنامه نوشتیم وتدوین کردیم ومی بینید که این سیاست ها جواب داده وبا وجود اعمال فشارهای زیاد،صادرات کشورما افزایش قابل توجهی پیدا کرده است.اهمیت این موفقیت زمانی بیشتر می شود که به رقابت های شدید کشورها برای بازار گشایی هم توجه کنیم.

روزی که برای گرفتن رای اعتماد درمجلس حضورداشتید،یکی از مهمترین برنامه های خودرا تنظیم رابطه دولت واصناف اعلام کردید.اکنون که سه سال از آن روزها می گذرد،فکر می کنید تا چه اندازه توفیق داشته اید؟

درطول سه سال گذشته، بحث اصناف یکی از مهم ترین برنامه های من دروزارت بازرگانی بوده است.دراین زمینه تلاش های زیادی کردیم وبه نظرمی رسد پس ازسه سال،نتایج خوبی به دست آورده ایم.

از ابتدای آمدن به وزارت بازرگانی وقت زیادی صرف اصلاح امور اصناف واتاق های بازرگانی کردیم.درزمینه اصناف یک سال زمان صرف کردیم تااعتمادسازی کنیم.اوایل روی کارآمدن دولت نهم گاهی نگاه به وزارت بازرگانی ومجموعه دولت آن قدر منفی بود که ناامید می شدیم به همین دلیل یک سال زمان گذاشتیم تا تعامل خوبی با اصناف داشته باشیم. من در طول یک سال به همه استان ها سفر کردم.وتلاشم براین موضوع متمرکز شده بود که تشکل های بخش خصوصی باورکنند که می توانند آزادی عمل بیشتری برای حضور دراقتصاد ایران داشته باشند.

من اعتقاد جدی دارم که دولت نباید کار بازرگانی انجام دهد.وزارت بازرگانی باید کار نظارت را دنبال کند وبخش خصوصی باید وارد میدان شود. درتمام مدت زمانی که دروزارت بازرگانی بوده ام،به این نکته توجه داشتم .شما می توانید با اصناف گفت وگو کنید ودراین زمینه صحت وسقم این اظهارات را جویا شوید.

گاهی به عنوان رئیس هیات نظارت،به جای این که درمسند پرسش کننده بنشینم ،پاسخ گو بودم. فضا به گونه ای بود که باید اعتماد سازی می کردیم .من واقعا به ایجاد فضای دموکراتیک برای بخش خصوصی اعتقاد جدی دارم وبه آن عمل کرده ام. به طور مثال دردولت مصوبه ای تدوین شد مبنی بر این که کارگروهی تشکیل شود تا بحث بیمه اصناف، مالیات وخیلی مسایل دیگر را خود اصناف پیشنهاد کنند.یعنی مسایلی که سال ها برای اصناف به معضل ومشکل تبدیل شده بود،با مشارکت خود آنها حل شد.دراین زمینه کارگروه هم چنان مشغول بررسی مشکلات اصناف است .برخی مسایل حل شده وبرخی مسایل درحال جمع بندی ونهایی شدن است.

یکی ازانتقادهایی که به شما می شود این است که به بازرگانی داخلی بیشتر از بازرگانی خارجی توجه دارید.

نه اتفاقا یکی از انتقادهای خودم این است که به اندازه کافی به بازرگانی خارجی توجه ندارم.متاسفانه مسایل داخلی گاهی آن قدر حاشیه ساز می شود که ناخودآگاه از مسایل مهمی مثل صادرات وحضور دربازارهای جهانی غفلت می کنیم اما کدام وزیربازرگانی را درکشورهای خارجی سراغ دارید که وقتش را صرف پی گیری مسایلی مثل قیمت نان وتخم مرغ کند.پرداختن به امور کوچک گاهی مارا از اهدافی که داریم دور می کند ومتاسفانه حاشیه ها نمی گذارند حتی کارهای کوچک را پی گیری کنیم.باورکنید 80 درصدتوان من صرف مسایل داخی شده است درحالی که آرزو دارم 50درصد توانم را صرف حضور دربازارهای جهانی کنم.

