کاهش قیمت نفت تحت تاثیر بحران مالی و رکود ادواری اقتصاد جهان که موجب کاهش تقاضا برای نفت شده و درآمد ارزی کشورهای نفتی را کاهش داده است، این پرسش را ایجاد می کند که بحران مالی و رکود اقتصاد جهانی و کاهش قیمت نفت چه تاثیری براقتصاد ایران در سال جاری دارد. 

در این زمینه کارشناسان اقتصادی و برخی مقامات سیاسی از جمله محسن رضایی دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز خواستار بررسی تاثیر کاهش قیمت نفت و بحران مالی بر اقتصاد ایران شده اند. همانطور که مدیر بخش خاورمیانه و آسیای مرکزی صندوق بین المللی پول اعلام کرده چنانچه نفت ایران به طور متوسط با قیمت زیر 90 دلار مواجه شود بودجه عمومی این کشور با کسری مواجه می شود.
 
برخی کارشناسان نیز اعلام کرده اند که در سال جاری اقتصاد ایران با واردات 90 میلیارد دلاری کالا و خدمات، بودجه عمومی 94 هزار میلیارد تومانی، کسری بودجه حداقل 10 تا 15 هزار میلیارد تومانی روبه روست و از آنجا که موجودی حساب ذخیره ارزی نیز حدود هفت تا 10 میلیارد دلار است، درنتیجه احتمال مواجه شدن اقتصاد ایران با کسری بودجه ارزی نیز وجود دارد.
 
برآوردها نشان می دهد با صادرات روزانه 4/2 میلیون بشکه نفت در روز درآمد ارزی روزانه فروش نفت ایران با قیمت هر بشکه 83 تا 84 دلار به قیمت امروز معادل 200 میلیون دلار است که رقم سالانه آن به ازای 365 روز صادرات نفت معادل 73 میلیارد دلار خواهد شد. اگر رقم صادرات غیرنفتی را نیز معادل 15 میلیارد دلار در نظر بگیریم روی هم رفته 88 میلیارد دلار درآمد ارزی خواهیم داشت که از پیش بینی 90 میلیارد دلاری مخارج ارزی ایران بابت واردات کالا و خدمات کمتر است. از این رو در مهرماه و با قیمت نفت 83 تا 84 دلاری برای نفت ایران در شرایط احتمالی کاهش کسری بودجه ارزی هستیم. 

احتمال تداوم کاهش قیمت نفت
این در حالی است که ظرف ماه های گذشته گفته می شد موتور اصلی افزایش تقاضا برای نفت و افزایش قیمت آن، افزایش تولیدات صنعتی کشور های چین و هند و نرخ بالای رشد اقتصادی در این کشورها و به تبع آن افزایش تقاضا در بازار جهانی نفت است. 

اکنون با فراگیر شدن بحران مالی که اثرات مستقیم آن بر وضعیت اقتصاد جهانی خود را نشان می دهد، کشورهای چین و هند نیز با کاهش تقاضا برای محصولات خود مواجه شده اند. پیش بینی می شود ظرف سال جاری مالی، کشور چین پس از مدت ها رشد اقتصادی تک رقمی را تجربه خواهد کرد.
 
با پایین آمدن رشد اقتصادی کشورها در آسیا طبیعتاً میزان تقاضا برای نفت از طرف آنها نیز کاهش بیشتری پیدا خواهد کرد لذا با توجه به این موارد به نظر می رسد دوره افزایش قیمت نفت که ظرف چند سال گذشته ادامه داشته و دلیل عمده آن افزایش تقاضا در آسیا و عدم ثبات در فضای کلی سیاسی جهان عنوان می شد، اکنون به پایان رسیده است. اگر فکری به حال کنترل میزان عرضه نفت در بازارهای جهانی نشود روند نزولی بهای نفت ادامه پیدا خواهد کرد. 

طبیعتاً با کاهش عرضه نفت از سوی ایران و ثابت ماندن قیمت ها نیز میزان درآمدهای نفتی کاهش پیدا خواهد کرد. 

راغفر: آثار بیماری هلندی از قبل اعلام شده بود
حسین راغفر عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا در این زمینه گفت: «زنگ هشدار برای نفت زیر 90 دلار و کسر بودجه دولت مدت هاست که به صدا درآمده. 

زمانی که قیمت نفت به 147 دلار رسید، عجیب نبود و وضعیت کنونی نیز چیز عجیب یا خارق العاده ای نیست زیرا ذات بازار نفت نوسان است. واقعیت این است که کسر بودجه دولت هم کاملاً واضح و قابل پیش بینی بود چرا که دولت هم بودجه انبساطی تنظیم کرده بود و هم بیش از 60 درصد بودجه اش به نفت متکی بود و تقریباً 90 درصد واردات به نفت وابسته است بنابراین کسر بودجه عظیم با کاهش قیمت نفت کاملاً قابل پیش بینی بود.» 

وی افزود: «مشکلات موجود با عنوان مدل کلاسیک بیماری هلندی به شکل فاحشی معلوم و نتایج آن هم قابل پیش بینی بود. افزایش قیمت های منابع طبیعی با افزایش ناگهانی و بی رویه واردات همراه شد و همزمان با کاهش قیمت های منابع طبیعی کسری بودجه و تراز تجاری به شدت منفی خودش را نشان خواهد داد. کسری بودجه دولت را می توان به نوعی جبران یا مهار کرد اما اتفاقات دیگری در این مدت رخ می دهد که تبعات منفی آن به شدت اقتصاد جامعه و کشور را تهدید می کند.»
 
وی گفت: «با واردات بی رویه که اغلب هم صرف کالاهای لوکس و مصرفی می شود تنها موجب تغییر الگوی مصرف و رواج مصرف گرایی و شکاف طبقاتی به شدت در جامعه نمایان می شود.
 دقیقاً در سال 1973 (1353) با افزایش قیمت های نفت به یکباره الگوی اقتصادی جامعه به شدت مصرفی شده و فاصله شکاف طبقاتی به اوج خود رسید که همین موجبات نارضایتی های بسیاری را فراهم کرد.» 

وی ادامه داد: «استفاده بی رویه از درآمدهای نفتی چیزی نیست که به تازگی اتفاق افتاده باشد و هشدارهای پیاپی اقتصاددانان نیز موضوع جدیدی نیست اما به نظر می رسد مسوولان و دولتمردان ایران قصد پندگرفتن از تجربه های گذشته یا حتی جهانی امروز را ندارند. هم اکنون دولت به طور واضح و آشکار بیش از 15 هزار میلیارد تومان کسری دارد یعنی بودجه سال 87 را با کسری شروع کرده و حتم بدانید که کسر بودجه پایان سال دولت با این روش و شیوه هزینه کرد خیلی بیش از این ارقام خواهد بود و مشکلاتی را در پی خواهد داشت که مسوول آن تنها بی مسوولیتی دولتمردان است.»

مرجع : سرمایه