تعداد نظرات: ۲۶ نظر
کد خبر: ۳۳۶۰۱۵
فرارو در گفتگو با یک روانشناس به بررسی مشکلات روانی سربازان می‌پردازد:
بنابر این من نمیتوانم بپذیرم که با یک فردی مواجه شویم که خودکشی منجر به فوت دارد و از او اصلا هیچ آلارمی در پادگان مشاهده نشده است. اینطور نیست، مشاهده شده است، ولی به آن بی توجهی شده است.
تاریخ انتشار: ۱۰:۲۹ - ۱۹ آبان ۱۳۹۶
 چرا سربازان خودکشی‌ می‌کنند؟
فرارو- سخن گفتن از مسائل دوره خدمت نیاز به بررسی‌های دقیق و جامعی دارد تا بتوان ضمن بهره بردن از سرمایه انسانی جوانان از آسیب‌هایی که در این دوره امکان وقوع دارد پیشگیری کرد.
 
مسائل مربوط به خدمت سربازی موارد بسیار متعدد و متنوعی را شامل می‌شود؛ از مسائل تغذیه و سلامت تا بحث‌های حقوقی و جامعه شناختی.
 
در این مصاحبه کوتاه دکتر ملک محمد روانشناس در مورد تاثیرات روانی "آموزش فرمانبرداری" در دوران خدمت و شیوه‌های هدایت آن به پرسش‌های خبرنگار فرارو پاسخ می‌دهد:
 
در پادگان‌ها معمولا به سربازان "فرمانبرداری" آموزش داده می‌شود یعنی انتظاری که از آن‌ها دارند این است که از فرمان‌های مافوق خود و کلیه قوانین پادگان تبعیت کنند. ممکن است این جوان تا قبل از آن با چنین محیط و جوی مواجه نشده باشد. این تغییر فضا- با در نظر داشتن اثر مثبت اجرایی که این شیوه برخورد می‌تواند داشته باشد- چه تاثیر روانی روی جوانان دارد؟ چگونه می‌توان کاری کرد به این تاثیرات به رفتارهای پر خطر نیانجامد؟
وقتی در مورد مساله سربازی در ایران صحبت می‌کنیم اولین مساله که با آن مواجه می‌شویم این است که با یک پدیده یکسان مواجه نیستیم. یعنی اینطور نیست که مثلا در یک پادگان در جنوب کشور همانگونه رفتار شود که در جنوب کشور رفتار می‌شود بلکه بر اثر تجربیاتی که تمام کسانی که به خدمت سربازی رفتند دارند، تجربه‌ها کاملا متفاوت است و بیشتر به نظر می‌رسد که به سلایق این افراد بر می‌گردد.

اما آن‌چیزی که ما در مورد تکالیف انسانی که یکی از آن‌ها می‌تواند سربازی باشد از منظر روانشناسی باید قائل باشیم که این تکالیف شهروندان و افراد را به گونه‌ای عادت ندهد که آن‌ها روش مناسبی برای زندگیِ بعد از آن دوره تکلیف نداشته باشند. یعنی چه؟ یعنی اینکه ما وقتی که دو سال از عمر یک فردی را در دوران جوانی به دوران سربازی اختصاص می‌دهیم؛ این دوران، دورانی است که فرد الگو پذیری‌اش خیلی زیاد است و هویت فرد به طور کامل شکل نگرفته است.

پس بنابر این اگر شیوه‌ای از تربیت را در آنجا باب کنیم و انجام بدهیم؛ مثلا مستبدانه، تسلط گرایانه، ناکام کننده یعنی اینکه مثلا افراد احساس خودکارآمدی پایینی داشته باشند یعنی افراد احساس کنند که به بیان عامه بی عرضه هستند، این خود کارآمدی اش را کاهش می‌دهد. این اتفاق چه زمانی رخ می‌دهد؟ وقتی آن فیدبکی که این فرد در دوران سربازی می‌گیرد مدام این باشد که هیچ کار درستی از عهده اش بر نمی‌آید. زمان کمی نیست این یک سال و نیم تا دو سال.