وزارت بازرگانی یا بهتر بگویم حوزه تجارت وبازرگانی درطول سه سال گذشته به دلیل اتخاذ سیاست های خاص وزارت امورخارجه بیشترین تاثیر را پذیرفته است.با توجه به این که به طور کامل از تاثیر فشارهای بین المللی واعمال تحریم علیه ایران آگاه هستید،درکابینه چه مواضعی اتخاذ می کنید؟ 

بحث دستیابی به انرژی صلح آمیز هسته ای موضوعی ملی وسیاستی مورد تاکید است که دردولت نهم به طور کامل درمورد آن اجماع وجود دارد.دستیابی به انرژی هسته ای برای اقتصاد ایران منافع بلند مدت دارد ودرآینده منجر به افزایش ثبات وامنیت اقتصاد ایران خواهدشد.من منکر هزینه تحریم ها واعمال فشارهای یک طرفه به اقتصاد ایران نیستم .با این حال باید عنوان کنم که یکی از موفق ترین سیاست های این دولت،سیاست خارجی است.دولت نهم دراین زمینه بسیار موفق عمل کرده است ومن معتقدم اعمال این سیاست ها،نتایج خوبی ازجمله افزایش اقتدار ایران به دنبال داشته است.پیش ازاین ما درعرصه بین الملی این قدر فعال نبودیم وتا این اندازه حضور موثر نداشتیم اما درحال حاضر با اقتدار درعرصه بین الملل حضور داریم.

پیش ازاین، اروپایی ها برای ما شرط تعیین می کردند وحالا این ماهستیم که شرط می گذاریم.اروپایی ها می گویند ما حاضریم شرط پارسال را قبول کنیم وما می گوییم نه آن شرط مال امسال نیست وتاریخ آن گذشته است،چرا پارسال نپذیرفتید؟ زمان که می گذرد،متوجه می شویم که سیاست ها اصولی بوده وموفق عمل شده است.این دستاوردها را سیاسی نکنید.باور کنید میزان محبوبیت ایران درمیان کشورهای مسلمان وغیر مسلمان افزایش یافته است.این مسایل را نمی شود کتمان کرد.

با این توضیح که بخش خصوصی قبول کرده است که هزینه های تحریم را به دلیل دستیابی به منافع ملی بلند مدت بپذیرد، شما به عنوان وزیر بازرگانی برای کاهش هزینه های تحریم وفشارهای بین المللی به اقتصاد ایران چه اقدامی انجام دادید؟

به هرحال فشار تحریم هارا قبول دارم وبخش خصوصی هم دراین زمینه همراهی خوبی داشته است. افزایش واردات و صادرات نشان می دهد که تحریم ها کم اثر بوده اند.

چرا فکرمی کنید تحریم ها کم اثر بوده اند درحالی که می دانید هزینه تجارت بسیار افزایش یافته است؟

به هر حال در اثر اعمال فشارهای سیاسی برخى هزينه هاى مالى در كشور افزايش يافته، اما دستیابی به انرژی هسته ای واقتدار درعرصه بین المللی، بازدهی بلند مدت وماندگار برای کشور دارد. تامین انرژى كشوردرآینده بدون انرژى هسته اى غیر ممکن است بنابراین باید بردستیابی به آن پافشاری کرد.اما قبول دارم که دراثر این سیاست ها ریسک اقتصاد ایران افزایش یافته وهزینه واردات نیز بیشتر شده است .ازسوی دیگر دلایل وقرائنی هم وجود دارد که نشان می دهد تحریم ها کم اثر بوده است.نه درطول سه سال گذشته که درطول 30 سال گذشته.مگر نمی گویید اقتصاد ما تحریم شده؟ آثارتحریم را باید در واردات وصادرات دید. مگر این گونه نیست؟اما می بینید که هم واردات وهم صادرات افزایش پیدا کرده است.البته این نکته راهم یادآوری می کنم که دستیابی به انرژی هسته ای برای ما صرفه اقتصادی بلند مدت دارد وما نباید منافع کوتاه مدت را با منافع بلند مدت عوض کنیم.

