پايگاه خبری تحليلی فرارو - الگوي رفتاري در پس‌انداز

عباس عبدی در یادداشتی درباره "الگوي رفتاري در پس‌انداز"چنین نوشته است:

شناخت واقعيت ساخت سياسي جز از خلال تجزيه و تحليل رفتارهاي عادي آن امكان‌پذير نيست يا حداقل اين است كه بايد بتوان ساخت سياسي را با اين رفتارهاي عادي توضيح داد.نحوه برخورد دولت در توليد برق سدهاي خوزستان در زمستان گذشته مصداقي از اين تحليل است كه در روزنامه سرمايه(87/3/6)چاپ شده است.
--------------------------------------------------------------------------------

يكي از مهم‌ترين شروط توسعه اقتصادي، افزايش سهم پس‌انداز و سرمايه‌گذاري، از توليد ناخالص داخلي كشور است اين سهم براي طبقات درآمدي مختلف با هم فرق مي‌كند. مردم چه موقع پس‌انداز مي‌كنند؟ پس‌انداز، به معني گذشتن از منافع مصرف فعلي به اميد دست يافتن به منفعت و مطلوبيت بيشتر در آينده است. مثلاً اگر يك ميليون تومان داشته باشيم، در حال حاضر مي‌توانيم آن را صرف تأمين نيازهاي خود كنيم، ضمن اين كه مي‌توانيم آن را پس‌انداز و سرمايه‌گذاري كنيم تا در سال بعد رقم بيشتري از يك ميليون تومان عايدمان شود. اگر ارزيابي ما از مطلوبيت و رضايت‌خاطر پس‌انداز و سود حاصل از آن بيشتر از رضايت‌خاطر از هزينه كردن پول در شرايط كنوني باشد، طبعاً پول را پس‌انداز و سرمايه‌گذاري مي‌كنيم، در غير اين صورت آن را هزينه و خرج مي‌كنيم.

اگر كسي فقير و كم درآمد باشد، معمولاً پس‌انداز نمي‌كند، زيرا نيازهاي اوليه‌اش مثل خوراك و پوشاك آن قدر مطلوبيت دارد كه هيچ پس‌اندازي نمي‌تواند با آن رقابت كند. اگر كسي بيمار باشد، طبعاً پول خود را صرف درمان بيماري خود مي‌كند و آن را پس‌انداز نمي‌كند. اگر كسي به آينده اميد نداشته باشد، و فكر كند كه تا يك سال ديگر زنده نيست و اوضاع مغشوش است، طبعاً پول خود را در حال حاضر هزينه مي‌كند، و نيازهاي ثانوي خود را تأمين مي‌كند. و اگر اوضاع نامتعين و غير قابل پيش‌بيني باشد، در اين صورت سود پس‌انداز بايد خيلي زياد باشد تا انگيزه پس‌انداز در افراد ايجاد شود. در چنين شرايطي ارزش قطعي «حال» هميشه بر ارزش احتمالي «آينده» مي‌چربد و كسي پول خود را پس‌انداز و سرمايه‌گذاري نمي‌كند.

اين مقدمه گفته شد تا وضعيت دولت را در اتخاذ تصميمي مشابه درك كنيم كه با كدام الگو سازگاري دارد. امروزه وضعيت بارش جوي و وضع آب و هوايي تا حدود زيادي قابل پيش‌بيني است، بنابراين دولت طبعا در فصل زمستان مي‌دانست كه وضعيت بارش آبي در كشور چگونه است، بويژه آنكه در فصل پاييز هم بارش مناسبي نداشتيم.

از اين رو مي‌بايست در مصرف آب موجود در سدهاي كشور نهايت صرفه‌جويي را مي‌كرد. به عبارت ديگر از خير توليد برق در زمستان پيش مي‌گذشت تا آب لازم براي خنثي‌سازي و عبور از خشكسالي امسال حفظ شود، زيرا آب‌هاي خروجي از سدها در زمستان چندان مصرف نمي‌شود و عموماً وارد دريا يا درياچه‌ها مي‌شود.
سدهايي كه ساخته مي‌شوند از يك سو مانع سيلاب و از سوي ديگر موجب ذخيره‌سازي آب مي‌شوند و بالاخره توليد برق هم مي‌كنند، حال اگر با محدوديت آب مواجه شويم، طبيعي است كه از مصرف برق كم كنيم، زيرا حذف يك ساعت برق در شبانه‌روز قابل تحمل‌تراز نداشتن آب در طول سال است. حتي مي‌توان برق را از كشورهاي ديگر خريد، اما امكان خريد و انتقال آب سهل نيست. در واقع مديريت كشور در برخورد با حفظ ذخيره آب در خشكسالي، نمونه روشني، از الگوي رفتاري آن در پس‌انداز است.

براي روشن شدن موضوع توليد برق چهار سد اصلي كشور را كه عمده توليد برق سدها را هم دارند در سه ماهه زمستان سال 1386 با سال قبل آن مقايسه مي‌كنيم. اين ميزان توليد معرفي از ميزان خروجي آب از پشت اين سدهاست.

توليد برق سدهاي عباس‌پور، مسجد سليمان، كارون 3 و كرخه در سه ماهه سال 1385 (كه سال نسبتاً پر آبي بود) جمعاً 2478 مگاوات ساعت بوده است كه اين رقم در سال 1386 با حدود 3% افزايش به 2547 مگاوات ساعت رسيد. اما جزييات اين تحول مهمتر است. در حالي كه در اوايل دي ماه اين توليد در سال 1386 كمتر از سال 1385 بوده، با سرد شدن هوا و كاهش توليد گاز به مرور به توليد برق و خروج آب اضافه شده است. به طوري كه در بهمن ماه 1386 جمعاً 19 درصد بيش از بهمن ماه 1385 افزايش توليد برق و خروجي آب داشته‌ايم و سپس در اسفند ماه و با گرم شدن هوا، مجدداً شاهد كاهش توليد نسبت به سال پيش هستيم.

امكان ندارد كه ميزان توليد برق از اين چهار سد اصلي كشور بدون توجه و اطلاع از حجم ذخاير و ورودي آب و احتمال بارش باران در بهار صورت گرفته باشد. پس مي‌توان گفت كه مطلوبيت توليد برق و خروج آب براي دولت در بهمن ماه 1386 بسيار بيشتر از اين مسأله در تابستان سال 1387 و حتي پاييز 1387 خواهد بود. اين ترجيح مطلوبيت فقط در شرايطي قابل فهم است كه يكي از مصاديق مذكور در مقدمه مطلب را براي تحليل رفتار و ترجيح هزينه جاري كردن آب و برق از سوي دولت بر پس‌انداز آن براي تابستان بپذيريم. شايد هم لازم باشد كه چند مورد از موارد مذكور را مصداق اين رفتار معرفي كنيم. شما چه فكر مي‌كنيد؟البته ممكن است گفته شود براي رفاه مردم در زمستان چنين سياستي اتخاذ شده است.در پاسخ بايد گفت مگر اين مردم در تابستان رفاه لازم ندارند؟اگر دولتي مورد اعتماد جامعه باشد به راحتي مي تواند با بيان حقيقت مردم را براي از دست ندادن رفاه مهمتر در تابستان آماده كند كه در زمستان مقداري به خود سختي بدهند.