فرارو- يك استاد دانشگاه معتقد است: «آمريكا عمدا اصرار داشت كه در چنين شرايطي قطعنامه ضد سوري را در شوراي امنيت مطرح كند تا با وتوي روسيه مواجه شود. دليل اين امر مسائل داخلي روسيه است و اينكه آمريكا قصد دارد بدين وسيله بخشي از افكار عمومي روسيه را عليه دولت اين كشور تحريك كند و بگويد كه اين دولت مخالف حقوق بشر و اجماع در شوراي امنيت سازمان ملل مي باشد و موافق حكومت هاي استبدادي است. بنابراين اين موضوع با توجه به اينكه تا انتخابات روسيه فاصله چنداني نداريم مي تواند دراين راستا تحليل شود.»
روز شنبه روسیه و چین با استفاده از حق وتوی خود برای دومین بار مانع از تصویب قطعنامه مورد نظر کشورهای عربی - اروپایی در مورد سوریه در شورای امنیت سازمان ملل متحد شدند. وزیر خارجه روسیه تاکید کرده بود که تصویب قطعنامهای مورد توافق در مورد سوریه در شورای امنیت تنها در صورتی ممکن است که کشورهای عضو این سازمان برخوردی سازنده در قبال این کشور داشته باشند.
دكتر جهانگير كرمي استاد دانشگاه تهران و كارشناس مسائل روسيه در گفتگو با فرارو گفت: «به طور خلاصه منافع دولت روسيه در موضوع سوريه شامل دو دسته منافع استراتژيك و منافع هنجاري مي باشد. منافع استراتژيك به خاطر اهميت ژئوپليتيك سوريه هم به لحاظ اتحاد سنتي چهاردهه اي با روسيه و هم وجود تنها پايگاه نظامي دريايي روسيه در درياي مديترانه مي باشد. همچنين وجود يك متحد در مجاورت دولت تركيه و داشتن روابط و تعاملات نظامي، تسليحاتي و اقتصادي را بايد به اين موارد افزود.»
وي ادامه داد:«اما منافع هنجاري روسيه در موضوع سوريه مربوط به اين مطلب است كه روسيه اساسا با قطعنامه هاي شوراي امنيت عليه سوريه به دلیل زيان هاي ناشي از رويه شدن دخالت شورای امنیت سازمان ملل متحد در امور داخلی دولت ها و نقض حرمت حاکمیت های ملی مخالف است؛ چرا که این مسئله براي خود روسيه و حتی چین نیز می تواند در آینده مشکل ساز باشد.»
این کارشناس مسائل روسیه گفت: «از نگاه روسيه اگر شوراي امنيت به مسائل داخلي كشورها ورود پيدا كند و اين موضوع تبديل به يك رويه شود آن وقت خود دولت روسيه هم در مواردی چون جدایی خواهی در چچن و داغستان و سایر جمهوری های مسلمان و یا مسائل حقوق بشر درگیر می شود. لذا بر این اساس، دولت روسيه معتقد است اولا حکومت سوريه بايد تا جايي كه ممكن است حفظ شود و دوم اينكه هرگونه تحولي در سوريه بر اساس ساز و کارهاي داخلي و در يك روند سياسي مسالمت آميز و از طریق گفتگو حل و فصل شود و ديگر آنكه روند تحولات در سوريه به گونه اي رقم نخورد كه منافع استراتژيك روسيه به خطر بيافتد.»
كرمي گفت: «دولت روسيه بارها اعلام كرده كه مخالف روند اصلاحات در سوريه نيست و اين اصلاحات را مي توان با شيوه هايي غيرخشونت آميز در داخل سوريه دنبال كرد و حتی قرار است گروهی را به دمشق بفرستند تا مسائل را در میان بگذارند.»
وی ادامه داد: «در مورد وتوي قطعنامه توسط روسيه عمدتا اين مسئله مطرح است كه از نگاه دولت روسيه اين قطعنامه مداخله در امور داخلي كشورها است و اينكه حتي اگر قرار است قطعنامه ای صادر شود بايد با در نظر گرفتن پيشنهادات روسيه مبنی بر محکوم کردن خشونت صورت گرفته از سوي هر دو طرف يعني دولت سوريه و مخالفين آن باشد و هم اينكه بايد دو طرف به انجام مذاكره تشويق شوند؛ نه اينكه قطعنامه وارد يك حيطه غيرقانوني شود و بخواهد حكومت ها را تغيير دهد و مسکو اين موضوع را مخالف روح منشور سازمان ملل مي داند و رويه شدن اين مسئله از نگاه روسيه خطري را در بر دارد كه مي تواند در آينده در مورد ديگر كشورها همچون ايران، روسيه، چين و يا هر كشوري كه با غرب مشكل پيدا كند مورد سوءاستفاده قرار بگيرد.»