فراوانی درکشورنشان می دهد تحریم ها خیلی اثرگذار نبوده است.به این موضوع توجه کنید که تورم جهانی درحال افزایش است،افزایش قیمت نفت باعث شده است که هزینه حمل ونقل درهمه جای دنیا افزایش پیدا کند با این حال شما چه کالایی می خواهید که نمی توانید درایران پیدا کنید؟آیا فراوانی نشان دهنده این نیست که تحریم ها بی اثر بوده ونه تنها اقتصاد ایران که هیچ اقتصاد دیگری، تحریم پذیر نیست.؟ قبول دارم که هزینه بیشتری باید بپردازیم اما هیچ گاه دچار کمبود نشده ایم.به همین دلیل اعتقاد دارم سلطه گران به اهداف خود نرسیده اند.

آقای دکتر میرکاظمی، وقتی درمورد عملکرد شما صحبت می کنیم،حتی اگر زیرتیغ استیضاح هم باشید،نمی توانیم به سیاست های ضد انحصاری شما دراتاق های بازرگانی که منجر به خانه تکانی اساسی دراین حوزه شد،اشاره نکنیم. شکستن انحصار دراتاق های بازرگانی به عنوان یکی از برنامه های موفق شما به ثبت رسیده است.اکنون که 15 ماه از خانه تکانی دراتاق های بازرگانی می گذرد،چه احساسی دارید؟

همان طور که اشاره کردید، ششمین دوره انتخابات اتاق های بازرگانی نقطه عطفی دراقتصاد ایران بود که پس از ابلاغ سیاست های اصل 44 پیام خوبی به بخش خصوصی داد.واقعیت این بود که انتخابات اتاق های بازرگانی می توانست آن گونه که برگزارشد،برگزار نشود اما درمجموعه وزارت بازرگانی این عزم واراده وجود داشت که انتخابات،کاملا دموکراتیک برگزارشود. ما علاقه نداشتیم بخشی از ظرفیت های بخش خصوصی از صحنه رقابت های انتخاباتی حذف شود بنابراین بر رقابتی بودن انتخابات پافشاری کردیم که خوشبختانه به نحو احسن تامین شد.

اما اقدامات شما باعث شد بخشی از نیروهای اصلاح طلب به اتاق بازرگانی راه یابند ودرعوض چهره های سنتی جناح اصولگرا،تعداد زیادی از کرسی های اتاق بازرگانی را واگذارکردند.پافشاری شما برانتخابات آزاد دلایل سیاسی داشت؟

خواهش می کنم بحث راسیاسی نکیند.من به برگزاری انتخابات آزاد اعتقاد داشتم.هیچ کس به من حکمی نکرد.چرا اختیار وزرا را درقانون اساسی دست کم می گیرید؟ چرا فکر می کنید رئیس جمهور مخالف تحول درمدیریت بخش خصوصی است؟ این ها که شما می گویید حاشیه بحث است اما نکته مهم این است که انتخابات اتاق بازرگانی قانونی بودودرحضور همه خبرنگاران داخلی وخارجی برگزارشد.به قول یکی از روزنامه ها همه چیز دراتاق شیشه ای برگزارشد.

آن چه از صندوق ها بیرون آمد مورد تایید شما بود؟به این دلیل که برخی برندگان انتخابات،مخالف سیاسی دولت بودند. 

من انتخابات را کاملا تایید می کنم به این دلیل که انتخابات آزادانه برگزار شد.اما خواهش می کنم بحث سیاست را وارد اقتصاد نکنید.اجازه بدهید اتاق های بازرگانی همین گونه که حضور فعال دراقتصاد دارند،به این حضور فعال ادامه دهند.بخش خصوصی را وارد سیاست نکنید.بارها ازهمه اعضای اتاق های ایران وتهران خواهش کردم اتاق را سیاسی نکنید.به اندازه کافی با پوست واستخوان،از سیاسی بازی وسیاسی کاری ضربه خورده ایم لطفا به بخش خصوصی انگ نزنید.تاجر اصلاح طلب واصولگرا نداریم.تاجر تاجر است.چکار به گرایش آدم ها داریم؟

تحلیل شما ازرفتار گروهی که به انحصار مدیریت دراتاق بازرگانی اعتقاد داشتند چه بود؟