پس هر آن چیزی که در دوران سربازی کشت می‌شود در جامعه ما این افراد آن کشته را درو می‌کنند. مثلا این افراد اگر با فرمانده‌ای مواجه باشند که طبق الگوهایی با آن‌ها رفتار می‌کند این افراد هم یاد می‌گیرند و عادت می‌کنند با افراد دیگری که با آن‌ها مواجه می‌شوند طبق الگو‌ها رفتار کنند.

این الگوپذیری هم آن چیزی است که سربازی می‌تواند به افراد بدهد. برعکسش هم هست؛ اینکه افراد در این دوره احساس کفایت بکنند و احساس بکنند که تکالیفی که به آن‌ها داده می‌شود را به درستی انجام می‌دهند.

تکالیف هم به اندازه کافی نیازمند مهارت است؛ مثلا تکلیفی مثل پر کردن یک برگه یا یک دفترچه نیست. قطعا در دوران بعد از سربازی هم احساس خود کارآمدیشان بالا است و وقتی وارد جامعه می‌شوند نیرو‌های خودکارآمدتری هستند.

اگر افراد خودکارآمدیشان پایین باشد استرس و افسردگی پایین تری را تجربه می‌کنند. یعنی افرادی که اضطراب و افسردگی دارند افرادی هستند عموما که احساس می‌کنند در مقابل موقعیت هایی که در برابرشان رخ می‌دهد کاری از عهده شان ساخته نیست.

شما در صحبت‌هایتان دو گروه را ذکر کردید. برخی با این شرایط وفق پیدا می‌کنند و برخی نه. علت این تفاوت چیست؟ آیا راهی وجود دارد که هر دو گروه به نوعی با شرایط وفق داده شوند تا به رفتارهای خشونت‌آمیز منجر نشود؟

اولین نکته این است که خود موقعیت باید دیده شود که این تکالیفی که به سرباز داده می‌شود باید تکالیف مثبتی باشد از لحاظ روانشناختی.

اما در مورد خود آدم‌ها؛ یک فردی است که ما یک مقیاسی در روانشناسی داریم که مقیاس "سلطه" است؛ مقیاس "F" .

این مقیاس f هر چقدر بالاتر باشد آدم‌ها در محیط‌های خشن بیشتر دوام می‌آورند سلطه را بیشتر می‌پذیرند و سلطه گر هم هستند یعنی از بالادست‌ها سلطه می‌پذیرند و نسبت به زیر دستهایشان هم سلطه گر عستند.

این مقیاس در مورد آدم‌ها در طول دوران تربیت شکل می‌گیرد. آدم هایی هستند که وقتی وارد یک پادگانی می‌شوند کلا سلطه پذیری خوبی دارند، خب این افراد با محیطی که وارد آن می‌شوند راحت‌تر منطبق می‌شوند و معمولا هم پاداش می‌گیرند بابت این انطباقشان.

به هر حال آدم هایی هستند که سر وقت می‌خوابند و سر وقت بیدار می‌شوند و فرمان‌ها را اجرا می‌کنند. اما آدم هایی هستند که این شکلی نیستند یعنی در سبک تربیتشان اینگونه نیاموخته‌اند و این گونه زندگی نکرده‌اند.

برای این افراد سربازی در زندگیشان یک شکاف بزرگ است. نسبت به وضعیتی که در آن زندگی می‌کردند یک شکاف بزرگ است و نمی‌توانند با آن منطبق شوند. این افراد هم هستند که معمولا در دوران سربازی دست به رفتارهای آسیب‌زا مثل خود کشی می‌زنند.

ما متاسفانه مثل نظام آموزشی‌مان، مثل مدرسه همه را از هر گونه سبک و تیپ شخصیتی و روانی وارد یک نظام یکسان می‌کنیم و یک معلم مثلا در مدرسه با ۳۰ دانش آموز با ۳۰ ویژگی مختلف انتظار یکسانی دارد. این اساس اشتباه است.

در خدمت سربازی هم همین رفتار یکسان اتفاق می‌افتد؛ یک فرمانده بی‌تفاوت بی توجه به این امر انگار که یک تعدادی روبات به او داده اند، انتظارش از همه آن‌ها یکسان است. شاید وظیفه این فرمانده نیست این اتفاق که بخواهد یک شخص و صفات شخصیتی او را تشخیص بدهد و بر اساس تیپ شخصیتی آن فرد انتظاراتش را معین کند.

