سرمایه: پس از ارائه بسته پیشنهادی گروه 1+5 که خردادماه سال جاری از سوی خاویر سولانا مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا تحویل مقامات ایرانی شده و با گذشت حدود دوماه که تهران پاسخی به آن نداده شاهد افزایش روند ورود میانجی ها به پرونده هسته ای ایران هستیم. 

ابتدا رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه از آمادگی آنکارا برای میانجی گری در پرونده هسته ای ایران میان غرب با تهران خبر داد و در ادامه علی باباجان وزیر امور خارجه ترکیه عنوان کرد 1+5 و ایران از آنکارا خواسته اند در این مناقشه میانجیگری کند. پس از آن دمشق هم به درخواست فرانسه با همان نقش مشابه به میدان هسته ای ایران قدم گذاشت. 

با سفر بشار اسد به فرانسه و دیدار و گفت وگو با نیکلا سارکوزی رئیس جمهوری این کشور سوریه متعهد به میانجیگری در پرونده هسته ای و رساندن این پیغام به تهران شد که «ایران باید درباره ادامه حرکت در مسیر برنامه هسته ای خود به غرب اطمینان بیشتری بدهد.»این تعهد منجر به آن شد که ولید معلم وزیر امور خارجه سوریه از سفر قریب الوقوع خود به ایران با نقش میانجیگر خبر دهد. روز گذشته نیز روزنامه السفیر چاپ لبنان به نقل از مقامات آگاه از سفر بشار اسد به تهران خبر داد. به گفته مقامات یادشده سفر بشار اسد رئیس جمهوری سوریه به ایران قبل از سفر نیکلا سارکوزی رئیس جمهوری فرانسه به دمشق است. این مقامات تاکید کردند سفر اسد در راستای مطلع کردن طرف ایرانی از مذاکرات انجام شده در پاریس است به ویژه بعد از آنکه ایران از نقش سوریه در نزدیک کردن ایران و غرب استقبال کرد. 

+افزایش میانجی ها در پرونده هسته ای ایران در حالی صورت می گیرد که هنوز مذاکرات هسته ای ایران با 1+5 به بن بست نخورده است و هفته آینده نیز یک بار دیگر سعید جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران برای ادامه مذاکرات رودرروی مقامات غربی قرار می گیرد. در این شرایط این سوال مطرح می شود که بر چه مبنایی غرب، ترکیه و سوریه را برای ایفای نقش میانجی در پرونده هسته ای ایران تشویق می کند. این سوال و دیگر سوالات در این باره را با دکتر صادق زیباکلام استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران مطرح کردیم که در پی می آید: 

+به نظر شما افزایش ورود میانجی ها به پرونده هسته ای ایران آن هم پیش از به بن بست رسیدن مذاکرات تهران با غرب از کجا نشات گرفته است؟ 

به نظر من برای گروه 1+5 به خصوص آمریکا این نکته بسیار حائز اهمیت است که بسته پیشنهادی که توسط خاویر سولانا مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا قریب یک ماه و اندی پیش به تهران داده شده به شکلی مورد پذیرش ایران قرار گیرد. اگر این بسته به همراه امتیازات بیشتر مورد پذیرش تهران قرار گیرد به نوعی پیامد آن موجه شدن توقف غنی سازی اورانیوم برای ایران و افزایش اطمینان غرب به ایران خواهد بود که در مجموع می توان گفت مناقشه هسته ای ایران حل و فصل شده است. واشنگتن بسیار به دنبال این است که در چارچوب بسته پیشنهادی یا به طور مشخص تر در چارچوب مسیر دیپلماتیک در حل و فصل مناقشه هسته ای ایران اقدام کند، بر همین اساس هم بود که برای نخستین بار واشنگتن، ویلیام برنز معاون وزیر امور خارجه آمریکا را به عنوان نماینده تام الاختیار کاخ سفید روانه ژنو می کند تا در مذاکرات هسته ای ایران حضور پیدا کند. 

حضور ویلیام برنز به نوعی بر جدیت آمریکا در این مسیر تاکید می کند و نشان دهنده اهمیت آنها بر اهرم های دیپلماتیک است. بر همین اساس ورود میانجی ها در ادامه تلاش های واشنگتن برای حل و فصل مناقشه هسته ای ایران از طریق روش های کدخدامنشانه است. 

+چرا در این مسیر آنکارا و دمشق برگزیده شده اند و این دو کشور حامل چه پیام هایی خواهند بود. 

انتخاب آنکارا و دمشق از آن جهت بود که در مجموع دو کشور روابط خوبی با تهران دارند به خصوص آنکه دمشق به نوعی همپیمان جدی ایران نیز محسوب می شود. اما این دو کشور قطعاً حاوی این پیام خواهند بود که ایران بسته پیشنهادی ارائه شده را بپذیرد. 

همچنین آنها قرار است این پیام را به ایران منتقل کنند در صورتی که بسته پیشنهادی پذیرفته نشود و درباره غنی سازی اورانیوم تهران تن به مصالحه ندهد در مرحله اول 1+5 به دنبال اعمال تحریم های شدیدتر خواهد رفت. به نظر من تحریم های آینده هم به مراتب از تحریم های پیشین شدیدتر خواهد بود تا ایران را وادار به تمکین یا تصمیم کند.
 