من دیدگاهی دارم که ازابتدای حضورم در وزارت بازرگانی، هیچ گاه اجازه ندادم خدشه ای به آن وارد شودم. بسیار اصرار دارم که سفارش پذیر نباشم. وزارت بازرگانی همیشه درمعرض فشارهای مختلف قرار دارد اما من هیچ گاه مدیری سفارش پذیر نبوده ام . درجریان انتخابات اتاق بازرگانی، بعضی ها انتظار دوستی سیاسی داشتند.بعضی ها انتظار ملایمت ومهربانی داشتند اما ملامیت با چه؟ ملایمت با ایجاد انحصار؟مهربانی با تراست؟اصل 44 مگر چه می گوید؟آیا اصل 44 گفته است فلان گروه نباید باشد؟آیا انحصارایجاد کرده است؟ درسیاست، گاهی بخش عمده ای ازتوانمندی ها حذف می شود اما این قاعده نباید درمورد بخش خصوصی صدق کند.چرا باید بخشی از توانمندی اقتصاد کشور حذف شود؟

هنوز هم فکر می کنید اتاق های بازرگانی به مثابه قهوه خانه عمل می کنند؟

قهوه خانه ها حالا کافی شاپ شده اند(می خندد) این تعبیر راپیش از انتخابات درمحفلی خصوصی مطرح کردم ونمی دانم چگونه به مطبوعات کشیده شد.دریکی از سفرهای استانی شنیدم یکی از فعالان اقتصادی گفت: اتاق های بازرگانی به محلی برای نوشیدن چای تبدیل شده.عده ای می آیند چایی می خورند ومی روند.وبعد درصحبت هایم گفتم نباید اتاق های بازرگانی مثل قهوه خانه باشد.گفتم این جا را قهوه خانه نکنید.نمی دانم چگونه وارد مطبوعات شد.

انتخابات اخیر اتاق های بازرگانی با استقبال زیادی مواجه شد.تعداد شرکت کننده ها به شدت افزایش یافت.رسانه ها ومطبوعات خیلی کمک کردند.وانتخابات شفاف برگزار شد.نتیجه هم کاملا دمکراتیک بود ومن خیلی به این انتخابات افتخارمیکنم.درمجموع من خیلی به اتاق بازرگانی اعتقاد دارم ومعتقدم می تواند نقش بسیار تعیین کننده ای دراقتصاد داشته باشد.اگربه ابلاغیه اصل 44 توجه کنید،متوجه می شوید که اولویت اصل 44 آزادسازی است.همه فعالان اقتصادی باید مشارکت داشته باتشند.نقش واقعی اتاق بازرگانی همین است.ایجاد هم افزایی دراقتصاد ملی.جمع همه توان ها ومهارت ها.هیچ کس حق ندارد کسی را حذف کند.

با این حال نتیجه انتخابات برای شما مطلوب بود؟

بله.دراین انتخابات نتیجه بسیار خوبی حاصل شد.بخشی ازمدیران باسابقه بخش خصوصی وبخش دیگری از تحصیل کرده های اقتصاد ایران به اتاق بازرگانی راه یافتند که به نظر من ترکیب خوبی ایجاد کرد.

انتخابات هیات رئیسه ها چطور؟

هیات رئیسه اتاق های بازرگانی را من انتخاب نکردم .افراد زیادی کاندیدا شده بودند ودرنهایت ترکیب خوبی حاصل شد.ما هیچ نقشی درانتخاب هیات رئیسه اتاق ها نداشتیم.درحال حاضربه نظر می رسد درک متقابلی میان جریان های مختلف اتاق بازرگانی وجود دارد.اتاق های بازرگانی جان تازه ای گرفته اند.اتاق ها پی برده اند که مجموعه وزارت بازرگانی برای خدمت به بخش خصوصی آماده است.دراین زمینه برای نخستین بارمنشورهمکاری با اتاق بازرگانی را امضا کردیم اما اگر چیزدیگری هم مطرح شود امضا می کنم.

دراتاق های بازرگانی ایران وتهران انتقادهای تندی به سیاست های اقتصادی دولت می شود،این موضوع را تایید می کنید؟

به قواعد دموکراتیک اعتقاد دارم ونسبت به انتقادها اعتراضی ندارم اما لحن برخی انتقادها را نمی پذیرم.باید با ادبیات ملایم تری رفتار کرد. به صرف این که آنها بخش خصوصی اند وما بخش دولتی، نباید توهین شود. نمایندگان اتاق های بازرگانی باید به خطوط قرمز توجه داشته باشند.انتقاد به جای خود. من فکر می کنم اتاق درحفظ حرمت ها کوشش داشته است.