شما از کرمان آمده باشید یا از تهران؛ و یا از یک شهر شمالی یا یک شهر مثلا غربی کشور مثل آذربایجان برای یک فرمانده اصلا تفاوتی ندارد. حتی قومیت‌ها هر کدام یک سری ویژگی هایی را به عنوان یک سری ویژگی‌های تربیتی در فرزندانشان شکل می‌دهند که در پادگان از ده تا قومیت تشکیل شده است وقتی با همه شان رفتار یکسانی دارید اتفاقی که می‌افتد این است که برخی آسیب می‌بیندد و برخی آسیب نمی‌بینند که بستگی به تیپ شخصیتیشان دارد.

راهکارهای احتمالی که برای هدایت این ویژگی‌های شخصیتی متفاوت وجود دارد چیست؟ چطور می‌شود از خود کشی یا دیگر کشی‌هایی که ممکن است توسط این تیپ شخصیتی که شما فرمودید پیشگیری کرد؟

ببینید تحقیقات در مورد خودکشی -نه فقط در مورد سربازان، کلا تحقیقات کلی که در مورد خودکشی وجود دارد- این است که از هر ۵ نفری که اقدام به خودکشی می‌کنند ۴ نفر قبلا هشدارهایی در مورد خودکشی داشته اند.

آلارم‌های مشخص یعنی یا تهدید به خود کشی کرده اند یا اظهاراتی مثل اینکه: انگیزه‌ای برای زنده ماندن ندارم، چرا باید زنده بمانم چرا نمی‌میرم و از این جور حرف و نظرات. یا اینکه یک سابقه‌ای از اقدام به خودکشی به صورت ناکام را در گذشته داشته اند.

بنابر این من نمیتوانم بپذیرم که با یک فردی مواجه شویم که خودکشی منجر به فوت دارد و از او اصلا هیچ آلارمی در پادگان مشاهده نشده است. اینطور نیست، مشاهده شده است، ولی به آن بی توجهی شده است.

به این دلیل که در سیستم سربازی ما جای زیادی برای حمایت روانی از افراد نیست. حتی اگر فرد اظهاراتی بکند که کارش به روانپزشک یا روانشناس بکشد یک جور امتیاز منفی برای اوست. پس بنابراین فرد سعی می‌کند که این آلارم‌ها را خیلی علنی نکند.

سیستم‌های حمایتی که از سربازان وجود دارد در بیرون از پادگان قرارد دارد. یعنی مثلا ارتش برای خود یک بیمارستان هایی دارد در خارج پادگان که در آن بیمارستان روانشناس و روانپزشک هم وجود دارد. سپاه هم همینطور و نهاد‌هایی مثل نیروی انتظامی هم همین‌طور.

ولی ما به یک سیستم حمایتی قوی و مجرب- که فرمایشی نباشد- در داخل پادگان‌ها داریم. ممکن است یک نهادی بگوید که ما در پادگان‌های‌مان هفته‌ای یکبار روانشناس یا روانپزشک حضور پیدا می‌کند، اما این‌ها کارهای فرمایشی و برای آمار است؛ و کیفیت لازم را ندارد.

نکته دیگری که باید اتفاق بیافتد بعضی مداخلات پیشگیرانه است. یعنی اینکه ما اصلا باید یک سری راهکار‌ها و تکنیک‌ها را در جستجویش بربیاییم که این تکنیک‌ها از کشیده شدن افراد به وضعیت‌های خطرناک پیشگیری کند.

همانطور که عرض کردم باید صفات شخصیتی که بعد‌ها می‌تواند برای افرادی که در سربازی آسیب میبینند مهم باشد، سنجیده شود. اتفاقا سنجش آن صفات شخصیتی راحت است که توسط یک سیستم سنجش معتبر روانی همان موقعی که فرد وارد پادگان می‌شود یا قبل از آن دریافت بشود یا چک بشود که این فرد آیا احتمال دارد که در دوران سربازی دچار آسیب بشود یا نه.

نگاهی که به نظر من باعث می‌شود این اتفاقات [سنجش روانی و توجه به آلارم‌هایی که از سوی سرباز داده می‌شود که ممکن است منجر به رفتار پرخطر شود]نیافتد این نگاه است که کسانی که از نگرانی‌های روانشناسی خودشان حرف می‌زنند در دوران سربازی یک جورهایی می‌خواهند از سربازی فرار کنند.

