قبل از هر چیز، این موضوع کاملا روشن است که گزارش یوکیا آمانو، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، یک گزارش سیاسی و جهتدار برای وضع تحریمهای بیشتر علیه ایران است. دلیل این حرف در سفر آمانو به آمریکا قبل از ارائه گزارش، درز آن به رسانهها و ایجاد غوغای رسانهای علیه ایران، همگامی گزارش او با تهدیدها آمریکا و اسرائیل علیه ایران درست چند روز قبل از ارائه گزارش و چندین و چند دلیل دیگر است، اما شاید میتوان بارزترین دلیل را در بند 53 این گزارش یافت.
او در این بند به گزارشها و اطلاعاتی استناد کرده که ایران را متهم به ابعاد نظامی در فعالیت هستیاش میکند و تصریح کرده که این اطلاعات «موثق» هستند در حالی که آمانو به عنوان مدیر کل آژانس تنها اطلاعات و دادههایی را میتواند موثق بنامد که از سوی بازرسان آژانس ارائه شده باشند و نه اطلاعاتی که نهادهای جاسوسی دادهاند و معلوم نیست از کجا و به چه صورتی تنظیم شدهاند. به عبارت دیگر، او اطلاعاتی را موثق خوانده که اصل صحت آنها را نه او و نه مقامی دیگر در سازمان ملل نمیتواند تایید کند و بیشتر از حد شایعه و ادعا نمیتوانند باشند. او با این کار ادعاهای آمریکا و اسرائیل علیه ایران را به صورت مستقیم در گزارش خود وارد کرده و به این وسیله، همانند نماینده این دو کشور عمل کرده و گزارش او به جای گزارش مدیر کل آژانس مبدل به گزارش نماینده آمریکا و اسرائیل شده است.
مسئله مهم در حال حاضر این است که ایران با این مدیر کل و آژانس تحت مدیریت او چه میتواند بکند؟ این مسئله با توجه به همکاری مستمر و جدی ایران با آژانس و بازرسی بی وقفه بازرسان آن از تاسیسات هستهای ایران اهمیت بیشتر پیدا میکند که در مقایسه همکاری دیگر اعضا با آژانس، ایران بیشترین همکاری را داشته است. با چنین سطح بالایی از همکاری با آژانس دیگر طبیعی است که اصل موضوع همکاری با آژانس مورد تردید قرار بگیرد و برخی این مسئله را پیش بکشند که چه فایدهای دارد ایران با آژانس این چنین همکاری کند در حالی که آژانس نه تنها به تعهدات خود در قبال ایران پایبند نیست بلکه حتی زمینهساز حملات دشمنان ایران نیز شده است. محمد کوثری، نائب رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، مسئله را از همین زاویه مورد توجه قرار داده و از بررسی موضوع خروج ایران از معاهده منع گسترش سلاح هستهای، NPT، در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس خبر داده است.
این درست است که ایران در برابر گزارش آمانو باید واکنش جدی و محکمی نشان دهد و این هم درست است که نمایندگان مجلس در کنار دیگر مسئولین، در این مقوله حق مداخله دارند و البته کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی اصلیترین جایی است که نمایندگان از آنجا میتوانند واکنش خود را به انجام برسانند.
اما با وجود این موارد، خروج از NPT راه حل درست و معقولی در برابر گزارش آمانو است؟ علی لاریجانی، رییس مجلس، از لزوم بررسی مجدد در نحوه همکاری ایران با آژانس سخن گفت و مشخص نکرده که منظورش از بررسی مجدد چیست. شاید منظور او همین سخن کوثری باشد و یا شاید او طرح و برنامه دیگری را مد نظر دارد اما در هر صورت، خروج از NPT یکی را روشهای مقابله با این دست تهدیدها علیه ایران است. خروج از این معاهده قبل از این هم در مجلس مطرح شده بود و برای مثال، روزنامه کیهان در یکشنبه اول اسفند ماه سال گذشته خبر از قرار گرفتن این موضوع در دستور کار مجلس داده بود اما در عمل نتیجهای گرفته نشد.
گویا نمایندگان از این موضوع به عنوان واکنش تبلیغاتی خود نسبت گزارشهای مدیر کل آژانس استفاده میکنند و در عمل قصد انجام چنین امری را ندارند. شاید این بار نیز موضوع از این قرار باشد و نباید انتظار مصوبهای در مجلس برای خروج از این معاهده را داشت اما گذشته از این نکته، باید دید که اصل خروج از این معاهده میتواند راه درست مقابله با گزارشهای مدیر کل آژانس باشد یا نه.
به طور خلاصه میتوان گفت که خروج از این معاهده به خصوص در شرایط فعلی نه تنها راه درست و معقول به گزارش آمانو نیست بلکه حتی میتواند تبعات خطرناکی را نیز در پی داشته باشد.
خروج از NPT به معنای خروج از معاهدهای است که برای منع تولید و تکثیر سلاحهای هستهای و کنترل اعضای آژانس در جهت کاربرد صلحآمیز انرژی هستهای تنظیم شده و خروج ایران از این معاهده در شرایط فعلی میتواند در عمل به معنی صحه گذاشتن بر ادعاهای دشمنان ایران باشد. در این صورت، ایران نه تنها درهای گفتگو را به روی خود خواهد بست بلکه حتی به کشورها متخاصم توجیه ادعاهایشان را میدهد و این امر درست به معنای دادن تیغ به دست دشمنان است.
این امر نه در جهت تامین منافع ملی ایران است و نه پاسخ صحیحی به گزارش آمانو و ادعاهای دشمنان ایران. در واقع، مسئله فعلی ایران این معاهده نیست بلکه مسئله این است که عضویت ایران در آژانس با این شرایط چه معنایی دارد و چه منفعتی را برای ایران در پی دارد. در شرایط فعلی با چنین گزارشی از آمانو، اصل عضویت ایران در آژانس است که مورد خدشه واقع شده چرا که ایران به عنوان عضو به تعهدات خود در قبال آژانس پایبند بوده اما در مقابل آژانس پایبندی متقابل را از خود نشان نداده است.
این نکتهای است که ایران باید به مسئولین آژانس با جدیت تمام تفهیم کند تا آن که آژانس مسئولیت خود را در قبال ایران به عنوان یک عضو قبول کند. البته مسئله عضویت در آژانس به صورتهای گوناگون قابل طرح است که یکی از آنها میتواند تعلیق در تعامل با آژانس باشد تا آن که در نحوه عملکرد آژانس در قبال ایران شفافسازی شود و آژانس حاضر شود حقوق ایران را رعایت کند.
ایران با تکیه بر حقوق نادیده گرفته شده خود در گزارش مدیر کل و عملکرد آژانس حق چنین برخوردی را با آژانس دارد و میتواند با چنین برخوردی عواقب نادیده گرفتن این حقوق را به مسئولین آژانس نشان دهد تا آن که با طرح خروج از NPT بیشتر آب به آسیاب دشمن بریزد بدون آن که به نتیجهای عملی دست بیابد.