شمارا متهم به "اعمال سیاست های غلط بازرگانی که منجر به بی ثباتی در بازارهای داخلی و افزایش سطح عمومی قیمت ها" شده است،کرده اند.درپاسخ به این انتقاد چه دفاعی از عملکرد خود می کنید؟

درمورد افزایش سطح عمومی قیمت ها وافزایش نرخ تورم، هرروز اظهارنظرهای متفاوتی می شنویم.عده ای از افزایش سطح عمومی قیمت ها به عنوان چماق سیاسی استفاده می کنند واحتمالا قصد برخی از این افراد، سیاه نمایی والقای این موضوع است که دولت در کنترل اقتصاد ناتوان عمل کرده است.

نمایندگانی که برگه استیضاح را امضا کرده اند دراین دسته جای می گیرند؟

اجازه بدهید هنوز صحبت من تمام نشده است.استیضاح حق نمایندگان مردم است وآنها ازاین طریق می توانند دغدغه خودرا درمورد مهم ترین مسایل کشور دنبال کنند اما دراین زمینه چند موضوع مشخص نشده است.اول این که چرا وزیر بازرگانی؟ وزیری که درتنظیم سیاست های مالی وسیاست های بازار پول کمترین نقش را دارد.چرا وزیربازرگانی؟ وزیری که نه در طرف عرضه قرار دارد ونه در طرف تقاضا.نه درطرف تولید ونه در طرف مصرف کننده.نکته مهم دیگر این است که چرا درواپسین روزهای عمر مجلس هفتم موضوع استیضاح مطرح شده است؟آیا این موضوع سال گذشته برای استیضاح کنندگان مهم نبود؟چرا پس ازاین که نتیجه انتخابات مشخص شده است؟من معتقدم برای حل مشکل افزایش قیمت ها نیاز به مچ گیری ومحکوم کردن همدیگر نیست.

من فکر می کنم چیزی حدود 30 عامل در افزایش نرخ تورم تاثیر دارند.

يكى از اين عوامل مشكلات ساختارى اقتصاد ایران است که ازسال های دور روی هم انباشه شده است. از همین عامل مهم می شود عوامل تاثیر گذاری مثل بهره وری را مطرح کرد که وضعیت آن درایران نگران کننده است.

به نظر شما سیاست های دولت در مورد افزایش نقدینگی تاثیر بیشتری بر افزایش نرخ تورم دارد یا بهره وری پایین؟

درقسمتی از صحبت هایم گفتم که می توانم به 30عامل تاثیر گذار برتورم اشاره کنم .رشد نقدینگی یکی از این عوامل است که به تقاضا دامن می زند وباعث بالا رفتن قیمت ها می شود.یا به بحث افزایش سالانه دستمزدها اشاره می کنم که هرسال به میزان مشخصی افزایش پیدا می کند وتاثیر زیادی بر افزایش سطح عمومی قیمت ها دارد.درهمین زمینه لازم است در مجموعه ساختار اقتصاد ایران مثل ساختار مکانیزم عرضه وتقاضا،نظام پولي و مالي کشور و نقدينگي، تورم وارداتي و افزايش قيمت هاي جهاني از جمله عوامل تورم است كه نياز است به آنها بپردازيم.


وزارت بازرگانی تا چه اندازه در افزایش سطح عمومی قیمت ها موثر بوده است؟

افزایش سطح عمومی قیمت ها محدود به یک وزارت خانه یا حتی دولت نمی شود.به طور قطع دراین زمینه باید علل مختلفی را جست وجو کرد. این منصفانه نیست که درپی بروز مشکلی دراقتصاد،دنبال مقصر باشیم واز حلقه ای گسترده ومرتبط به هم،یکی از اعضا را جدا کنیم وبه عنوان مقصر مطرح کنیم.من بارها دراین زمینه توضیح داده ام که ریشه اصلی تورم درکشورما ساختار بیمار اقتصادی است.دراین زمینه تصویری فاندامنتال از اوضاع اقتصاد جهان باید تهیه کرد وبه صورت عمودی از بالا به پایین مرور کرد.