این نگاه است که ما باعث می‌شود اهمیتی ندهیم و غفلت کنیم و یکدفعه می‌بینیم که مثلا یک سربازی به خودش و یا حتی دیگران -آنطور که گزارش هم شده است- آسیب برساند.
 
* نمونه ای از پژوهش‌های صورت گرفته در مورد آمار و دلایل خودکشی و خودزنی در بین سربازان در دفتر سایت موجود است.
مجله خواندنی ها
انتشار یافته: ۲۶
احسان
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۵۰ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
فرمانده های در ارتش زور شنیده اند و زور میگویند
این عوض نمیشود مگر طرز اموزش عوض شود
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۵۳ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
دوره آموزشی رفتاری که با سربازانی که مدرکشون زیر فوق لیسانس هس با حیوان نیست متاسفانه. بسیار وقیحانه و دور از انسانیت. مخصوصا نیرو زمینی ارتش
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۵۳ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
تا قبل از سربازی جوان شاد و شنگولی بودم و اعتماد به نفس بالایی داشتم ولی وقتی وارد خدمت شدیم فرماندهان به قول خودشان لهمان کردند تا رام شویم . از 12 نفری که با هم در یک تیم عملیاتی در مرز کشور بودیم فقط 3 نفر بعد از سربازی تقریبن موفق بودند انهم به واسطه کمک خانوادهشان بود . و 2 نفر خودکشی کرد ، 6 نفر معتاد شدند و و ان یک نفر اخری که من از جامعه منزوی شده اند . حتی حرف زدن را هم فراموش کردم که کم کم با مطالعه در حال در مان خود هستم ولی چه فایده ؟! 35 ساله ، تنها ، نه همسری دارم ، نه فرزندی ،

خدمت وظیفه است بله اما این وظیفه نباید با نابود کردن اعتماد به نفس فرد همراه شود وگرنه او را از جامعه دور و نابود میکند .