كرمي در پاسخ به اين سوال كه آيا امكان دارد آمريكا براي فشار بر روسيه مسئله سپر دفاع موشكي يا مسائلي همچون حقوق بشر يا اعتراضات كنوني در روسيه درباره انتخابات مجلس را مطرح كند؟، گفت: «ابتدا بايد به اين موضوع اشاره كنم كه منطقا در اينگونه موارد و در طول بيست سال گذشته تلاش شده اگر توافقي وجود ندارد قطعنامه كنار گذاشته شود يا در آن تعديل صورت گيرد، در حالي كه در اين مورد آمريكا عمدا اصرار داشت كه در چنين شرايطي قطعنامه را مطرح كند تا با وتوي روسيه مواجه شود. به اعتقاد من دليل اين امر مسائل داخلي روسيه است و اينكه آمريكا قصد دارد بدين وسيله بخشي از افكار عمومي روسيه را عليه دولت اين كشور تحريك كند و بگويد كه اين دولت مخالف حقوق بشر و اجماع در شوراي امنيت سازمان ملل مي باشد و موافق حكومت هاي استبدادي است. بنابراين اين موضوع با توجه به اينكه تا انتخابات روسيه فاصله چنداني نداريم مي تواند دراين راستا تحليل شود.»
اين استاد دانشگاه ادامه داد: «در بحث سپر موشكي همچنان دو طرف بر مواضع خود تاكيد مي كنند. دولت روسيه تضمين امنيتي رسمي مي خواهد و دولت هاي غربي و عضو ناتو حاضر نيستند چنين تضميني را بدهند. در حالي كه آنها در حال عملياتي كردن بحث استقرار رادارها و سپر موشكي در روماني و تركيه هستند و همچنين اقدام به اعزام ناوهاي جنگي به درياهاي اطراف روسيه كرده اند؛ از جمله ناو سپر موشکی ناتو كه دو ماه پيش به درياي سياه اعزام شد. بنابراين مجموعه اقداماتي كه از سوي غرب صورت مي گيرد به نوعي در جهت تحريك روسيه است. لذا با انتخابات آتي در روسيه كه به احتمال بسيار زياد پوتين رئيس جمهور خواهد شد فضاي تنش و برخورد ميان روسيه وغرب افزايش خواهد يافت.»
كرمي در پاسخ به اين سوال كه روسيه تا چه ميزان براي نگاه داشتن سوريه هزينه خواهد داد و اگر ناتو همانند مورد ليبي در سوريه دخالت كند، موضع روسيه به چه صورت خواهد بود؟، گفت: «اظهارات مقامات روسيه در اين باه كمي ضد ونقيض است مثلا لاوروف هفته پيش اعلام كرد "سوريه دوست و متحد ما نيست و روسيه راه حل بحران را صرفا در حفظ بشاراسد نمي داند و ما فقط مخالف مداخله در امور داخلي سوريه هستيم" و درباره بحث انتقال تسليحات به سوريه هم گفت "اين موضوع تنها درباره امنيت ملي اين كشور است و ربطي به مسئله برخورد با مخالفين ندارد." اما از سوي ديگر دو روز پيش ویتالی چورکین نماينده روسيه در سازمان ملل اعلام كرد كه "كشورهاي عرب نبايد از خط قرمز ما در سوريه عبور كنند." بنابراين اين مواضع بيشتر يك مانور ديپلماتيك براي عبور از اين شرايط است.»