همان طور که می دانید قیمت نفت درچندماه گذشته سیر صعوی عجیبی طی کرد وبالاترین رکوردهای تاریخ را پشت سر گذاشت.قیمت بالای نفت تاثیر زیادی بر اقتصاد کشورها گذاشت.به طور مثال کشورهایی که نفت را گران خریدند،بنزین را گران کردند یا بر قیمت محصولات پتروشیمی صادراتی خود افزودند.قیمت بالای نفت همچنین باعث شد قیمت حمل ونقل ومواد غذایی وخیلی اقلام دیگر افزایش پیدا کند. منتقدان دولت آیا این روند را کتمان می کنند؟

محاسبات ما نشان می دهد 19 درصد افزایش میزان واردات به دلیل تورمی بوده است که درخارج ازایران رقم خورده وزمانی که وارد کشور شده ،تاثیر خودرا گذاشته است. همان طور که تحلیل گران بازار انرژی معتقدند دوران نفت ارزان به سرآمده، من هم می گویم دوران غذای ارزان به سرآمده وامسال به وضوح می بینیم که افزایش قیمت مواد غذایی در خیلی از کشورهای جهان، بحران آفریده است.

این روزها درهم تنیدگی زیادی میان قیمت ها در بازارهای جهانی وجود دارد.زمانی که تلویزیون ها به طور مستمر قیمت جهانی غلات را زیرنویس می کنند وروزنامه ها مدام به تحلیل قیمت های جهانی می پردازند، طبیعی است که درایران نیز قیمت ها افزایش پیدا کند.این ویژگی ومشخصه اقتصاد جهانی در شرایط جدید است.

با این تحلیل باید بپذیریم اگرکالای وارداتی ما 19 درصد گران شده، به طور قطع درداخل هم تاثیر خودش را خواهد گذاشت.ما بايد علت ها را بیابیم و تأثيرش را در قيمت تمام شده بازار بررسی كنيم. همان طور که اشاره کردم درحال حاضر بحران غذایی جهان را تهدید می کند درهمین زمینه در يك سال گذشته قیمت انواع مواد غذایی درجهان افزايش یافته است.

شرایط این روزهای محصولاتی مثل برنج، دانه هاى روغنى، گندم، جوو ذرت را مرور کنید.می بینید که برخی محصولات استراتژیک حتى 200درصد افزايش قیمت داشته است.درخیلی از کشورها،ارتش، توزیع مواد غذایی را دردست گرفته واین نشان می دهد دامنه بحران تا چه اندازه نگران کننده شده است. اماشما به بازار داخل نگاه کنید.چه زمانی احساس کمبود کرده اید؟درکدام نقطه کشور کمبود احساس می کنید؟

همه چیز درچرخه اقتصاد به هم پیوسته ودرهم تنیده است مسلماً افزايش قيمت جو می تواند درافزایش لبنيات و دامپرورى و طيور تأثير بگذارد.

دربخش پولی هم باید ریشه تورم را جست وجو کرد.سیاست هایی که درگذشته منجربه رشد نقدینگی شده بود،امروز درافزایش تورم تاثیرگذار است.

دربخش تولید وعرضه هم باید به دنبال مسایل ومشکلات بود.درخیلی موارد اگر تولید به ظرفیت واقعی اش نمی رسید،وزارت بازرگانی وارد عمل می شد وتنظیم بازار می کرد.حتی ردپای تورم را می شود دربرخی مصوبه های مجلس دنبال کرد.این گونه نیست که یک وزیر،مقصر اصلی تورم باشد.

سال گذشته شاهد ورود ريال هاى حاصل از فروش نفت به اقتصاد كشور بودیم.زمانی که ریال ناشی از فروش نفت به اقتصاد تزریق شد،حجم فعالیت های عمرانی افزایش یافت که نتیجه اش افزایش تقاضا برای برخی کالاها بود واین روند باعث افزایش قیمت این کالاها شد.زمانی که درمورد تورم صحبت می کنیم نمی توانیم به سیاست های پولی توجه نکنیم .به طور مثال سال گذشته افزايش خالص دارايى هاى بانك مركزى را شاهد بودیم كه اثر مستقيم در افزايش تورم داشت.یاافزایش بدهی بانک ها به بانک مرکزی وخیلی مسایل دیگر.