عقده های فرماندهان ایرانی بیش از حد ممکن فوران میکنند در حالی که چنین رفتاری در دوران دفاع مقدس از هیچ فرمانده ان دوران گزارش نشدند .
در دفاع مقدس با یک جوان چنان برخورد میشد که باور میکرد که به تنهایی در برابر کوهی از دشمن توان ایستادگی دارد اما اکنون چه ؟! کدام باور ؟ کدام اعتماد به نفس ؟!
سرباز را له میکنند که مثلن مافوقشان بگویند فرمانده با عرضه ایست ! در حالی که اگر فردا جنگی ایجاد شود همین فرماندهان ضرر کارشان را خواهند دید .
خنده رو
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۵۹ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
به سربازی مثل یک شغل نگاه کنید به سربازها حقوق کافی برای زندگی بدید نه تنها خودکشب نمیکنن خیلی هم با ذوق میرن سربازی
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۲:۰۸ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
مدت سربازی را کم کنید به 9 ماه
کشورهای عقب مانده مثل کره شمالی سربازی دارن
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۲:۳۳ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
باید بررسی بشه خودکشی ها در ارتش هست یا سپاه یا نیرو انتظامی....
اکثر خودکشی ها تو ارتشه چون واقعا بعضی از کادری های ارتش نحوه برخورد با سرباز رو بلد نیستند.....
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۳:۴۶ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
چون به جوونا زور میاد یه عده با پول و پارتی سربازی و میخرن و یک عده دیگه باید برن ازشون سوء استفاده بشه و بیگاری بدن !!!
سید علی
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۵۳ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
باید پرسید چرا بیشتر سربازان ارتش خودکشی میکنند ؟؟!!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۳۰ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
من از تجربه خودم میگم. با فوق لیسانس اومدم خدمت. پذیرش دکترا از انگلیس داشتم که بخاطر نداشتن وثیقه از دستم رفت. موقعیت کاری عالی در قطر با حقوق بالا پیش اومد که به خاطر نداشتن کارت پایان خدمت نتونستم برم. جایی هم قرار بوده برم خواستگاری که بخاطر نداشتن کار-چون خدمت نرفته بودم-از دستم رفت. کاری هم که می کردم توی نیروی انتظامی این بوده که چای می آوردم و میز تمیز می کردم با فوق لیسانس. تنها کاری هم که میتونم بکنم اینه که مسببین این وضع رو به خدا واگذار کنم.
ابوالفضل
Iran, Islamic Republic of
۱۹:۲۳ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
آدم بعضی مواقع حس میکنه اگر خبر خودکشی ها مخابره نشه ، بعضی از مسئولین از کشته شدن سربازها خوشحال هم میشن!!!!چون این طوری نیاز نیست برای اشتغالشون بعد از سربازی فکری بکنند..........علی لعنته الله علی القوم الظالمین و ....من هر لحظه ای که کشورم به دفاع نیاز داشته باشد لحظه ای درنگ نمی کنم.....ولی حاضرم قسم بخورم، خیلی از این نظامی هایی که تو مراکز آموزشی ادای آخر نظامی ها و عشق وطن و غیره را در میارن از ترس قایم شوند. نظامی که نتونه جوون زیر دستشو عاشق خدمت به کشورش تربیت نظامی بکنه به درد لای جرز میخوره (البته به جز موارد معدودی که دسشتون رو هم می بوسم که واقعا نظامی اند ، آن هم نظامی در قامت نظامی جمهوری اسلامی).
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۲۱:۳۱ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
کلا همه دارن خودکشی می کنن
و همه به خاطر راند و اختلاسیه که تو ملکت بپاس
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۲۲:۴۹ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
واقعا نمیدونید چرا؟!؟!؟تو این دوره زمونه که سه شیفت هم بدوی باز هشتت گرو نهته دو سال تمام تو بدترین شرایط ممکن بدون حقوق و مزایا کار کردن واقعا برای آدم اعصاب میذاره؟؟؟خود من تا زنده ام یادم نمیره که تو اوج جوونیم و در این بحرانها چه فرصت های کاری قابل قبولی رو فقط بخاطر مشکل نظام وظیفه از دست دادم و افتادم عقب!صد سال پیش که این قانون برای اولین بار اومد تو ایران اولا تمام دنیا سربازی داشت ثانیا سبک زندگی اینطور نبود مثلا زنان و دختران شاغل نمیشدند ولی الآن اون دو سالی که من تو پادگانم دختر خانم ها همه میرن سر کار و من بدبخت بعد از خدمت بایست بیکار بمونم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۲۳:۴۵ - ۱۳۹۶/۰۸/۱۹
زمان بسیار زیاد دوره خدمت، توهین و تحقیر در طول خدمت، ناامیدی نسبت به آینده، رفتار بد مافوق ها با سربازان، عدم رسیدگی به مشکلات و حقوق بسیار پایین ...
سرباز
United States
۰۰:۴۷ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
قانون سربازی با این شکل و رویه یک ظلم بزرگ هست، یک قانون قدیمی که باید بازنگری بشه

نه تنها ظلم که از نظر بنده در دنیای امروز ایران یک جنایت هست. سربازی با این شکل و فرم اوج شکاف و اختلاف طبقاتی هست،

سربازی مدتهاست که دیگه مقدس و خدمت به وطن نیست

وقتی آقازاده ها سربازی نمیرن یا تنها اسمشون هست که سرباز هستنف اون جوان که هیچ دوست و آشنایی نداره و ژن مرغوب هم نداره رنج میبره درد میکشه