كرمي ادامه داد: «ولي اگر شرايط سخت شود از آنجا كه روسيه هم يك سري محدوديت ها و مسائلي دارد شايد روي قطعنامه معتدل تري توافق شود كه هم ملاحظات دولت روسيه را در بر داشته باشد و هم اينكه پروژه اصلاحات در سوريه را تسريع كند. اما درباره اقدام نظامي ناتو به نظر مي رسد اين اقدام كمي مشكل به نظر مي رسد ضمن آنكه گزينه نظامي تنها گزينه آنها نمي باشد و مثلا مي توانند همانند اكنون از طريق تركيه و عربستان حمايت هايي از معترضين صورت گيرد و فشارها بر دولت سوريه را بيشتر كنند.»
وي افزود: «اما اگر وارد مرحله بعدي شوند و ناتو بخواهد اقدام كند به نظر به راحتي مسئله ليبي نخواهد بود چرا كه هم ارتش سوريه ارتش يكدست تر و قدرتمند تري است و هم اينكه شرايط محيطي و پيراموني دولت سوريه به دليل ماهيت و رفتارهاي حکومت سوریه در گذشته و نیز بشار اسد خيلي با قذافي فرق مي كند.»
وی گفت: «نكته بعدي مسئله مجاورت سوريه با اسرائيل است كه باعث شده اسرائيل تلاش كند مسئله بعد نظامي نگيرد و اين كشور موافق برخورد با حكومت سوريه نيست و حتي بارها نيز از اين موضوع اعلام نگراني كرده است. لذا بروز اين مرحله خيلي مشكل است ولي اگر اين مرحله پيش بيايد تجربه نشان داده كه دولت روسيه نمي تواند خيلي كاري كند و فقط مي تواند حمايت هاي اطلاعاتي، تسليحاتي و عملياتي غيرمستقيمي انجام دهد ولي نمي تواند به طور مستقيم در مقابل ناتو بايستد چون هم اين مسئله در دكترين نظامي روسيه تعريف نشده و هم اينكه روسيه اراده ورود به اين جنگ را ندارد. ضمن آنكه تجربه تاريخي مانند قضيه كوزوو، عراق 1991 و 2003 و موضوع ليبي نشان مي دهد كه بعيد به نظر مي رسد روسيه به طور مستقيم وارد عمليات نظامي شود؛ اما به طور غيرمستقيم تلاش خواهد كرد كه ناتو ورود پيدا نكند و اگر ورود پيدا كرد برايش پرهزينه باشد.»
كرمي در پاسخ به اين سوال كه آيا احتمال توافقاتي ميان روسيه و غرب بر سر مسئله سوريه وجود دارد؟، گفت: «احتمال استفاده از ابزارها و ظرفيت هاي ديپلماتيك در طرف روسي و غربي وجود دارد و اساسا دنياي سياست بين الملل دنياي همين بازي هاي ديپلماتيك است و طرفين بر اساس منافع، امكانات و فرصت هاي خود و براي جلوگيري از تهديدات احتمالي ممكن است از اين ظرفيت ها استفاده كنند ولي اينكه فكر كنيم اين امر به سادگي انجام شود و به سادگي كشوري حاضر شود يك موقيعت استراتژيك را در منطقه از دست بدهد، بسیار مشکل است.»
وي افزود: «درباره مسئله سوريه به خصوص با توجه به نگراني اي كه روسيه درباره تركيه دارد و يكي از مسائل مهم روسيه در بحث سوريه مسئله تركيه مي باشد كه كشور قدرتمندي است و نفوذ سياسي، فرهنگي، اقتصادي تركيه براي روسيه مي تواند خطرناك باشد و باز شدن دست تركيه در معادلات خاورميانه و تبديل آن به قدرتي بزرگتر طبيعتا بعدها در قفقاز جنوبي، قفقاز شمالي و مناطق جنوبي روسيه با توجه به جمعيت مسلمان داخل روسيه و به ويژه جمعيتي كه بعضا حساسيت هاي قومي و مذهبی خاصي به تركيه دارند، شرايط را براي روسيه مشكل مي كند. بنابراين با توجه به اين مسائل در مقايسه با ليبي مقاومت روسيه خيلي بيشتر خواهد بود.»
كرمي در پايان درباره مشوق هاي اعطايي غرب جهت امكان معامله با روسيه گفت: «تضمين امنيتي رسمي غرب به روسيه در بحث سپر موشكي مي تواند يكي از اين موارد باشد. اما همه اينها فعلا در يك فضاي ذهني مطرح است و معلوم نيست در واقعيت چه اتفاقي بيافتد.»