یکی از موارد مطرح شده درنامه استیضاح شما،افزایش قابل توجه واردات است.آیا شما نگران واردات بی رویه نیستید؟

درسال گذشته، درمجموع 48 میلیارد دلار واردات داشته ایم که 5/3 میلیارددلارآن سوخت است. دوستان، زمانی که بحث صادرات غیرنفتی می شود میعانات راازآمار صادرات جدا می کنند اما برای واردات وبرای این که عدد نمودارشان بیشتر نشان دهد،واردات سوخت را تفکیک نمی کنند.این هم از ظلم هایی است که به ما می شود.از نظر وزنی واردات کاهش پیدا کرده اما ارزش آن بیشترشده.سال گذشته 19 درصد تورم وارداتی داشته ایم که نشان می دهد بخشی از واردات صورت گرفته به دلیل افزایش بهای جهانی کالاها بوده است. دردوسال گذشته، كالاهاى واسطه اى و سرمايه اى نقش عمده ای در تركيب واردات داشته كه به نظر من طبیعی به نظر می رسد به این دلیل که هر چه صادرات بیشتری داشته باشيم، به مواد اوليه بيشتری نیاز داریم بنابراين طبیعی است که شاهد رشد واردات باشیم.

چرا کسانی که واردات را چماق می کنند، به صادرات اشاره ای نمی کنند؟رشد صادراتی در دولت نهم بی نظیر بوده است.سال گذشته 21 میلیادردلار صادرات داشته ایم که اگر میعانات را هم از این رقم کم کنید،حدود 16 میلیارد دلار صادرات داشته ایم که به نظر من خیلی قابل توجه است.

این را هم درنظر داشته باشید که دیدگاهی دردولت وجود دارد که صادقانه معتقد است مردم باید از افزایش درآمدهای نفتی سهمی عایدشان شود.این دوستان می گویند چرا باید قیمت نفت از 100دلار بگذرد اما ازاین درآمدها چیزی عاید کشور نشود. چگونه می شود افزایش درآمدهای نفتی را بر زندگی مردم انعکاس داد؟

آقای توکلی دریکی از برنامه های تلویزیونی این گونه عنوان کرد که وزارت بازرگانی بدون اجازه مجلس،یک میلیاردو 200میلیون دلار از حساب ذخیره ارزی برداشت کرده تا میوه وارد کند.این موضوع درست است؟

نه من این موضوع را تکذیب می کنم.هیچ برداشتی ازحساب ذخیره ارزی نداشته ایم. نکته جالب توجه این است که وزارت بازرگانی به هیچ وجه میوه وارد نکرده وحتی صادر هم نکرده است.من بارها این جمله را تکرار کرده ام اما نمی دانم چرا برخی دوستان نمی خواهند قبول کنند.یکی از افتخارات ما این است که درسه سال گذشته به هیچ عنوان میوه وارد نکرده است.وزارت بازرگانی درسه سال گذشته فقط واردات میوه توسط بخش خصوصی را مدیریت کرده است.

ونکته جالب تر این است که حجم صادرات میوه درسال گذشته بیش از یک میلیاردو 700میلیون دلار بوده و واردات آن 288 میلیون دلار بوده که بخش عمده آن موز بوده است. پس نگرانی ما ازچیست؟ کشاورز درسه سال گذشته دغدغه نداشته،مصرف کننده زیان ندیده،پس این انتقادهای غیر واقعی چه دلیلی دارد؟

وزارت بازرگانی حتی یک کیلو میوه وارد نکرده است.چرا درگفتاربرخی از دوستان صداقت وجود ندارد؟ما حتی ارزنداریم که روغن وارد کنیم.نمی دانم منشا این گونه اظهارنظر هاچیست؟خیلی لازم نیست تلاش کنید به وب سایت گمرک مراجعه کنید همه این آمارها موجود است.

گفته می شود سیاست های شما درتنظیم تعرفه،باعث گرانی شده است.