میانجیان قطعاً این نکته را هم به ایران منتقل خواهند کرد که در مرحله دوم و در صورتی که تحریم ها هم راهگشا نشد احتمال آنکه آمریکا در چارچوب شورای امنیت سازمان ملل به دنبال رویارویی نظامی برود بسیار زیاد است. با این حال آمریکایی ها قطعاً به دنبال حل و فصل مناقشه هسته ای ایران از طریق روش های مسالمت آمیز هستند بر همین اساس هم از سوریه و ترکیه درخواست میانجیگری کردند.
 
ورود دمشق و آنکارا به میدان هسته ای ایران بر این اساس است که حجت را برای ایران تمام کند که مسیر گفت وگو و دیپلماتیک را جدی تر پیگیری کنند. +میانجیگری ترکیه در پرونده هسته ای ایران نخستین بار نیست که اتفاق می افتد. سال گذشته نیز این کشور پس از وقفه کوتاهی که در مسیر مذاکرات هسته ای ایران بعد از صدور قطعنامه 1747 شورای امنیت سازمان ملل متحد ایجاد شد به عنوان میانجیگر وارد مذاکرات هسته ای ایران شد و توانست باب تازه مذاکرات را بگشاید. با این حال این میانجیگری چندان دوام نیاورد، چقدر این بار می توان امیدوار بود که میانجیگری ترکیه مثمرثمر واقع شود. اینکه بگوییم که در گذشته میانجیان هسته ای ایران چندان توفیقی را به دست نیاورده اند این بار هم شاید نتوانند موفق شوند چندان درست نیست و نمی تواند مبنای مستدلی را داشته باشد.
 
همان طور که در گذشته مقامات ایرانی خیلی به پیشنهادها نگاه جدی نداشتند اما این بار شاهد آن هستیم که برخی از آنها از جمله آقای ولایتی تاکید می کنند بهتر است به پیشنهادها جدی تر نگاه کنیم.
 
بر این اساس باید گفت که این شرایط ابزارها هستند که در مسیر مذاکرات نقش بازی می کنند و این بار ممکن است این ابزارها تاثیرگذار شوند. 

+آیا در مسیر میانجیگری در پرونده هسته ای ایران، ترکیه و سوریه منافع و اهدافی را دنبال می کنند؟
 
اگر اردوغان و اسد بتوانند کاری که آمریکایی ها تاکنون در انجام آن ناتوان بوده اند به سرانجام برسانند یعنی مناقشه هسته ای ایران را حل و فصل کنند به کسب اعتبار برای ترکیه و سوریه در منطقه کمک خواهد کرد. 

ترک ها وسوری ها می خواهند از اعتبار اسلامی خود برای حل و فصل مناقشه هسته ای ایران استفاده کنند. آنها با این انگیزه وارد این میدان شده اند که به ایرانی ها بگویند به عنوان یک کشور دوست و برادر به میانجیگری می پردازند و اگر سخنی و مطلبی عنوان می شود بهتر است با این نگاه مورد توجه قرار گیرد نه با نگاه دشمن یا با نگاه کشورهای درگیر در پرونده هسته ای ایران.
 
+میانجیان جدید مناقشه هسته ای ایران به خصوص سوریه، پیش از این بارها بر صلح آمیز بودن فعالیت های هسته ای ایران تاکید داشتند، آیا ورود به این میدان به این معنا نیست که آنها از مواضع پیشین خود عقب نشینی کرده اند و سعی در همراهی با غرب دارند؟ نه به هیچ وجه آنها در این مسیر عقب نشینی نکرده اند. 

نه تنها سوریه و ترکیه بلکه چین و روسیه هم برخلاف آمریکا بر این اعتقاد هستند که برنامه هسته ای ایران صلح آمیز است و ایران در جهتی نیست که به دنبال سلاح هسته ای باشد. علاوه بر این گزارشات سازمان های فنی و اطلاعاتی غرب بارها به این جمع بندی رسیده که ایران درصدد تولید سلاح هسته ای نیست یا دست کم برای دستیابی به آن حدود هفت تا هشت سال فاصله دارد، بنابراین در حال حاضر دمشق و آنکارا بر این نکته واقف هستند که ایران درصدد تولید سلاح اتمی نیست. براین اساس تلاش آنها در این مسیر برای این است که وضع بدتر از این نشود و اهرم و ابزار دیپلماتیک کنار گذاشته نشود. 

دمشق اگر مثل آنکارا بتواند ایران را ترغیب به پذیرش تعلیق غنی سازی اورانیوم کند جایگاهش را در منطقه ارتقا خواهد داد و از حالت نافرمان و مظنون خارج می شود و به عنوان یک نیروی موثر در منطقه شناخته خواهد شد. 

بر این اساس تلاش های دمشق و آنکارا نخست برای جلوگیری از بدتر شدن اوضاع و بعد برای ارتقای جایگاه خود در منطقه خاورمیانه است.