...
علی
Iran, Islamic Republic of
۰۷:۴۶ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
با توجه به وضعیت کشور و آینده نه چندان جالبی که در انتظار همه ماست ، می توان ایرانیها رو ناامیذترین (یا یکی از ناامیدترین) مردم دنیا دونست. حالا تو خود ایران سربازها از بقیه هم ناامیدتر و بی روحیه تر هستن. دیگه ببین چه وضعی دارن؟!
علی
Iran, Islamic Republic of
۰۷:۴۷ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
ازاین که حداقل این موضوع دراین رسانه به آن پرداخته شده جای کمی امیدواری جهت توجه به این قشراست.
علیرضا
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۰۷ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
5ماه دیگه باید برم خدمت نامقدس واجباری سربازی
کاش 4پیش میرفتم الان خیلی زورم میاد
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۰۹ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
این وضعیت از جایی بالاتر از سربازی آب میخوره. خیلی از دانشجوهای دانشگاه های خوب هم همینطوری هستن.
علی
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۱۱ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
سربازی رو به صورت شغل کنند و اونائیکه می توانند بخرند اجازه بدهند سربازی را بخرند بسیار اقتصادی تر است هم برای خانواده ها و هم برای دولت
فرهاد
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۱۸ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
مدت سربازی را کم کنند مثلا 3 ماه یا اصلا در طی تحصیل برای اینکه همه پسر ها آموزش نظامی ببیند یه درس به سیستم آموزشی اضافه کنند به اسم آموزش نظامی دیگه سربازی اجباری رو بردارند که وقتی یه پسر درسش تموم شد بتونه مثل دختر ها ادامه تحصیل بدهد کار کند و از زندگی عقب نماند
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۲۰ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
به نظرم دلیل اینکار فشار بیش از حد روحی و جسمی در دوره
سریازی هست
...
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۵۰ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
خیلی جالبه , اگر بحث خدمت و مقدسات هستش چرا یه عده که پول داشتن خریدن و یک عده که ندارن یا شرایط پیش نیامده باید برن تو شرایط سخت مثلا برف و سرمای وحشتناک عجب شیر و کردستان خدمت کنن ؟!
یا سربازای بیچاره راهور که تو ترافیک و دود و شلوغی باید از اعصاب و روانشون بزنن ؟!
یا سربازای لب مرز که هر لحظه امکان داره با تیر اشرار کشته بشن و اونجا خبری از شوخی و خنده نیست و جونت کف دستته !!!
بعد حالا جوون بره سربازی تموم بشه , بعدش میتونه کار پیدا کنه یا ازدواج کنه و صاحب زندگی و مسکن بشه ؟!
کلا معادلات من جور در نمیاد با این قوانین و شرایط
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۳:۳۴ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۲
اصلا اگر این خدمت اجباری زیرپرچم مقدس و خدایی است چرا بعنوان دستخوش قهرمانان ورزشی یا مفاخر علمی معافی از این خدمت مقدس و نورانی را هدیه میدهند؟!؟!؟
ناشناس
United States
۱۲:۰۷ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۰
کافی است به پرسنل بیمارستان، فرماندهان پلیس و ارتش و مقامات...یاد بدهید جان انسان، حرمت شخصیت انسان،... ارزش دارد....
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۴۰ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۲
باید فکری برای کشور کرد!
برای فرهنگ و دانش و فهم جوانان بی کاری که حتی حاضر نیستند مدتی برای وطن خدمت کنند!
بله سرگرمی های خیابانی و ترس و .....
عدم شناخت جایگاه و پذیرش فرمان پذیری در جوانی!
فقر فرهنگی و تعارضات اجتماعی در بطن خانوادها...
حتما باید امروز ارتش آگهی میکرد که افرادی که مایلند برای کمک به زلزله زدگان کرمانشاه بیایند روزی 20 تومن هم بهشون میدیم!
یا فردا بگویند دشمن حمله کرده...موچم....اگر کسی دوست دارد بیاید برای جنگ و مردن با روزی 50 تومان!

امروز درگیر فروپاشی اجتماعی و خانواده هایی هستیم که چند دهه است که یا درگیر ترقی های ناگهانی هستند یا افسوس پرش های ناگهانی دیگران را میخورند!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۳:۳۳ - ۱۳۹۶/۰۸/۲۲
اگر نمیدونی بدون بیگاری کشیدن و به بردگی بردن خلق الله در مرام و مکتب دینی ما نیز نکوهیده است علاوه بر اینکه از دید انسانی نیز صحیح نیست.البته که ارتش باید هزینه نیروهای خود را تقبل کند درست مانند ارتش ایالات متحده و بیش از یکصد کشور مترقی جهان
سناریوهای ایران پس از خروج آمریکا از برجام
تحلیلگران مسائل بین‌الملل بررسی کردند

سناریوهای ایران پس از خروج آمریکا از برجام

متهم نیز حق دارد
گفت و گوی فرارو با محمود صادقی حقوق‌دان و نماینده مجلس به بهانه جنجال گشت ارشاد

متهم نیز حق دارد

چرا کالای ایرانی نمی‌خریم؟!
کارشناسان در گفت‌وگو با فرارو بررسی کردند

چرا کالای ایرانی نمی‌خریم؟!

عکس و فیلم
چند رسانه‌ای
ویدیو
گزارش تصویری