نگاه به تعرفه در کشور ما نگاه خوبی نیست. درحقیقت تعرفه به مانع وارداتی تبدیل شده است.یکی ازویژگی های تعرفه باید حمایت ازتولید داخل باشد اما حمایت نبایدمنجر به زیان مصرف کننده شود. استفاده کردن ازتعرفه باید براساس سیاست های خاص صورت گیرد

به نظر من نگاه به تعرفه بايد اصلاح شود. اينگونه نبايد باشد كه تعرفه به عنوان عاملی برای جبران کسری بودجه تلقی شود .یعنی هر جا بودجه كم آمد، براى جبران کسری آن تعرفه را افزايش دهيم. تجربه هم نشان داده كه اين ابزار در جهت ايجاد درآمد، زياد كارآمد نيست كه عملاً تحقق پيدا نمى كند چون بر مى گردد به شكل تركيب كالاهاى وارداتى و به موضوع قاچاق هم باید توجه شود.گفته می شود نرخ موثر تعرفه ها درسال گذشته اثر روانى زیادی در بازار داشته است.به عقیده من افزایش نرخ موثرتعرفه ها دردوره ای باعث افزايش قيمت شد. دولت و مجلس این دیدگاه را داشتند كه براى حمايت از كالاهاى داخلى، نرخ مؤثر تعرفه ها بايد افزايش پيدا كند ومن معتقدم درافزایش قیمت کالاهای وارداتی موثر بود.

وزارت بازرگانی در افزایش تعرفه ها چه را می پذیرد؟

وزارت بازرگانی موافق تنظیم منطقی تعرفه است وهیچ گاه درجهت زیان تولید ملی ودرعین حال زیان مصرف کننده گام برنداشته است. دربودجه های سال 85 و86 بندی وجود داشت که براساس آن نرخ موثر تعرفه از 10 درصد به 15 درصد افزایش پیدا کرد.شاید تحلیل این بود که درآمد ها وهزینه ها دربودجه همخوانی ندارد بنابراین با تعرفه ها بازی شد ونرخ موثر تعرفه ها افزایش یافت.این نگاه تاجر مآبانه بود وبه هیچ عنوان منطق اقتصادی نداشت.

من مخالف این دیدگاه بودم وعنوان می کردم که اگر قرار به حمایت از تولید داخلی است باید درکوتاه مدت از ابزار تعرفه ای استفاده کرد اما بنگاه باید در دراز مدت به سمت اصلاح ساختار وافزایش بهره وری گام بردارد.درسایه همین سیاست گذاری ها است که درکشور بنگاه های ناکارآمد داریم وتازمیانی که این سیاست ها دنبال شود،چیزی از ناکارآمدی این بنگاه ها کم نخواهد شد.

این گونه شرکت ها،مثل پهلوان هایی هستند که فقط درکوچه ومحله خودشان پهلوانی می کنند اگر راست می گویند وارد رقابت های جهانی شوند.

درسال 1385 که نرخ موثر تعرفه افزایش پیدا کرد،چیزی حدود 1100قلم کالا مشمول تعرف های جدید شد وبه نظر من این سیاست یکی از عوامل موثر بر افزایش قیمت برخی کالاها بود.درسال 1386 همین سیاست تکرار شد ودوستان ما درمجلس دراین زمینه نقش داشتند.

نگاه های غلطی وجود دارد که این نگاه های غلط قصد تسلط بر کشور رادارد.من نه چپ هستم نه راست ونه برایم اهمیت دارد که فرد مقابلم چه دیدگاهی دارد.من اصولی دارم که همیشه به آن پایبند بوده ام. درزمینه حضورم دروزارت بازرگانی همیشه این اصول را رعایت کرده ام. من دروزارت بازرگانی به هیچ عنوان به سمت فامیل بازی ورفیق پروری نرفتم.شورای معاونان من یکی از کم حاشیه ترین شوراهای معاونان در مجموعه دولت بود.من همه معاونانم را ازقبل می شناختم وبه همه انها اعتقاد کامل دارم.من با تمام توان درجهت حذف انحصارها عمل کردم وزمانی که قصد داشتم تعرفه ای را تغییر دهم،پیش از اعمال،اعلام می کردم.برخی حمایت های سطحی وبه قول معروف کشکی این گونه بود که داد می زدند ما حامی کشاورزهستیم اما میوه کشاورز را 70 تومان می خریدند وهمین میوه را دربازار می فروختند به 2000تومان.چه حمایتی؟فضای انحصاری ایجاد کرده بودند.اما من اعلام کردم که به طور مثال دربهمن ماه قرار است تعرفه میوه کاهش پیدا کند.چه کسی مخالف این رویه است؟ همان کسی که هرسال بیش از 500میلیاردتومان از انحصار میوه درشب عید سود می برد.